I SA/Po 174/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 2013 r. postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. P. B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...], nr [...], odmawiającą odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 2013 r. w kwocie [...] zł do dnia 30 czerwca 2014 r. W dniu [...] marca 2014 r. skarżący sporządził na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty K. z dnia [...] lipca 2010 r. zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. [...] zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono powyższą decyzję, nadal nie może uruchomić opisanego powyżej obiektu w takiej formie jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Zaznaczył, że jego żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Podał, że obecnie ze względu na zły stan zdrowia przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Uzupełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 r. oświadczył, że posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Z kserokopii potwierdzenia sald z dnia [...] stycznia 2014 r. wynika, że saldo Ma wynosi [...] zł i saldo Wn [...] zł. Skarżący podał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V. [...] Diesel, rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód M., rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, - samochód V., rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 11 rat, - ciągnik B., - naczepa cysterna E., rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że wysokość średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł, przy czym: gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący posiada następujące nieruchomości: - w K.: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "X." Sp. z o.o., - w B.: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2 - nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. Z. nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Oświadczył, że na dzień [...] marca 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wnioskodawca wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Do pisma z dnia [...] kwietnia 2014 r. strona załączyła kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] S.A. z dnia [...] września 2013 r., - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] maja 2011 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...] S.A. z siedzibą w P., - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] marca 2013 r. skierowanego do Komornika Sądowego w K. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - wezwania Banku [...] we W. z dnia [...] listopada 2012 r. do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia [...] maja 2010 r. Skarżący podał, że "X." Sp. z o.o. należy do jego syna K. B. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "X." wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Do akt sprawy załączono także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od września 2013 r. do lutego 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014 oraz kopię zeznania rocznego podatkowego za 2012 r. i 2013 r. Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatek rolny i od nieruchomości [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W dniu [...] maja 2014 r. do WSA w Poznaniu wpłynęło pismo zatytułowane "Skarga na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, sygnatura akt I SA/Po 174/14", w którym strona wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu tego pisma podniesiono, że dochody wnioskodawcy drastycznie spadły i nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Stwierdził, że jest "bity" z każdej strony i nawet walka o swoje, jest dla niego zamknięta z uwagi na barierę finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący posiada liczne źródła dochodu. Wskazał on bowiem, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę, przy czym od sierpnia 2013 r. przebywa na zasiłku chorobowym. Z akt sprawy wynika, że skarżący posiada majątek w postaci nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez niego oświadczeń wynika, że w 2013 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Jednakże - pomimo wezwania - skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie podał również, czy w bieżącym roku poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych wydruków z podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2013 wynika, że w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł, w styczniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lutym 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z załączonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 sporządzonym na druku PIT-36L wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z załączonych kserokopii dokumentów wynika, że w 2012 r., w 2013 r., jak i w pierwszych dwóch miesiącach 2014 r. skarżący odnotował stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia natomiast potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Z załączonych zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżący osiągnął w 2012 r. dochód w wysokości [...] zł, z innych źródeł [...] zł, natomiast w 2013 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z kolei, z przedłożonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu wrześniu 2013 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, w październiku 2013 r. – [...] zł, w listopadzie 2013 r. – [...] zł, w grudniu 2013 r. – [...] zł, w styczniu 2014 r. – [...] zł, a w lutym 2014 r. – [...] zł. Z oświadczeniem skarżącego wynika, że spłaca raty kredytów z przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca precyzyjnie określił wysokość kredytów oraz obciążeń z tego tytułu: - kredyt obrotowy w [...] SA - wysokość kapitału do spłaty [...] zł, kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka [...] SA - wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] marca 2014 r. [...] zł, rata [...] zł, - kredyt [...] SA - wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] marca 2014 r. – [...] zł, rata [...] zł, - kredyt [...] SA - wysokość kapitału do spłaty na [...] marca 2014 r. [...] zł, rata [...] zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny [...] - wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] marca 2014 r. – [...] zł, kredyt wymagalny na dzień 30 czerwca 2012 r., - leasing operacyjny w [...] SA - do spłaty pozostało na dzień [...] marca 2013 r. 15 rat w wysokości [...] zł miesięcznie. Jak wynika z powyższego zestawienia łączny miesięczny koszt wszystkich rat spłacanych przez skarżącego kredytów i leasingu wynosi [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że umowy kredytowe zawarł w związku z prowadzoną działalność gospodarczą. Zauważyć jednakże należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd dostrzega, że wprawdzie wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty jego majątek, to jednak zajęcie tego majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, wynajmować nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu. Zauważyć należy, że skarżący określił koszt utrzymania rodziny na kwotę [...] zł miesięcznie. Z przedłożonych przez niego informacji wynika, że jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] zł, przy czym od sierpnia 2013 r. przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, przy czym skarżący nie podał w jakiej wysokości otrzymuje powyższy zasiłek chorobowy. Wnioskodawca wskazał także, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie najmu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Podał także, że zatrudnia trzech pracowników, przy czy jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim, jednakże nie wskazał jakie koszty miesięcznie ponosi z tytułu zatrudniania pracowników. Skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem "X." Sp. z o.o., w której 100% udziałów należy do jego syna oraz że spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego "X." Sp. z o.o. (porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r.), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie tut. Sądu dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, zestawienie ponoszonych przez skarżącego miesięcznie wydatków w łącznej kwocie ok. [...] zł (koszty zaciągniętych i spłacanych kredytów w łącznej kwocie [...] zł i koszty utrzymania rodziny w wysokości [...] zł), z których znaczną część stanowi spłata przez skarżącego zaciągniętych w związku z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą kredytów w wysokości [...] zł, nie stanowi przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych. Spłata kredytów, co już wyżej wskazano, nie uzasadnia bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ponadto Sąd zauważa, że złożone przez skarżącego oświadczenie o jego sytuacji majątkowej jest nierzetelne, gdyż wyżej wskazana kwota miesięcznych wydatków, tj. ok. [...] zł, znacznie przekracza kwotę osiąganych przez skarżącego dochodów, na które składają się wynagrodzenie z tytułu najmu pomieszczeń spółce "X." w wysokości [...] zł netto i wynagrodzenie za pracę w tej spółce w wysokości [...] zł brutto (przy czym skarżący od sierpnia 2013 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie podał kwoty otrzymywanego zasiłku chorobowego przez ZUS). Sąd zauważa, że skarżący nie podał także kosztów jakie ponosi w związku z zatrudnianiem trójki pracowników, przy czy jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Reasumując powyższe rozważania Sąd stwierdza, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych ([...] zł na tym etapie postępowania) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, nie budzi bowiem najmniejszej wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie obrazują jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (deklarowane wydatki przewyższają zgłoszone dochody). Ponadto zaakcentować należy, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych i leasingowych w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Należy zauważyć, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania dokumentami ryzyka zagrożenia bytu skarżącego i jego rodziny. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym sprzeciwie, który stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym rozstrzygnięciem referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2014 r. W ocenie Sądu, mając na uwadze stan majątkowy skarżącego, treść analizowanego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie subiektywną ocenę sytuacji materialnej przez skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. W tym miejscu podkreślić należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.