I SA/Po 157/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku z dnia [...] listopada 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia oddalić wniosek z dnia [...] listopada 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 września 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 157/13, odrzucił zażalenie W. R. z dnia [...] października 2015 r. na postanowienie Sądu z dnia 16 września 2015 r. odrzucające zażalenie z dnia 31 sierpnia 2015 r. na postanowienie Sądu z dnia 2 grudnia 2014 r. odrzucające skargę kasacyjną. W terminie otwartym do wniesienia zażalenia skarżący pismem z dnia [...] października 2016 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] listopada 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W argumentacji wniosku podał, że choroba orzeczona przez biegłego wyklucza jego uczestnictwo w postępowaniu sądowym w jakiejkolwiek formie. Skarżący wskazał, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Oświadczył, że nie ma środków finansowych i znajduje się w trudnej sytuacji. Wnioskodawca podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...],- zł. Skarżący podał, że z tytułu renty otrzymuje [...],- zł. Wnioskodawca wskazał, że ma zobowiązanie wobec [...] Bank w wysokości [...],- zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że jego jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w wysokości [...],- zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. Nieruchomość, w której mieszka stanowi dzierżawę małżonki od Gminy [...]. Do pisma załączył kserokopie: postanowienia inspektora kontroli skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia [...] marca 2016 r. o umorzeniu dochodzenia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dnia [...] lutego 2015 r., pisma o warunkach zatrudnienia żony skarżącego z dnia [...] grudnia 2015 r., przy czym w piśmie tym nie podano wysokości wynagrodzenia jakie małżonka skarżącego otrzymuje. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 157/13 oddalił powyższy wniosek skarżącego. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że z informacji przedstawionych we wniosku z dnia [...] listopada 2016 r., który jest już piątym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie, nie wynika, aby sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszymi wnioskami w tym zakresie, które umożliwiałyby udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy zamyka mu drogę do postępowania sądowego. Zwrócił uwagę, że w aktach znajduje się orzeczenie biegłego wykluczające jego uczestnictwo w jakimkolwiek charakterze przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. W świetle art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jednocześnie należy zaakcentować, że z uwagi na fakt, iż wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2016 r. jest już czwartym w niniejszej sprawie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (a piątym w ogóle), to w sprawie winien znaleźć zastosowanie przepis art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r. o sygn. akt II FZ 282/12, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że w realiach niniejszej sprawy wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2016 r. o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata winien być rozpoznany na zasadzie porównania jego treści z wcześniej złożonymi przez skarżącego wnioskami w zakresie prawa pomocy (tj. wnioskami z dnia 19 marca 2013 r., z dnia 1 stycznia 2014 r., z dnia 6 listopada 2014 r. i z dnia 12 października 2015 r.), a w przypadku dostrzeżenia, że strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu, wówczas sąd zobligowany byłby do wydania orzeczenia uwzględniającego żądanie strony sformułowane we wniosku. Dokonując zatem oceny wniosku skarżącego z dnia [...] listopada 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w oparciu o w/w kryteria Sąd stwierdza, że z treści tego wniosku nie wynika aby w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które obecnie umożliwiałyby udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. W nowym wniosku skarżący powołuje się bowiem na te same okoliczności, co w poprzednich, tj. że jest osobą niepełnosprawną, leczącą się psychiatrycznie, nie posiada majątku o znacznej wartości, utrzymuje się z renty w wysokości ok. [...],- zł, jest żonaty jednakże z żoną posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. Ponadto Sąd zaznacza, że złożone przez skarżącego oświadczenie majątkowe po raz kolejny nie pozwalało na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, albowiem wnioskodawca ponownie nie udzielił odpowiedzi i nie przedłożył dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową jego żony. Wskazanych braków nie uzupełnił też na etapie sprzeciwu. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że obraz sytuacji majątkowej skarżącego, wynikający z akt sprawy, nie uległ istotnej zmianie od chwili uprzednio wydanego postanowienia w sprawie prawa pomocy. Z tych też względów Sąd nie dopatrzył się podstaw uzasadniających weryfikację wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie kwestii dokumentu - orzeczenia biegłego, które - zdaniem skarżącego - wyklucza jego uczestnictwo w jakimkolwiek charakterze przed sądem, wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się jedynie orzeczenie z dnia [...] lutego 2015 r. o stopniu niepełnosprawności wystawione przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. ([...] tom akt sąd., k[...]), z którego wynika, że skarżący posiada znaczny stopień niepełnosprawności i jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy. Godzi się jednak zauważyć, że w orzeczeniu tym stwierdzono, że zostało ono wydane na czas oznaczony, tj. do dnia 28 lutego 2017 r. Oznacza to więc, że orzeczenie to, na dzień wydania niniejszego postanowienia przez Sąd, straciło swoją ważność. Ponadto podnieść należy, że w aktach sprawy znajdują się orzeczenia o niepełnosprawności wydane przez w/w organ (tom [...] akt sąd., k: [...], [...], [...], [...] i [...]), stwierdzające u skarżącego umiarkowany oraz znaczny stopień niepełnosprawności, a Sąd - przy rozpoznawaniu wcześniejszych wniosków o przyznanie prawa pomocy - brał pod uwagę także stan zdrowia skarżącego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.