I SA/Po 1955/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2016 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry oddala skargę. Naczelnik Urzędu Celnego w L. decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] [...], działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 749 z późn. zm.), dalej" "O.p." w związku z art. 2 ust. 3, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1a, art. 89 ust.1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 ustawy z dnia [...] listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.), dalej: "u.g.h.", wymierzył J. R. karę pieniężną w łącznej wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na automacie o nazwie [...] numer [...] , poza kasynem gry. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] sierpnia 2014r. w toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni ustalili, że w restauracji [...] w miejscowości P., w której działalność gospodarczą prowadził J. R., znajduje się urządzenie o nazwie "[...]" numer [...], przypominające wyglądem automat, na którym urządzane są gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych . Funkcjonariusze celni stwierdzili ponadto brak na automacie numeru poświadczenia jego rejestracji. W trakcie kontroli pozyskali umowę współpracy z dnia [...] marca 2014r. zawartą pomiędzy J. R. - właścicielem lokalu, a dysponentem urządzenia do gry firmą "[...]" z siedzibą w G.. W drodze eksperymentu, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia [...] sierpnia 2009r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), funkcjonariusze celni ustalili, że gra na kontrolowanym automacie ma charakter losowy i urządzana jest w celach komercyjnych, zaś wynik końcowy w żadnym przypadku nie zależy od zręczności lub umiejętności grającego. W ten sposób stwierdzili, że gry oferowane na automacie, są grami w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Po wszczęciu postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu, organ stwierdził, że gry na badanym urządzeniu elektronicznym, spełniają kryteria wymienione w art. 2 ust. 3 u.g.h., czyli są to gry na automacie. Grający miał możliwość uzyskania wygranej pieniężne, a gry zawierały element losowości ponieważ wynik gry był nieprzewidywalny dla gracza, grający nie miał wpływu na wynik gry, a wynik gry zależał od przypadku. Organ podatkowy uznał, że zorganizowane gry na powyższym automacie urządzane były z naruszeniem przepisów ustawy o grach hazardowych ponieważ lokal, w którym znajdował się automat do gry nie posiadał statusu kasyna gry, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1a u.g.h. Za urządzającego gry uznany został J. R. posiadający tytuł prawny do władania lokalem , w którym znajdował się kontrolowany automat do gier. Z treści umowy wynika, że wprawdzie nie był właścicielem automatu, to jednak był zaangażowany w urządzanie gier. Wyrażając zgodę na wynajęcie części powierzchni w ogólnodostępnym lokalu (restauracja "[...] zgodził się na zainstalowanie w nim automatu i zapewnił warunki umożliwiające jego uruchomienie i działanie. Dbał o jego właściwą eksploatację i zajmował się bieżącą jego obsługą. Udostępniał to urządzenie osobom trzecim i umożliwiał tym osobom prowadzanie gier. Wobec tego Naczelnik Urzędu Celnego w L. obowiązany był wymierzyć J. R. jako urządzającemu gry na automacie poza kasynem gry, karę pieniężną. W odwołaniu J. R. wnioskował o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzji zarzucił naruszenie: - art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h. ,poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonaną z uchybieniem zasadom prawidłowego, logicznego rozumowania, wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego oraz błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów. - art. 210 § 4 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez niesprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej, m.in. przez lakoniczne ustosunkowanie się do kwestii zaangażowania odwołującego w urządzanie gier hazardowych na kontrolowanym automacie. - art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w związku z bezpodstawnym uznaniem, że zaistniały przesłanki do wymierzenia kary z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry i które to naruszenie jest następstwem niewłaściwie ustalonego stanu faktycznego. - art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji nakładającej karę pieniężną z tytułu urządzania gry na badanym automacie przy braku decyzji Ministra właściwego do spraw finansów publicznych rozstrzygającej, czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w art. 2 ust. 1 - 5 są grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie. - art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w zw. z art. 90 ust. 1 i art. 91 u.g.h. na skutek braku notyfikacji projektu ww. regulacji, jak i art. 14 ust. 1 u.g.h. Komisji Europejskiej, na zasadzie przepisów art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 Dyrektywą 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r., ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej dyrektywą Rady 2006/96/WE z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz. U. UE.L.98.204.37 ze zm., dalej: "Dyrektywa 98/34/WE"), zmienionej Dyrektywą Rady 2006/96/WE z 20 listopada 2006 r. