I SA/Po 1510/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu XA od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 stycznia 2017r. o sygn. akt I SA/Po 1510/16 o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi XA na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za marzec i maj 2014r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Sygn. akt I SA/Po [...] Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Po 1510/16, starszy referendarz sądowy na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") odmówił skarżącej B. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Z pisemnie opisanych powodów rozstrzygnięcia wynika referendarz sądowy, na podstawie treści wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowo uzyskanych od skarżącej informacji ustalił, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z 84-letnią matką, nie posiada domu, mieszkania, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, nie uzyskuje żadnego dochodu, posiada 220 udziałów w spółce z o.o., pełni funkcję wiceprezesa zarządu spółki z o.o., nie otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenia, bowiem jest naliczane, ale nie jest wypłacane, przy czym wierzytelność z tego tytułu na dzień [...] października 2016 r. wynosi [...] zł. Skarżąca we współwłasności z byłym mężem posiada grunty orne kl. IVa o pow. 0,42 ha, lecz nie zna ich szacunkowej wartości . Z tytułu posiadania tej nieruchomości nie uzyskuje dochodów. Nie uzyskuje również dochodów z umowy zlecenia, o dzieło, za prace dorywcze , sezonowe , nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżąca utrzymuje się razem z mamą z jej emerytury, która wynosi ok. [...] zł. Z tej emerytury miesięcznie przeznaczają [...] zł na ogrzewanie, [...] zł za korzystanie z telefonu, [...] zł za zużycie gazu, [...] zł za zużycie energii elektrycznej, [...] zł za dostawę wody, [...] zł na zakup środków czystości, na zakup żywności pozostaje ok. [...] zł. Skarżąca w październiku 2011 r. darowała swoim synom nieruchomość o powierzchni 2 ha zabudowaną budynkiem mieszkalnym wraz z poddaszem użytkowym o pow. 150 m2, na której ustanowiła na swoją rzecz służebność mieszkania. Z umowy i wynika, że służebność przysługuje również matka skarżącej. Wartość przedmiotu darowizny w umowie została podana na kwotę [...]zł. W ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności skarżąca w 2011r. darowała swoim synom nieruchomość. Mimo wezwania referendarza sądowego nie przedstawiła dowodów na okoliczność aktualnej sytuacji finansowej rodzinnej jej synów oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, celem ustalenia, czy mogą oni partycypować w ponoszeniu przez ich matkę kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. W ocenie referendarza, wobec nieodpłatnego przekazanie im składników majątkowych o znacznej wielkości, synowie powinni wspomóc matkę w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania. W dniu [...] stycznia 2017r. wpłynęła "skarga" na powyższe postanowienie, w której B. J. wniosła o jego zmianę oraz przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniu zarzuciła wadliwą ocenę jej sytuacji finansowej i w związku z tym błędną ocenę jej możliwości w zakresie poniesienia kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że jej synowie odmawiają ujawniania żądanych informacji, ponieważ stanowią one ich prywatną własność. Ponadto synowie przyjęli darowiznę raczej ze względów sentymentalnych niż finansowych. Darowany dom wymaga remontów i napraw. Nieruchomość nie jest położona w atrakcyjnej miejscowości i z tego powodu jak i z powodu jej stanu, nie jest łatwa do sprzedania z uwagi na obecność skarżącej i jej matki. Skarżąca oświadczyła, że do obecnej chwili nie miała wątpliwości, że nie zachodziły podstawy do występowania do sądu o alimenty od synów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Sąd podkreśla , że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.. Skarżąca nawet, jeśli nie była w stanie przestawić dokumentów, winna opisać , jakim majątkiem dysponują dzieci, które otrzymały darowiznę. W sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA z: 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto art. 897 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Niezależnie od powyższego skarżąca posiada 220 udziałów w spółce z o.o., pełni funkcję wiceprezesa zarządu spółki z o.o. i z tej racji przysługuje jej wierzytelność , która na dzień [...] października 2016 r. wynosi [...] zł. Reasumując sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec powyższego, w ocenie sądu, wydane przez starszego referendarza sądowego postanowienie z dnia 16 stycznia 2017r. oddalające wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów jest zgodne z prawem. Dlatego sąd na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.