I SA/Po 1608/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ł. S. od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lutego 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 1608/16, pozostawiającego wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi Ł. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. W dniu [...] r. Ł. S. wniósł skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący, działający przez pełnomocnika, złożył kserokopię podpisanego przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego w dniu [...] r. na urzędowym formularzu z potwierdzeniem pełnomocnika skarżącego "za zgodność z okazanym dokumentem S. dnia 3 sty. 2016" na każdej ze stron. Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika na podstawie art. 46 § 1 pkt 4 i art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a") do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (por. art. 257 wyżej powołanej ustawy) poprzez złożenie oryginału wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego w dniu [...] r. na urzędowym formularzu, ewentualnie złożenie podpisanego odpisu wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu, ewentualnie do podpisania kserokopii wniosku (w załączeniu). Jednocześnie referendarz sądowy wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może być podpisany przez pełnomocnika skarżącego, co wynika z treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przedłożył kserokopię wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] r., którą dołączono do wezwania z dnia [...] r., z potwierdzeniem "za zgodność z oryginałem, S., dnia 25 sty. 2017" podpisanym przez pełnomocnika skarżącego. W konsekwencji, w dniu 9 lutego 2017 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania, w uzasadnieniu wskazując, że wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oryginału wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego w dniu [...] r. na urzędowym formularzu, ewentualnie złożenie podpisanego odpisu wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu, ewentualnie poprzez podpisanie kserokopii wniosku nie został uzupełniony, albowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy może być podpisany przed pełnomocnika, ale podpis ten musi być własnoręczny. W sprzeciwie złożonym w dniu [...] r. skarżący wniósł o uchylenie ww. zarządzenia w całości i rozpoznanie wniosku o udzielenie pomocy prawnej, zarzucając mu mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 129 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 182 ze zm.; dalej: "K.p.c.") poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona w wykonaniu zobowiązania Sądu zamiast oryginału dokumentu złożyła odpis dokumentu potwierdzając jego zgodność z oryginałem. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że pełnomocnik strony nie jest upoważniony przez skarżącego do podpisywania w jego imieniu oświadczeń woli, pomimo tego, że zgodnie z treścią uchwały I OPS 11/09 mógłby być przez niego podpisany. Co więcej, zgodnie z art. 129 K.p.c., poświadczenie zgodności z oryginałem odpisu dokumentu przez występującego w sprawie pełnomocnika, nadaje temu poświadczeniu charakter dokumentu urzędowego w tym znaczeniu, że potwierdza w nim z mocą dokumentu urzędowego istnienie dokumentu źródłowego o treści takiej samej jak odpis. Złożenie takiego dokumentu jest zatem wystarczające dla zrealizowania funkcji przewidzianej w art. 788 § 1 K.p.c. dla dowodu z dokumentu. Przepis art. 129 § 2 K.p.c. znajduje odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu klauzulowym, a to z mocy art. 13 § 2 K.p.c. Zatem Sąd winien uwzględnić wniosek o udzielenie pomocy prawnej, gdyż został on przez stronę prawidłowo złożony, w szczególności iż wniosek został przez stronę podpisany, a dokument poświadczony za zgodność z oryginałem ma moc oryginału. Wobec powyższego uchwała NSA I OPS 11/09 nie ma w sprawie zastosowania, gdyż wniosek został przez stronę podpisany. Sąd zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 (w tym wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosków bez rozpoznania), Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast w myśl art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania (art. 257 P.p.s.a.). Przystępując do rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak każde pismo strony, powinien zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Jest on bowiem pismem strony i powinien spełniać warunki formalne przewidziane dla takich pism, w tym warunek o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntował się pogląd, że podpis ten musi być własnoręczny. Wskazuje się, że każde pismo strony powinno zawierać podpis strony, tj. znak ręczny określonej osoby pozwalający na jej identyfikację. Podpisem strony jest bowiem podpis w rozumieniu art. 78 K.p.c. (por. postanowieni NSA z dnia 25 października 2010 r., sygn. akt II FZ 524/10 – wszystkie cytowane w niniejszym orzeczeniu postanowienia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), przy czym zastrzega się, że wymogu tego nie spełnia podpis mechanicznie odtworzony. Taki podpis zaś to nie tylko faksymile, tj. kopia podpisu odbita sposobem mechanicznym na dokumencie, lecz też kserograficzna odbitka własnoręcznego podpisu (por. T. Lewandowski, glosa do postanowienia NSA z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 459/10, LEX 2011; w którym także stwierdzono, że podpis musi być własnoręczny). Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy mający postać kserokopii obejmującej podpis wnioskodawcy, jest dotknięty brakiem formalnym określonym w art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Bez wpływu na tę konstatację pozostaje to, że kserokopia wniosku została przez pełnomocnika skarżącego poświadczona za zgodność z oryginałem. Słusznie referendarz sądowy zauważył, że w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt OPS 11/09 wskazano, iż "wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu, o jakim mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), może być podpisany także przez pełnomocnika strony". Nie oznacza to jednak, że podpis pełnomocnika przy pieczęci "za zgodność z oryginałem", który jest oświadczeniem pełnomocnika, że przedkładany dokument jest zgodny z okazanym oryginałem dokumentu, stanowi własnoręczny podpis pod wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, albowiem to podpis strony, a nie jej pełnomocnika, widnieje w rubryce nr 15 "Podpis wnioskodawcy", natomiast podpis pełnomocnika znajduje się w innym miejscu w ramach pieczęci informującej o zgodności odpisu z oryginałem oraz czasie i miejscu poświadczenia. Sąd wskazuje, że podpis złożony przez pełnomocnika musi poświadczać, że to on, a nie strona osobiście, formułuje żądanie wniosku i zawarte w nim oświadczenia. Nie budzi zatem wątpliwości, że gdy pismo sporządza osoba fizyczna we własnym imieniu bądź działając jako pełnomocnik czy przedstawiciel ustawowy, to ona musi je podpisać (por. postanowienie NSA z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 18/11). Podpis pod pismem potwierdza, że pismo to pochodzi od osoby podpisującej je i sankcjonuje jej wolę dokonania czynności w postępowaniu (por. postanowienie NSA z 31 maja 2011 r., II FSK 18/11). Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że podpis pełnomocnika znajdujący się na przedłożonej kserokopii został złożony jedynie w związku z poświadczeniem jej za zgodność z oryginałem. Pod takim właśnie oświadczeniem i wyłącznie w takim kontekście ten podpis został zamieszczony, co przyznał zresztą sam pełnomocnik w złożonym sprzeciwie. Innymi słowy, w tym przypadku pełnomocnik ograniczył się do przedstawienia Sądowi kserokopii wniosku, który pierwotnie został podpisany przez wnioskodawcę, dokonującego tej czynności osobiście. Odnosząc się do zarzutów powołanych w sprzeciwie należy wskazać na wstępie, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało uregulowane w przepisach P.p.s.a., a nie w K.p.c., który - zgodnie z jego art. 1 - normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Przepisy P.p.s.a. odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów K.p.c. wyłącznie w zakresie przeprowadzenia postępowania dowodowego, o jakim mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. (Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie) i art. 296 § 1 P.p.s.a. (dot. postępowania w razie zaginięcia lub zniszczenia akt), a także do postępowania w zakresie obrotu zagranicznego (por. art. 300 P.p.s.a.). Z tego względu zarzut naruszenia art. 129 § 2 K.p.c. przez jego niezastosowanie jest całkowicie chybiony, bowiem przepis ten nie mógł być w sprawie zastosowany. Zaznaczyć również należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym pełnomocnik będący adwokatem może poświadczać za zgodność tylko odpisy dokumentów dwojakiego rodzaju - udzielonego mu pełnomocnictwa (37 P.p.s.a.) oraz dokumentów, na które strona powołuje się w piśmie, a które, zgodnie z art. 48 § 1 P.p.s.a., obowiązana jest na żądanie sądu złożyć w sądzie w oryginale jeszcze przed rozprawą (art. 48 § 3 P.p.s.a.). Regulacja ta nie pozwala więc pełnomocnikowi poświadczać odpisów samych pism stron w rozumieniu art. 45 P.p.s.a., czyli pism obejmujących wnioski i oświadczenia stron w postępowaniu sądowym, w tym wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 6 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 504/12). Instytucja poświadczenia zgodności z oryginałem przewidziana w art. 48 § 3 P.p.s.a. nie może dotyczyć pism procesowych wszczynających postępowanie w sprawie (skarga) czy też pism procesowych wszczynających postępowanie incydentalne (wniosek o przyznanie prawa pomocy). W takim wypadku pismo procesowe jest sporządzane w celu zainicjowania postępowania i jego oryginał powinien znaleźć się w aktach sprawy (por. postanowienie WSA w Białymstoku z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 969/12). Na marginesie, odnosząc się do twierdzenia pełnomocnika, jakoby nie był upoważniony przez skarżącego do podpisywania w jego imieniu oświadczeń woli należy wskazać, że wszelkie czynności związane z wystąpieniem o przyznanie prawa pomocy są czynnościami łączącymi się ze sprawą w rozumieniu art. 39 P.p.s.a., ponieważ rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie prawa pomocy może mieć zasadnicze znaczenie dla możliwości dochodzenia swych praw przez stronę w postępowaniu przed sądem (por. uchwała NSA z 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09). Z akt sprawy wynika, że skarżący udzielił pełnomocnikowi umocowania do reprezentowania w sprawie "postępowania dotyczącego podatku od towarów i usług za 2010 r. dot. znak [...] przed WSA w Poznaniu", a więc do reprezentowania w sprawie będącej przedmiotem sporu. Z mocy art. 39 P.p.s.a. zarówno pełnomocnictwo ogólne, jak i do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, przy czym nie ulega wątpliwości, że zarówno rozszerzenie, jak i ograniczenie zakresu pełnomocnictwa powinno wyraźnie wynikać z treści udzielonego umocowania [por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2017, publ. Legalis]. Podsumowując, wniosek o przyznanie prawa pomocy, mający postać kserokopii obejmującej podpis wnioskodawcy, jest dotknięty brakiem formalnym także wtedy, gdy został potwierdzony za zgodność z oryginałem przez adwokata występującego w charakterze pełnomocnika wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.