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] , na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 2 ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 u.g.h., po rozpatrzeniu odwołania , utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia w sprawie. Podkreślił, że art. 14 ust. 1 u.g.h. odnosi się do tych podmiotów, które działają legalnie na podstawie zezwolenia udzielonego pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia [...] lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych, ale po wygaśnięciu tego zezwolenia będą musiały przenieść swoją działalność do kasyn gry. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ("TSUE"), zdaniem organu odwoławczego , uznał przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. za przepis techniczny w odniesieniu do tych podmiotów. Jednocześnie zaznaczył, że automaty działające nielegalnie naruszają przepisy powołanej ustawy. W ocenie organu odwoławczego , nie do przyjęcia jest sytuacja, kiedy podmioty prowadzące działalność, która od lat podlega reglamentacji, tj. prowadzące działalność hazardową, próbują wywodzić swoje prawa na podstawie punktu 25 wyroku TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11, w oderwaniu od całej treści jego uzasadnienia. Przepis art. 89 ust. 1 u.g.h. nie posiada znamion dyskryminacji nielegalnie działających podmiotów. Jednakże bezkarne przyzwolenie na prowadzenie nielegalnej działalności hazardowej byłoby działaniem dyskryminującym legalnie działające podmioty gospodarcze. Z powyższego wynika, że przepis art. 89 u.g.h. nie podlegał obowiązkowi notyfikacji. Organ odwoławczy podniósł także, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 marca 2015 r. o sygn. P 4/14 orzekł, że art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. są zgodne z art. 2 i art. 7 w zw. z art. 9 Konstytucji oraz z art. 20 i art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał stwierdził m.in., że odstąpienie przez ustawodawcę od możliwości urządzania gier na wszelkich automatach w salonach gier, w punktach handlowych, gastronomicznych i usługowych, a więc poza kasynami gry, spełnia konstytucyjne wymogi ograniczenia wolności działalności gospodarczej. Ograniczenie możliwości organizowania gier na automatach wyłącznie do kasyn jest niezbędne dla ochrony społeczeństwa przed negatywnymi skutkami hazardu oraz dla zwiększenia kontroli państwa nad tą sferą, stwarzającą liczne zagrożenia nie tylko w postaci uzależnień, ale także struktur przestępczych. W ocenie Dyrektora Izby Celnej zgromadzony materiał dowodowy potwierdził, że gry urządzane na wskazanym automacie były grami w rozumieniu ustawy o grach hazardowych i ich urządzanie odbywało się z naruszeniem przepisów ustawy. Ustalenia funkcjonariuszy wskazują, że gry na badanym automacie były grami losowymi, umożliwiającymi realizację wygranych pieniężnych, prowadzonymi w celach komercyjnych. Poza tym urządzenie oferowało wygrane. Za błędne organ uznał stanowisko J. R. , że nie może być uznany za urządzającego gry. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. precyzyjnie określa , karze pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry podlega urządzający, którego nie należy utożsamiać z właścicielem automatu. Urządzanie gier to nie tylko udostępnianie swojego automatu, ale także umożliwianie grającym korzystanie z niego, nawet jeżeli stanowi on własność innych podmiotów. Poprzez zgodę na wprowadzenie automatu do gier do swojego lokalu, otwieranie tego lokalu dla swoich klientów, w tym także dla osób grających na automacie, umożliwianie gry na tym automacie, zasilanie automatu w energię elektryczną pozwalającą na jego stałe działanie. Wobec poczynionych ustaleń J. R. został uznany za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, w związku z czym podlegał karze pieniężnej z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. W skardze J. R. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie obu decyzji, zarzucając rażące naruszenie: - art. 8 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998r., ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej Dyrektywą Rady 2006/96/WE z 20 listopada 2006 r. w zw. z § 4, § 5, § 8 i § 10 w zw. z § 2 pkt 1 a, 2, 3, i 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 239, poz. 2039) poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do niedopuszczalnego zastosowania art. 89 ust 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 90 ust. 1 i art. 91 u.g.h. na skutek braku notyfikacji projektu regulacji, jak i art. 14 ust. 1 tejże ustawy Komisji Europejskiej, na zasadzie przepisów art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998r., ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej Dyrektywą Rady 2006/96/WE z 20 listopada 2006 r., przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 233 § 1 pkt 1 O.p. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy przez organ II instancji decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] maja 2015 r., - art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h., po-przez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonaną z uchybieniem zasadom prawidłowego, logicznego rozumowania, wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego oraz błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy celne przeprowadziły postępowanie w sprawie wymierzenia kary w sposób zgodny z przepisami procedury podatkowej. Wbrew zarzutom skargi nie naruszyły ustawowych reguł prowadzenia postępowania, prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia. W szczególności dowód z eksperymentu, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej, jest legalnym środkiem dowodowym i został przeprowadzony na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepis ten dopuszcza wprost możliwość przeprowadzenia w uzasadnionych przypadkach w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie, gry