I SA/Po 1575/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Ruszyński Sędziowie NSA Sylwia Zapalska NSA Gabriela Gorzan(spr) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2004 r. sprawy ze skargi M.O. na decyzję Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług i umorzenia odsetek za zwłokę uchyla zaskarżoną decyzję, 1. zasadza od Dyrektora Izby na rzecz skarżącej kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, 2. wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. /-/G.Gorzan /-/J.Ruszyński /-/S.Zapalska LF Wyrokiem z dnia 24 listopada 2000 r., sygn. akt I SA/Po 1552/99 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu oddalił skargę M.O. na decyzję Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w części określającej podatek od towarów i usług za poszczególne miesiące 1997 roku wskazując, iż "podstawę opodatkowania komisanta, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi kwota prowizji, zmniejszona o kwotę podatku. Natomiast w rachunkach uproszczonych wyszczególnionych w zaskarżonej decyzji podatniczka wykazała: wartość bez podatku, podatek VAT oraz wartość z podatkiem - jak gdyby nie była to sprzedaż w wykonaniu umów komisu. Wykazana wartość netto nie była obrotem skarżącej, ani obrotem komitentów, nie stanowiła również podstawy do naliczenia opłaty skarbowej. Były to kwoty wykazane nieprawidłowo i nieprawidłowo obliczony przez skarżącą podatek VAT. Skoro jednak skarżąca w ten sposób wystawiała rachunki uproszczone, prowadząc działalność gospodarczą, w których wykazywała kwoty podatku, była obowiązana do jego zapłaty, także wówczas gdy dana sprzedaż nie była objęta obowiązkiem podatkowym - o czym stanowi art. 33 ust. 1 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym". W wyroku tym Sąd zwrócił uwagę, iż okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącej, mogą mieć wpływ na zastosowanie wobec niej ulgi, o której mowa w art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Pismem z dnia [...] marca 2001 r. skarżąca M.O. złożyła wniosek o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług za 1997 r., wynikających z powyższych decyzji. Uzasadniając skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację, podała, iż wraz z synem i dwiema córkami (jedną niepełnosprawną) pozostaje na utrzymaniu męża , który otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, jednak jeszcze tylko przez 2 miesiące, zaś skarżąca otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł miesięcznie. Urząd Skarbowy decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił skarżącej umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł (wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł). Izba Skarbowa Ośrodek Zamiejscowy decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliła zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazała ją do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając tę decyzję wskazano, iż narusza ona przepisy proceduralne ustawy Ordynacja podatkowa, tj. art. 122, 187 § 1 i art. 191 poprzez brak wnikliwego ustalenia okoliczności faktycznych w sprawie, wobec czego zachodzi konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowo-wyjaśniającego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Urząd Skarbowy odmówił skarżącej umorzenia zaległości podatku od towarów i usług. Organ ten przyjął, że przytoczone przez skarżącą we wniosku okoliczności oraz fakt, iż skarżąca jest współwłaścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2, a nadto zlikwidowała działalność gospodarczą i pozostaje bez pracy, świadczą o niewykazywaniu m.innymi działań zmierzających do naprawy kondycji finansowej skarżącej. Wskazano, iż skarżąca nie przedstawiła nadto żadnego dowodu, który potwierdziłby, że także jej zobowiązania cywilnoprawne zostały uregulowane. Materiał dowodowy został uzupełniony o zaświadczenie Starostwa Powiatowego w K. stwierdzające, że skarżąca i jej małżonek nie są właścicielami pojazdów, zaświadczenie Urzędu Miejskiego w K. stwierdzające, że skarżąca i jej małżonek nie posiadają majątku nieruchomego na terenie miasta K., zaświadczenie spółdzielni mieszkaniowej w K., że skarżąca i jej małżonek nie posiadają zaległości z tytułu opłat czynszowych. Skarżąca przedstawiła też fakturę za energię elektryczną ([...] zł/ 2 m-ce), odcinek opłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego za październik 2001r. ([...] zł+[...] zł), bilet miesięczny dla dziecka uczęszczającego do szkoły ([...] zł), oświadczyła, że ponosi koszty związane z zakupem butli gazowej ([...] zł), przedstawiła nadto zlecenie wypłaty zasiłku dla bezrobotnych skarżącej ([...] zł), decyzję w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego ([...] zł) i decyzję o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych przez męża skarżącej. Organ zwrócił uwagę, iż aktualne dochody rodziny skarżącej w kwocie [...] zł, jak i niezbędne wydatki w kwocie [...] zł wskazują, iż podatniczka nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowej. Organ zauważył jednak, że umorzenie zaległości stanowiłoby dobrowolne zrzeczenie się należności Skarbu Państwa. Izba Skarbowa Ośrodek Zamiejscowy decyzją z dnia [...] nr [...]uchyliła w części decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia przedmiotowych zaległości podatkowych i orzekła o umorzeniu 50% odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku, w pozostałym zakresie utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając decyzję zauważono, iż argument na który powołuje się urząd skarbowy w swojej decyzji nie jest zasadny, gdyż skarżącej ani jej mężowi nie można zarzucić, aby odrzucili jakąkolwiek ofertę pracy, a próbują wręcz podnieść swoje kwalifikacje (mąż skarżącej ukończył kurs komputerowy). Zauważono także, że potrzeby życiowe rodziny są zaspakajane przy znacznym wsparciu rodziców-emerytów skarżącej. Zwrócono też uwagę na bardzo trudną sytuację rodziny skarżącej, utratę przez skarżącą prawa do zasiłku, zły stan zdrowia członków rodziny. Izba skarbowa pomimo dokonanych ustaleń uznała, że nie znajduje podstaw do całkowitego umorzenia powstałej zaległości m.in. dlatego, że przyczyny trudności finansowych leżały po stronie podatnika. Na decyzję izby skarbowej z dnia [...] skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę, wskazując na swoją tragiczną sytuację majątkową i rodzinną, przyczyny powstania zaległości podatkowej i niemożność ich uiszczenia, a tym samym ważny interes podatniczki. W odpowiedzi na skargę izba skarbowa wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej jest sposobem wygasania zobowiązań opartym na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że ocena występowania przesłanek, od których zależy możliwość udzielenia podatnikowi ulgi w postaci umorzenia zaległości, należy do organów podatkowych. Organ podatkowy zaś, powinien kierować się dwoma dyrektywami "ważnym interesem podatnika" oraz "interesem publicznym". Kontrola sądowo-administracyjna tego rodzaju decyzji jest ograniczona i sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury. W szczególności kontroli podlega to, czy podjęto wszelkie czynności w celu ustalenia w sposób wnikliwy stanu faktycznego sprawy, czy jego ocena jest wszechstronna, a dokonana na jej podstawie klasyfikacja przesłanek ustawowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Zakres kontroli sądowej w sprawie umorzenia zaległości ma na celu zbadanie czy swobodne uznanie administracyjne organu podatkowego, nie przekształciło się w uznanie dowolne, a jako takie naruszałoby prawo. W rozpatrywanej sprawie nie można zgodzić się z wyrażonym przez organy podatkowe stanowiskiem, że wszechstronnie rozważono przedstawione przez skarżącą we wniosku motywy oraz poczynione ustalenia pod kątem przede wszystkim dyrektywy ważnego interesu podatnika, ale również interesu publicznego. Bezsprzecznie w interesie publicznym leży realizacja przez podatników konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania i równości w zakresie traktowania ich przy wykonywaniu tego obowiązku. Nie można jednak pomijać ważnego interesu podatnika, przez który w świetle doktryny i orzecznictwa sądowego należy rozumieć wystąpienie wyjątkowych okoliczności, których skutki uniemożliwiają nie tylko uzyskiwanie przychodów, ale wywołują zwiększone potrzeby i wydatki, co powoduje niezdolność zapewnienia przez podatnika minimum egzystencji sobie i rodzinie. "Ważny interes podatnika, to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie zaległości podatkowych uregulować. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Z drugiej strony, interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych" (wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., sygn. SA/Sz 850/98). W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy stwierdził, iż utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych przez oboje małżonków, brak dochodów, majątku, oszczędności pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym dziecka bezrobotnego i dziecka uczącego się, konieczność egzystowania w oparciu o stałą pomoc rodziców, podatnika - emerytów, a także zły stan zdrowia członków rodziny znamionują zagrożenie warunków egzystencji i powodują, iż rodzina ta kwalifikuje się do uzyskania świadczeń ze środków pomocy społecznej nie będąc w stanie aktualnie uregulować zaległości. W świetle powyższej oceny ustalonych okoliczności faktycznych, jakkolwiek podzielając stanowisko organów, iż umorzenie zaległości podatkowych stanowi zrzeczenie się należności Skarbu Państwa, bowiem znosi stosunek prawny zobowiązania dłużnika podatkowego, nie można się zgodzić z poglądem, że zastosowanie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadnione jest wyłącznie w zakresie umorzenia 50 % odsetek za zwłokę. Trudno dociec na podstawie treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jakie okoliczności uznano za przemawiające za stwierdzeniem, że przyczyny trudności finansowych leżą po stronie podatniczki, a jedynie aktualnie trwa stan uniemożliwiający uregulowanie zaległości podatkowych, istnieją zaś prognozy, iż stan ten ulegnie istotnej zmianie. Wskazywanie na spółdzielcze prawo do lokalu, w którym zamieszkuje rodzina skarżącej, jako na źródło zaspokojenia w drodze przymusowej należności budżetowych państwa zdaje się nie uwzględniać, obok ważnego interesu podatnika, także interesu publicznego. Z powyższych względów Sąd uznał skargę za uzasadnioną i na podstawie art. 145 § 1 pkt "a" i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) orzekł, jak w sentencji wyroku. Zgodnie z przepisem artykułu 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do dnia uprawomocnienia się wyroku. /-/G.Gorzan /-/J.Ruszyński /-/S.Zapalska LF