I SA/Po 147/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku poprzez zamieszczenie w nim rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r.; postanawia odrzucić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 05 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 147/16 oddalił skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Pismem z dnia 05 kwietnia 2016 r., pełnomocnik skarżącej wniósł o sporządzenie uzasadnienia wskazanego powyżej wyroku oraz o jego doręczenie. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 06 maja 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Następnie pismem z dnia 12 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uzupełnienie wymienionego na wstępie wyroku poprzez uwzględnienie w nim kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Na wypadek uznania wniosku w powyższym zakresie za spóźniony wniesiono o przywrócenie terminu do jego złożenia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej podniósł, że nie mógł złożyć wniosku o uzupełnienie wyroku w terminie z uwagi na to, że małżonka pełnomocnika w okresie od 01 kwietnia 2016 r. przeszła skomplikowaną operacją kolana wymagającą w związku z tym leczenia szpitalnego oraz późniejszej bezpośredniej opieki. Pełnomocnik skarżącej podniósł przy tym, że o treści wyroku dowiedział się w dniu 06 maja 2016 r., tj. z momentem jego doręczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a.") strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wbrew wywodom zawartym w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu, posłużenie się przez ustawodawcę na gruncie przytoczonego przepisu, po myślniku zwrotem "a gdy wyroku nie doręcza się stronie" nie uzasadnia przyjęcia tezy, że w przypadku doręczenia na wniosek strony wyroku oddalającego skargę wraz z uzasadnieniem termin do wystąpienia z wnioskiem o uzupełnienie wyroku zaczyna biec dopiero od dnia jego doręczenia. Wykładania przytoczonego przepisu biorąca pod uwagę najbliższy kontekst zacytowanego powyżej zwrotu prowadzi do wniosku, że przytoczony powyżej fragment przepisu odnosi się do sytuacji, w której stronie postępowania wyrok nie jest doręczany z urzędu. Przyjęcie wariantu interpretacyjnego wskazanego w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu prowadziłoby do sytuacji, w której bieg terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku rozpoczynałby swój bieg dwukrotnie, po raz pierwszy w dniu ogłoszenia wyroku oddalającego skargę, a po raz drugi w dniu doręczenia tego rodzaju wyroku wraz z uzasadnieniem. Wbrew wywodom pełnomocnika strony skarżącej przyjęcie, że termin do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku oddalającego skargę rozpoczyna bieg z dniem ogłoszenia wyroku nie koliduje z konstytucyjną zasadą równości. W tym kontekście należy zauważyć, że sytuacja strony postępowania w sprawie, w której zapadł wyrok oddalający skargę nie jest tożsama z sytuacją strony postępowania, w którym wydano wyrok uwzględniający skargę. W pierwszym z omawianym przypadków orzeczenie nie jest doręczane z urzędu, a bieg na podjęcie czynności otwierających możliwość zaskarżenia wyroku rozpoczyna się z dniem jego ogłoszenia. W sytuacji wydania zaś wyroku uwzględniającego skargę, przepisy p.p.s.a., nakładają na wojewódzki sąd administracyjny obowiązek sporządzenia uzasadnienia wyroku z urzędu oraz jego doręczenia stroną postępowania. Powyższe rozróżnienie uzasadnia fakt, że zgodnie z art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a., jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej rozpoczęcie biegu terminu na wystąpienie z wnioskiem o uzupełnienie wyroku oddalającego skargę w dniu ogłoszenia tego rodzaju wyroku nie koliduje z konstytucją zasadą równości wobec prawa, z uwagi na fakt, że sytuacja strony postępowania w odniesieniu do której wydany został wyrok oddalający skargę, nie jest tożsama z sytuacją strony postępowania w którym wydano – podlegający doręczeniu z urzędu – wyrok uwzględniający skargę. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie termin na złożenie wniosku o uzupełnienie wyroku WSA w Poznaniu z dnia 05 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 147/16 rozpoczął bieg z dniem ogłoszenie tego orzeczenia. Stwierdzić zatem należy, że termin na wystąpienie z wnioskiem o uzupełnienie wskazanego wyroku mijał z dniem 19 kwietnia 2016 r., gdy tymczasem wniosek w tym zakresie złożono dopiero pismem z dnia 12 maja 2016 r. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że w sprawie doszło do uchybienia terminowi przewidzianemu na wystąpienie z wnioskiem o uzupełnienie wyroku. Z uwagi na powyższe należy rozpoznać wniosek pełnomocnika skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku. W tym kontekście wyjaśnić należy, że stosownie do postanowień art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 86 § 2 p.p.s.a., przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Na mocy art. 87 § 1 p.p.s.a, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Stosownie do dyspozycji art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zanim sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść wyżej przytoczonego przepisu art. 88 p.p.s.a. i zbadać czy wniosek o przywrócenie terminu nie jest spóźniony lub niedopuszczalny. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłej przed sądem sprawy należy stwierdzić, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku poprzez zamieszczenie w nim rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej na zasadzie prawa pomocy jest niedopuszczalny albowiem uchybienie terminu do wystąpienia z wnioskiem w tym zakresie nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że na mocy art. 166 p.p.s.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 157 § 1 p.p.s.a. strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Zgodnie zaś z postanowieniami art. 157 § 2 p.p.s.a. wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. Na mocy postanowień art. 157 § 3 p.p.s.a., orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w formie wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy wyłącznie kosztów. W kontekście przytoczonych przepisów stwierdzić należy, że orzeczenie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi strony wyznaczonemu z urzędu nie należy do rozstrzygnięć, które Sąd winien z urzędu zamieścić w orzeczeniu kończącym postępowanie. Wyjaśnienia w tym kontekście wymaga, że żaden z przepisów p.p.s.a., nie zobowiązuje sądu do zawarcia takiego rozstrzygnięcia w orzeczeniu kończącym postępowanie. Podstawy do takiego działania Sądu nie stanowi art. 250 p.p.s.a., zgodnie z którym to – wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przepis ten wskazuje jedynie na zasady, według których to ustala się wysokość wynagrodzenia ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika. W odniesieniu do kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zastosowania nie znajdują również postanowienia art. 209 p.p.s.a., zgodnie z którym to – wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do kosztów postępowania między stronami. Tymczasem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a., po złożeniu przez tak ustanowionego pełnomocnika stosownego oświadczenia [por. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2157/12 oraz wyrok NSA z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt I GSK 144/07, orzeczenia dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Również w doktrynie wskazuje się, że regulacje p.p.s.a., a w szczególności art. 200, 203 lub 204 p.p.s.a., nie dają podstawy do obciążenia kosztami pomocy prawnej udzielonej z urzędu strony przeciwnej zamiast Skarbu Państwa [por. M. Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013, dostępny w bazie danych Lex Omega – dokument nr 148527]. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd nie był zobowiązany do zamieszczenia z urzędu w wyroku z dnia 05 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 147/16 orzeczenia w przedmiocie wynagrodzenia ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest zasadniczo rozpoznawany przez referendarza sądowego odrębnym orzeczeniem, które – co szczególnie doniosłe w niniejszej sprawie – może zostać również wydane po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy z uwzględnieniem udziału pełnomocnika z urzędu w toku ewentualnego postępowania przez Sądem II instancji. Zaznaczenia również wymaga, że w świetle postanowień znowelizowanego z dniem 15 sierpnia 2015 r. art. 258 § 1 p.p.s.a., czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., do czynności, o których mowa w § 1, należą w szczególności: wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Podkreślenia również wymaga, że w świetle regulacji art. 258 § 4 p.p.s.a., czynności, o których mowa w § 2, może w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywać sąd. Na postanowienia albo zarządzenie sądu, o których mowa w § 2 pkt 6-8, przysługuje zażalenie. W odniesieniu do przytoczonych regulacji w doktrynie wskazuje się, że w obecnym stanie prawnym zasadą jest podejmowanie czynności z zakresu prawa pomocy przez referendarzy sądowych, a wręcz z nowego brzmienia art. 258 § 1 i 4 p.p.s.a. można wyprowadzić domniemanie podejmowania tych czynności przez referendarzy. Uprawnienia sądu w tym zakresie zostały natomiast zredukowane do dokonywania przedmiotowych czynności wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Orzec zatem należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej na zasadzie prawa pomocy winno zostać wydane przez referendarza sądowego, a nie jak mylnie zakłada pełnomocnik strony skarżącej przez Sąd. Mając przy tym na uwadze fakt, że orzeczenie w tym przedmiocie może zostać wydane również po prawomocnym zakończeniu postępowania, uznać należy, że ewentualne uchybienie terminowi do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku poprzez zamieszczenie w nim rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej na zasadzie prawa pomocy, nie wywołuje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy jest wydawane, nie jak zakłada to pełnomocnik strony skarżącej przez Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, lecz przez referendarza sądowego w odrębnym postanowieniu, które może zostać wydane również po prawomocnym zakończeniu postępowania. Z uwagi na powyższe wniosek pełnomocnika skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku poprzez zamieszczenie w nim rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej wyświadczonej na zasadzie prawa pomocy należało odrzucić jako niedopuszczalny. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 88 w zw. z art. 86 § 2 i art. 16 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.