na automacie o niskich wygranych lub gry na innym urządzeniu. Sąd nie dopatrzył się naruszenia reguł oceny dowodów ( w tym wyników eksperymentu, które podlegają ocenie na tych samych zasadach, jak inne dowody). Organy celne rozważyły całość zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonały w tej sprawie nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów bowiem została dokonana z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i zasad doświadczenia. W opinii sądu organy celne prawidłowo ustaliły w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy , że gry urządzane na wskazanym automacie były grami w rozumieniu ustawy o grach hazardowych i ich urządzanie odbywało się z naruszeniem przepisów tej ustawy, a skarżący był osobą urządzającą gry na automacie poza kasynem. Sąd te ustalenia przyjmuje za własną faktyczną podstawę rozstrzygnięcia, w ramach sądowej kontroli zaskarżonej decyzji (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., o sygn. akt II FPS 8/09; dostępna na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sądu stwierdza, że pojęcie "urządzającego gry" użyte w ustawie odnosi się do każdego (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej) kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Zasadny jest więc pogląd, że wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. "Urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. W opinii sądu skarżący aktywnie organizował i prowadził przedsięwzięcie. W sposób istotny wskazuje na to treść umowy o współpracy z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] , która § 3 pkt 3 stanowi, że współpracujący J. R. zobowiązuje się do stałego dostarczania energii elektrycznej pozwalającej na pracę automatów, do ochrony automatów przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, i do zapewnienia klientom lokalu swobodnego dostępu do automatów. Ponadto w § 4 pkt 1 zawiera regulację w kwestii wysokości miesięcznego ryczałtu ([...] zł) dla urządzającego (w którym mieszczą się koszty dostarczanej energii) oraz ochrony automatów przed zniszczeniem lub uszkodzeniem. Z kolei § 4pkt 4 umowy stanowi, że wysokość wynagrodzenia o którym mowa powyżej ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do okresu, w którym automaty nie są eksploatowane w lokalu z przyczyn nie leżących po stronie dysponenta automatu. Skarżący przyjął więc na siebie nietypowe dla umowy najmu obowiązki w postaci określonego zachowania związane zarówno z prowadzonym lokalem, jak i znajdującym się tam automatem. Sąd uznał, że organy celne nie naruszyły art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez jego zastosowanie wobec skarżącego. Bezspornie skarżący nie legitymował się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jego działania (art. 6 i art. 7 u.g.h.), a jednocześnie nie wykazał, że stosownie do art. 23a u.g.h., przed udostępnieniem urządzenia grającym zadośćuczynił obowiązkowi jego rejestracji. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skontrolowany automat były automatem do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Powyższe uprawnia to stwierdzenia, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 89 ust 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 90 ust. 1 i art. 91 u.g.h. na skutek braku notyfikacji projektu regulacji, jak i art. 14 ust. 1 u.g.h. Komisji Europejskiej, w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE nie zostały przed ich wprowadzeniem notyfikowane Komisji Europejskiej, a więc są nieskuteczne. Sąd podkreśla, że w kwestii tej wiążące znaczenie ma uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16 (dostępna na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym rozważając kwestie związane z "technicznym charakterem" art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h., uznał, że przepis ten nie kwalifikuje się do żadnej spośród grup przepisów technicznych, o których mowa w dyrektywie 98/34/WE. Oceniając natomiast charakter relacji między przepisami art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. zajął stanowisko, że samoistny charakter funkcji realizowanej przez art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nadaje mu samoistny charakter w relacji do art. 14 ust. 1 u.g.h. Przepis ten może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej , a dla jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Sąd podkreśla, że zgodnie z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– dalej: "p.p.s.a."), powyższa uchwała ma charakter wiążący w niniejszej sprawie. W rezultacie , o ile jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści wskazanego przepisu wynika moc ogólnie wiążąca uchwał, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale podjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Zatem o ile nie nastąpi zmiana tego stanowiska, sądy administracyjne powinny je respektować (por.: wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 1474/14, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd stwierdza więc, że skoro przepis art. 89 u.g.h. nie stanowił przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, organy podatkowe były zobowiązane prowadzić postępowanie w przedmiocie nałożenia kary finansowej przewidzianej tym przepisem, jeśli stwierdziły, że jakikolwiek podmiot urządzał gry na automatach poza kasynem gry. Organy celne obu instancji prawidłowo przyjęły, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające nałożenie na skarżącego kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Dlatego sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.