I SA/Po 144/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Jerzy Małecki NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza oddala skargę /-/W. Zygmont /-/S. Zapalska /-/J. Małecki W dniu 20 listopada 2006 roku na podstawie wniosku K. Ś. została wydana decyzja nr [...] w sprawie rozłożenia raty zaległego podatku od nieruchomości. Prokurator Rejonowy [...] w Poznaniu prowadził pod sygn. akt: [...] postępowanie przygotowawcze, w trakcie którego ustalono, że podpis osoby upoważnionej do wydania tejże decyzji został zeskanowany. Ustalono, że osobą odpowiedzialną za taką sytuację jest I. J., zatrudniona na stanowisku podinspektora podatkowego w Urzędzie Miasta i Gminy S., która przekroczyła swoje uprawnienia i doprowadziła do wydania tej i szeregu innych decyzji administracyjnych z pominięciem drogi służbowej. Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda Wydział III Karny wydał w dniu 14 stycznia 2009 r. w sprawie [...] prawomocny obecnie wyrok skazujący I. J. za popełnienie przestępstw z art. 231§1 kk i art. 270§1 kk w zw. z art. 11§2 kk. W związku z powyższym Prokurator Rejonowy [...] w Poznaniu w celu wyeliminowania kwestionowanej decyzji z obiegu prawnego, sprzeciwem z dnia 30 czerwca 2009 r., zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu o stwierdzenie nieważności decyzji oraz o przekazanie sprawy do organu, który wydał zaskarżoną decyzję celem ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania odpowiedniej decyzji merytorycznej w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu Decyzją [...] z dnia 27 października 2009 r. umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności spornej decyzji uznając, że w sprawie tej z uwagi na wytworzenie falsyfikatu decyzji i brak podpisu burmistrza – decyzja nie istnieje, nie wywołuje skutków, a więc postępowanie jest bezprzedmiotowe. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Prokuratora Rejonowego [...] w Poznaniu, decyzją z dnia 9 grudnia 2009 r. [...], utrzymało powyższą decyzję w mocy uzasadniając, że w sprawie decyzja administracyjna w ogóle nie zaistniała i z uwagi na brak przedmiotu postępowania należało wydać decyzję umarzającą postępowanie o stwierdzenie nieważności. W związku z powyższym Prokurator Rejonowy [...] w Poznaniu, powołując się na art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wniósł skargę domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2009 r. [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 października 2009 r. [...] umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy w S. z dnia 20 listopada 2006 r. nr [...]. Wymienionym decyzjom zarzucił wydanie ich z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem: - art. 208§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ustawy Ordynacja podatkowa (t. j. – Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), przez błędne jego zastosowanie i niezasadne umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w sytuacji gdy nie odpadły przesłanki do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty, - art. 210§1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne stwierdzenie, że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy w S. z dnia 20 listopada 2006 r. nr [...]. nie jest decyzją administracyjną i brak jest przedmiotu postępowania, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku przeciwnego, - art. 247§1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie i brak merytorycznego rozpoznania skonkretyzowanego żądania prokuratora opisanego w sprzeciwie z dnia 30 czerwca 2009 r., że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy w S. z dnia 20 listopada 2006r. nr [...]. jest nieważna gdyż została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że nie można podzielić stanowiska, zgodnie z którym decyzja opatrzona zeskanowanym podpisem nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 210 Ordynacji podatkowej. W ocenie prokuratora Decyzja została wydana i wywołała skutki prawne, a podpis pod tą decyzją sporządzony za pomocą skanera i drukarki wytworzył sytuację podobną jak zastosowanie tzw. faksymile. Zdaniem skarżącego dla K. G., jako wnioskodawczyni ubiegającej się o rozłożenie raty zaległego podatku od nieruchomości, zrozumiałe było to, iż organ podatkowy I instancji podjął decyzję zgodnie z jej wnioskiem. W ocenie skarżącego decyzja ta wywołała skutki prawne z doręczeniem jej adresatowi, weszła do obrotu prawnego i nadal w nim funkcjonuje, podatek został rozłożony na raty. Zgodnie z art. 212 Ordynacji podatkowej wydana decyzja wiąże również sam organ od chwili jej doręczenia stronie. Zdaniem Prokuratora w sprawie nie zachodzą żadne przyczyny umorzenia postępowania. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji umarza się jako bezprzedmiotowe wtedy, gdy decyzja ta nie wywarła skutków prawnych i nie funkcjonuje już w obrocie. Natomiast umorzenie postępowania na zasadzie art. 208 Ordynacji podatkowej uniemożliwia jakąkolwiek kontrolę prawidłowości i legalności podjętej decyzji w sprawie z wniosku K. Ś.. Konieczna jest jednak weryfikacja takiej decyzji pod względem merytorycznym, która będzie możliwa dopiero po stwierdzeniu jej nieważności decyzji. Dlatego też konieczne jest wyeliminowanie z obrotu decyzji z podpisem sporządzonym w mechaniczny sposób przez osobę nieuprawnioną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w odpowiedzi wniosło o oddalenie skargi w całości. Organ odwoławczy stwierdził, że podatniczce doręczono sfałszowane pismo organu podatkowego zamiast decyzji administracyjnej. Nie można falsyfikatu decyzji podatkowej traktować jako autentyczny dokument, skoro sąd karny przesądził w wyroku, iż decyzja podatkowa została sfałszowana. Nie można zgodzić się z tezą, iż decyzja administracyjna w ogóle zaistniała. Skoro nie ma przedmiotu postępowania (decyzji administracyjnej) należy stwierdzić konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 208§1 