I SA/Po 174/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 2013 r. postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] P. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...], nr [...], odmawiającą odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za lipiec 2013 r. W dniu 8 sierpnia 2014 r. skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty [...] z dnia [...] zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. [...] zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono zaskarżoną decyzję, nadal nie może uruchomić swojego obiektu w takiej formie jak przed dniem [...]. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej, przy czym żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 września 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 17 września 2014 r. oświadczył, że posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Żona skarżącego nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 8 rat, - ciągnik [...], - naczepa [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł. Według wnioskodawcy średnia wysokość miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł, w tym: gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący podał także, że posiada następujące nieruchomości: - w K.: grunt o pow. [...] m², budynki o pow. [...] m², budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "X." Sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. Z. nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada już nieruchomości w B., gdyż została sprzedana, a należność z tej transakcji została zajęta przez Urząd Skarbowy. Skarżący podał, że prowadzona przez niego obecnie działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Na dzień [...] zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Sam jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od [...] do [...] pobierał z ZUS zasiłek chorobowy. Do pisma z dnia 17 września 2014 r. skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...] S.A. z siedzibą w P., - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] skierowanego do Urzędu Miejskiego w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podał, że "X." Sp. z o.o. należy do jego syna B. B. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "X." wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń strona uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lutego 2014 r. do lipca 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączył również kopię zeznań rocznych podatkowych za 2013 r. Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi on działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości [...] zł, w tym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatek rolny i od nieruchomości [...] zł. Natomiast w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. poniósł z tytułu działalności rolniczej koszty w wysokości [...] zł, na które składają się zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 września 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że jego obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza. W ocenie skarżącego nie jest zasadne wskazywanie na posiadanie różnych źródeł utrzymania bądź posiadany majątek. Zdaniem skarżącego, nie ma on możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie niniejszego wywodu wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący oświadczył, że posiada liczne źródła dochodu. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę, przy czym od [...] do [...] przebywał na zasiłku chorobowym. Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez niego oświadczeń wynika, że w 2013 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. W bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. również poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wyniosły [...] zł. Podkreślić należy, że pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych wydruków z podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2013 wynika, że w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł. Z załączonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 sporządzonym na druku PIT-36L wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z kolei z przedłożonych deklaracji VAT-7 za 2014 r. wynika, że w miesiącu lutym 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w marcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w kwietniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w maju 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w czerwcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w lipcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2014 r. wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w 2012, 2013 i w okresie od stycznia do lipca 2014 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata sama w sobie nie uzasadnia jednak konieczności kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Sąd zauważa, że skarżący spłaca raty kredytów z przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca precyzyjnie określił wysokość kredytów oraz obciążeń z tego tytułu: - pożyczka zaciągnięta w [...] w dniu [...] na kwotę [...] zł, termin spłaty pożyczki upływa z dniem [...] listopada 2019 r., rata w wysokości [...] zł, - kredyt zaciągnięty w [...] na okres od [...] do [...] stycznia 2015 r., rata wynosi [...] zł, - kredyt zaciągnięty na okres od [...] do [...] listopada 2014 r., rata kredytu na dzień [...] lipca 2014 r. wynosi [...] zł, na dzień [...] sierpnia 2014 r. [...] zł, na dzień [...] września 2014 r. [...] zł. - kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia [...] zaciągnięty w Banku [...]. Jak wynika z powyższego zestawienia łączny miesięczny koszt wszystkich rat spłacanych przez skarżącego kredytów wynosi ok. [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że umowy kredytowe zawarł w związku z prowadzoną działalność gospodarczą. Zauważyć jednakże należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2012 r., o sygn. akt I FZ 189/12, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy, że choć wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty jego majątek, to jednak zajęcie tego majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, wynajmować nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu. Zauważyć także należy, że skarżący określił koszt utrzymania rodziny na kwotę [...] zł miesięcznie. Z przedłożonych przez niego informacji wynika, że jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] zł. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie najmu wnioskodawca uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Podał także, że zatrudnia trzech pracowników, przy czy jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim, jednakże nie wskazał jakie koszty miesięcznie ponosi z tytułu zatrudniania pracowników. Warto także podnieść, że skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem "X." Sp. z o.o., w której 100% udziałów należy do jego syna, oraz że spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego "X." Sp. z o.o. (porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r.), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie WSA w Poznaniu dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, zestawienie ponoszonych przez skarżącego miesięcznie wydatków w łącznej kwocie ok. [...] zł (koszty zaciągniętych i spłacanych kredytów w łącznej kwocie ok. [...] zł i koszty utrzymania rodziny w wysokości [...] zł), z których znaczną część stanowi spłata przez skarżącego zaciągniętych w związku z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą kredytów, nie stanowi przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych. Spłata kredytów, co już wyżej wskazano, nie uzasadnia bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Sąd zauważa, że złożone przez skarżącego oświadczenie o jego sytuacji majątkowej jest nierzetelne, gdyż wyżej wskazana kwota miesięcznych wydatków, tj. ok. [...] zł, znacznie przekracza kwotę osiąganych przez skarżącego dochodów, na które składają się wynagrodzenie z tytułu najmu pomieszczeń spółce "X." w wysokości [...] zł netto i wynagrodzenie za pracę w tej spółce w wysokości [...] zł brutto. Ponadto godzi się zauważyć, że skarżący nie podał także kosztów jakie ponosi w związku z zatrudnianiem trójki pracowników, z których jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Reasumując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, nie budzi bowiem najmniejszej wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie obrazują jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (deklarowane wydatki przewyższają zgłoszone dochody). Podkreślenia, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Nie sposób pominąć, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym sprzeciwie, który stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym rozstrzygnięciem referendarza sądowego z dnia 25 września 2014 r. W ocenie Sądu, mając na uwadze stan majątkowy skarżącego, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się - w tym wypadku - do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego pozwalają w istocie na uregulowanie opłat sądowych, nawet gdy wiążę się to z ograniczeniem wydatków dla utrzymanie strony. Dodatkowo Sąd zauważa, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.