I SA/Po 163/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie NSA Stanisław Małek Maria Skwierzyńska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 maja 2009 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/M. Skwierzyńska /-/K. Wolna - Kubicka /-/St. Małek W związku z otrzymanymi upomnieniami wzywającymi do dokonania zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne (których brak w aktach sprawy) J.A. przesłał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P.w dniu [..] listopada 2007r. pismo zatytułowane "Oświadczenie", w którym stwierdza, że mimo - za namową pseudo wspólnika - zarejestrowania w 1997r. działalności gospodarczej (w zakresie handlu artykułami wszystkich branż) faktycznie nigdy działalności tej nie prowadził, bowiem krótko po dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej wyjechał za granicę, gdzie przebywał 9 lat. Pismo to następnie uzupełnił "oświadczeniem" z dnia 03 stycznia 2008r. O tym, że nadal w w. w. ewidencji figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą J. A. dowiedział się po stawieniu się na wcześniejsze wezwanie w Urzędzie Skarbowym, w następstwie czego uzyskał decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [..]. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej zgłoszonej przez siebie działalności. W tej sytuacji w. w. uważa, że brak było podstaw do naliczenia przez ZUS składek na ubezpieczenie społeczne i wniósł o umorzenie zadłużenia z tytułu tych składek. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na podstawie m. in. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił J.A. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 1997r. do grudnia 1998r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami [...] zł ( w tym [...] zł - składki, [...] zł - odsetki i [...]zł koszty upomnienia). W uzasadnieniu decyzji ZUS stwierdził, że nie uznaje za dowód kserokopii decyzji z [...]. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, którą - wobec braku poświadczenia urzędowego - potraktował jako oświadczenie zobowiązanego. Ponadto powołuje się na swoją decyzję z dnia [...]. stwierdzającą, że J. A. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz na decyzję z [...]. określającą mu wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia 1997r. do grudnia 1998r. Wskazany organ uznał, że postępowanie wyjaśniające w sprawie prowadzenia (bądź nieprowadzenia) przez zobowiązanego działalności gospodarczej nie doprowadziło do zmiany stanowiska ZUS wyrażonego w decyzji z [...]., wobec czego uznano, że J. A. posiada zadłużenie z tytułu niewpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Mając na względzie przewidziane w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanki umorzenia należności z w. w. tytułu ZUS stwierdził, że brak podstaw do uznania, iż po stronie zobowiązanego brak majątku do którego można skierować egzekucję oraz, że nie uzyska sie z tej egzekucji kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. J. A. jest bowiem właścicielem samochodu osobowego Seat Leon, na którym ustanowiono zastaw skarbowy na kwotę [...] zł. Nie stwierdzono też, by po stronie zobowiązanego zaistniały okoliczności, o których traktuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej tj. by zapłata składek uniemożliwiłaby mu i jego rodzinie zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, bądź by zaistniały jakieś nadzwyczajne zdarzenia życiowe lub losowe stanowiące zagrożenie dla prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS podkreślił także, że rozstrzygniecie w sprawie umorzenia składek winno uwzględniać nie tylko słuszny interes zobowiązanego, ale także interes ZUS (art. 7 kpa). Od decyzji tej J. A.odwołał się podkreślając, że faktycznie jego firma nigdy nie istniała i że nie wiedział o tym, iż w tej sytuacji powinien ją wyrejestrować. Uważa też, że ZUS nałożył na niego karę w wysokości ok. [...] zł za jego niedoświadczenie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji m. in. stwierdził, że strona pouczona była pismem z dnia [...]kwietnia 2008r. o prawie do wzięcia czynnego udziału w postępowaniu i możliwości przedstawienia nowych dowodów potwierdzających okoliczności, które nie były znane ZUS podczas rozpoznawania sprawy, lub które pojawiły się później, lecz z możliwości tych nie skorzystała. W tym stanie rzeczy za zasadne uznano stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, a nie w odwołaniu J. A.. Nadto Prezes ZUS stwierdził, że postępowanie w sprawie umorzenia zaległych składek nie jest właściwym trybem do kwestionowania istnienia i wysokości zobowiązania, bowiem bada się w jego toku jedynie istnienie przesłanek umorzenia. Zauważył też, że pismem z dnia [...] stycznia 2008r. poinformowano stronę o podstawach do wznowienia postępowania. Decyzję tę J. A.zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze określonej jako "odwołanie" w. w. przedstawia historię