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 210§1 pkt 8 Ordynacji podatkowej decyzja zawiera podpis osoby upoważnionej, z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. W rozpatrywanej sprawie niespornym jest, że podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji został zeskanowany. W toku postępowania w sposób niebudzący wątpliwości ustalono, że osobą odpowiedzialną za taką sytuację jest I. J., zatrudniona na stanowisku podinspektora podatkowego w Urzędzie Miasta i Gminy S., która przekroczyła swoje uprawnienia i doprowadziła do wydania tej i szeregu innych decyzji administracyjnych z pominięciem drogi służbowej. Fakt ten został stwierdzony przez Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda Wydział III Karny, który w dniu 14 stycznia 2009 r. w sprawie [...] wydał prawomocny wyrok skazujący I. J. za popełnienie przestępstw z art. 231§1 kk i art. 270§1 kk w zw. z art. 11§2 kk. Należy także wskazać, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest natomiast ustalenie charakteru dokumentu, na którym zeskanowano podpis Burmistrza Miasta i Gminy w S.. W ocenie skarżącego prokuratora jest to decyzja dotknięta wadą kwalifikowaną uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Zdaniem organu podatkowego, z uwagi na sfałszowanie podpisu decyzja w ogóle nie zaistniała, a zatem zasadne było wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności z powodu bezprzedmiotowości. Odnosząc się do tak postawionego problemu należy uznać zasadność stanowiska organu podatkowego, iż w ustalonym stanie faktycznym decyzja podatkowa w ogóle nie zaistniała. By decyzja podatkowa w ogóle zaistniała winna ona spełniać określone wymogi. Zwrócił na to uwagę NSA w wyroku z dnia 20 lipca 1981 r. wskazując elementy, które przesądzają o tym, czy dane rozstrzygnięcie posiada formę decyzji. W wyroku tym NSA stwierdził, iż pisma zawierające rozstrzygnięcia w sprawie załatwianej w formie decyzji są decyzjami mimo nieposiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107§1 k.p.a. (obecnie art. 210§1 Ordynacji podatkowej), jeżeli tylko zawierają minimum elementów, niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzji. Do takich elementów należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji państwowej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji (wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1163/81, OSPiKA 1982, z. 9-10, poz. 169). W świetle powyższego orzeczenia brak podpisu przesądza o braku możliwości uznania dokumentu za decyzję administracyjną. Pogląd taki został zaprezentowany także w glosie do wyroku NSA O/Z we Wrocławiu z dnia 13 marca 1985 r. (SA/Wr 837/84), w której wskazano, że własnoręczny podpis osoby upoważnionej do wydawania decyzji należy zaliczyć do wymogów konstytutywnych. Decyzja nie spełniająca tego wymogu konstytutywnego jest decyzją nie istniejąca w obrocie prawnym (B. Adamiak, Glosa do wyroku NSA z dnia 13.03.1985r. SA/Wr 837/84, OSPiKA 1988 nr 5, poz. 123). Także współcześnie wskazuje się, że brak podpisu osoby upoważnionej do wydania decyzji pod jej treścią wyklucza uznanie danego aktu administracyjnego jako decyzji podatkowej (S. Presnarowicz w: Komentarz do art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.05.8.60), [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). Powszechnie aprobowana jest natomiast teza, iż immanentną cechą podpisu jest jego własnoręczność. Stanowisko takie reprezentowane jest zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie już od lat. W okresie międzywojennym pogląd taki wyraził, S. Langrod (Podpis w postępowaniu administracyjnym, Przegląd Prawa i Administracji 1935 s. 77). Został on także zaprezentowany w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 1933 r., w którym stwierdzono, iż "pojęcie podpisu mieści w sobie jedynie własnoręczne umieszczenie brzmienia nazwiska. Przy podpisie chodzi bowiem o zadokumentowanie nie tylko brzmienia nazwiska, ale także i charakteru (...) pisma, by w ten sposób ułatwić orientację w rozpoznaniu osoby (...). Gdyby do podpisu nie było potrzebne własnoręcznie umieszczenie nazwiska ustawodawca użyłby zamiast wyrażenia "podpis" zwrotu "umieszczenie brzmienia nazwiska wystawcy" (Orzeczenie SN z dniał 2 maja 1933r. C II Rw 603/33 Zbiór Urzędowy 1934 poz. 33). Obecnie także podkreśla się, że podpis winien być oryginalny, złożony własnoręcznie przez osobę podpisującą się (por. np. wyrok z dnia 12 kwietnia 2000 r. NSA O/Z w Gdańsku, II SA/Gd 1089/98). Dla uznania, że podpis został złożony nie ma znaczenia, czy jest czytelny lub nieczytelny. Podpisu nie można natomiast zastępować pieczęcią odciskową, tzw. facsimile (por. np. S. Presnarowicz w: Komentarz do art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.05.8.60), [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). Tym bardziej więc nie można uznać za podpis jego zeskanowanego obrazu. W takim przypadku nie jest to bowiem podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji, lecz jedynie obraz podpisu takiej osoby. Ponad wszelką wątpliwość w takiej sytuacji nie można twierdzić, że podpis został złożony pod decyzją własnoręcznie. Należy uznać, że podpis został tam jedynie odwzorowany przy wykorzystaniu technik komputerowych. W takiej sytuacji nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że sporny akt zawiera podpis i należy go uznać za decyzję administracyjną w rozumieniu art. 210 Ordynacji podatkowej. Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia należy stwierdzić, że zasadnie postąpiło Samorządowe Kolegium Odwoławcze umarzając postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy w S.. Nie można bowiem stwierdzić nieważności decyzji, która – z uwagi na brak podpisu – nie zaistniała w obrocie prawnym. Postępowanie w tym zakresie było zatem bezprzedmiotowe, co uzasadniało jego umorzenie na podstawie art. 208§1 Ordynacji podatkowej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. /-/W. Zygmont /-/S. Zapalska /-/J. Małecki