swojego życia, że po śmierci ojca (kiedy miał 2 lata) niepracująca matka musiała oddać go do domu dziecka. ZUS nie przyznał mu renty po ojcu, wobec czego borykał się z problemem braku pieniędzy w czasie nauki technikum. Pomagała mu siostra i czasem matka, ale w sposób niewystarczający. Firmę zarejestrował przed ukończeniem technikum, jednak faktycznie nie podjął nigdy działalności gospodarczej. W tej sytuacji uważa się nie tylko za pokrzywdzonego przez los, ale i podwójnie przez ZUS, który nie tylko nie przyznał mu renty po ojcu, ale obecnie domaga się zapłaty nienależnych jego zdaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem m. in. wydanych przez jej organy decyzji, o czym stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sąd nie jest przy tym związany granicami skargi ani podniesionymi w niej zarzutami i podstawą prawną, kieruje się jedynie zasadą legalizmu i niepogarszania sytuacji skarżącego, co wynika z postanowień art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W rozpatrywanej sprawie na wstępie zwrócić należy uwagę na jej stan faktyczny. J. A.zgłosił w 1997r. prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskał wpis do ewidencji tej działalności z dniem [...] lutego 1997r. Skarżący stwierdził, że działalności tej nie podjął i wyjechał za granicą, wobec czego kwestionuje istnienie obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oparł swe postępowanie w kwestii stwierdzenia, że w. w. podlega ubezpieczeniu społecznemu jedynie na wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Okoliczność ta nie może jednak przesądzać o faktycznym prowadzeniu przez określoną osobę działalności gospodarczej (vide wyrok NSA z 10 października 2006r. sygn. akt II GSK 140/06). Stanowi ona jedynie podstawę przyjęcia istnienia domniemania, że działalność gospodarcza została podjęta i jest prowadzona, na co zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 21 marca 2006r. sygn. akt III Aka 2850/04. Skoro faktyczne prowadzenie w. w. działalności stanowi uzasadnienie istnienia obowiązku ubezpieczeniowego, w świetle stanowiska strony należało jednoznacznie wyjaśnić tę istotną dla sprawy okoliczność, mając na względzie, że o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne można rozstrzygać tylko wówczas, gdy wspomniany obowiązek po stronie określonego podmiotu rzeczywiście istnieje, bowiem dopiero wtedy występują należne, a nie hipotetyczne składki na to ubezpieczenie. ZUS w myśl art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa obowiązany był wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, kierując się zasadą prawdy obiektywnej, co jednak nie eliminuje obowiązku strony do przedstawienia dowodów obalających domniemanie prowadzenia działalności gospodarczej. W tej sytuacji, mając na uwadze przepis art. 8 kpa, zgodnie z którym ZUS winien prowadzić postępowanie w sposób pogłębiający zaufanie obywatela do organów Państwa i pogłębiać świadomość i kulturę prawną obywateli oraz art. 9 kpa obligujący organ administracji publicznej do należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, których dotyczy sprawa, a także czuwać nad tym by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i udzielać im niezbędnych wskazówek, zauważyć należy, że pierwotną kwestią do rozstrzygnięcia było istnienie obowiązku ubezpieczeniowego po stronie J. A.. Należało więc wezwać go do sprecyzowania wniosku z dnia 27 listopada 2007r. celem wyjaśnienia, czy dotyczy on wznowienia czy umorzenia postępowania. ZUS winien mieć także na względzie możliwość uchylenia wydanych przez siebie decyzji z [...]. i z [...]. w trybie art. 154 lub 155 kpa. Z tych względów rozpatrzenie wspomnianego wniosku strony w trybie umorzeniowym w świetle całej jego treści, bez dokładnego wyjaśnienia jego petitum, jedynie wobec treści ostatniego zdania tego wniosku, było zdaniem Sądu nieuzasadnione tym bardziej, że strona - co wynika z jej pism - nie posiada znajomości prawa. Mając powyższe na uwadze ZUS w toku ponownego załatwienia sprawy winien ustalić jaki faktycznie był zakres wniosku strony i po przeprowadzeniu w II bądź I instancji stosownego postępowania wyjaśniającego, z zapewnieniem skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 kpa) i po pouczeniu go w jakiej formie może przedstawić dowody na poparcie swego stanowiska i odpowiednio do dokonanych ustaleń, przyjąć właściwy tryb postępowania zapewniający stronie ochronę jej ważnego interesu, a nie tylko interesu ZUS. Zauważyć również należy, że pismo ZUS z 23 stycznia 2008r., którego doręczenia J. A.. nie udokumentowano. nie może zostać uznane za wystarczające dla zapewnienia stronie ochrony jej interesów, a także, że nie przesłuchano strony, co wydaje się uzasadnione i zgodne z art. 86 kpa. Z wyżej przedstawionych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 152 ppsa orzeczono jak w sentencji. /-/ M. Skwierzyńska /-/ K. Wolna - Kubicka /-/ S. Małek