I SA/Po 2/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elwira Brychcy NSA Gabriela Gorzan (spr.) Sędziowie WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi Z. U. S. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/K. Pawlicki /-/ E. Brychcy /-/ G.Gorzan I SA/Po 2/09 U Z A S A D N I E N I E Naczelnik Urzędu Skarbowego P. otrzymał do realizacji tytuły wykonawcze nr od [...] do [...] wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. wobec dłużnika M. J. zam. w P., obejmujące należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (karty nr 1-208 akt adm.). W dniach [...] i [...] poborca skarbowy spisał protokoły o stanie majątkowym zobowiązanej. Także w dniu [...] doręczono zobowiązanej odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych. Jak wynika z w/w protokołów zobowiązana jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, mieszka wraz z rodzicami w mieszkaniu należącym do jej matki, otrzymuje alimenty na syna w wysokości 300 zł, poza tym nie posiada żadnych innych źródeł dochodu i znajduje się na utrzymaniu matki. Jedynym majątkiem należącym do zobowiązanej, z którego można by uzyskać środki finansowe przewyższające wydatki egzekucyjne jest nieruchomość w postaci działki rekreacyjnej w miejscowości N. Stwierdzając bezskuteczność egzekucji wobec zobowiązanej, wobec braku przedmiotów i praw, do których możliwe byłoby zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o czym wierzyciela zawiadomiono pismem z dnia [...] przy braku ze strony wierzyciela wykonania obowiązków warunkujących w myśl art.110 §1-3 ustawy skierowanie egzekucji do nieruchomości zobowiązanej, na podstawie art.59 §2 i 3 ustawy organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel na to postanowienie nie wniósł zażalenia. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w tej sprawie w wysokości [...] zł, na które składają się opłaty manipulacyjne od każdego tytułu wykonawczego doręczonego zobowiązanej oraz opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej (k.221-222 akt adm.). W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel podniósł w szczególności, iż w celu naliczenia opłaty manipulacyjnej niezbędne jest zastosowanie przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych. Wskazując na art.1a pkt 12a, który wylicza katalog środków egzekucyjnych stosowanych w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego, wierzyciel stwierdził, iż w świetle powyższego przepisu sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego nie stanowi środka egzekucyjnego. Ponadto wskazał, iż protokół o stanie majątkowym jest czynnością egzekucyjną, za którą odrębnie pobiera się opłatę na zasadzie art. 64 § 1 pkt 14 w/w ustawy (karty nr 224-225 akt adm.). W związku z powyższym wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W niniejszej sprawie podstawą wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego, w oparciu o art. 59 § 2 cytowanej ustawy, ze względu na jego bezskuteczność tj. z uwagi na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wyjaśniono, iż kosztami egzekucyjnymi są opłaty, o których mowa w art.64 § 1 i 6 oraz w art.64a cytowanej ustawy, a więc między innymi opłata manipulacyjna (art.64 §6) i opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (art.64 §1 pkt14). Zauważono, iż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyraźnie wskazują moment ich powstania. Zgodnie z art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Powyższa regulacja oznacza, że zasadą jest pobieranie opłaty manipulacyjnej niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Opłata wynosi bowiem 1% kwoty "egzekwowanych należności", a nie "wyegzekwowanych należności". Podobnie rzecz się ma, gdy wprawdzie zostały podjęte czynności egzekucyjne, ale nie doprowadziły one bezpośrednio do ściągnięcia należności. Opłata manipulacyjna zatem nosi szczególny charakter, ponieważ pobiera się ją z tytułu wszystkich wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie poborca skarbowy dokonał czynności doręczenia zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych dnia [...], a po wezwaniu jednocześnie zobowiązanej do uiszczenia należności nimi objętych i bezskuteczności zastosowania środków egzekucyjnych z pieniędzy i ruchomości zobowiązanej, sporządzono protokół o stanie majątkowym zobowiązanej. Samo doręczenie odpisu tytułu wykonawczego należy do czynności związanych ze stosowaniem środka egzekucyjnego i obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje w tym momencie. Opłatę za spisanie protokołu pobiera się w myśl art.64 §9 pkt 11 ustawy z chwilą jego podpisania, zaś zgodnie z art.64 §4 ustawy wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, co w niniejszej sprawie miało miejsce. W skardze na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości, wierzyciel zarzucił naruszenie art.64c §2 i art.64c §4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podniesiono, że u podstaw żądania przez organ egzekucyjny opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, leży fakt zastosowania tychże środków. Jeżeli organ nie stosuje żadnych środków egzekucyjnych, to tym samym nie dokonuje żadnych czynności związanych ze stosowaniem tych środków, a więc nie może domagać się zwrotu wydatków, których nie poniósł, nie dokonując tych czynności. W ocenie Zakładu organ w niniejszej sprawie faktycznie nie zastosował żadnych środków egzekucyjnych. Ponadto skarżący podniósł, iż nawet gdyby uznać, że organ egzekucyjny, mimo nie zastosowania żadnego środka egzekucyjnego i tak ma prawo pobrać w/w koszty, to jeszcze nie oznacza, że można nimi obciążyć wierzyciela. Koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego i tylko ustalenie przez organ egzekucyjny, że nie można ich ściągnąć od zobowiązanego uprawniałoby do obciążenia nim wierzyciela. Samo umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może stanowić przesłanki nieściągalności kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego albowiem nie są to równoznaczne pojęcia. W świetle faktu, że zobowiązana posiada nieruchomość w miejscowości N. nie może być mowy o przesłance obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci ich nieściągalności od zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z treści skargi wynika, że dwa zagadnienia zostały w niej przedstawione, jako sporne, mianowicie: – po pierwsze – czy w zaistniałym stanie faktycznym sprawy zachodziły podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi; – po drugie – czy zasadnie organ egzekucyjny wliczył do kosztów egzekucyjnych opłatę manipulacyjną, skoro konkretnych środków egzekucyjnych wobec zobowiązanej nie zastosowano, a egzekucję ostatecznym postanowieniem umorzono z urzędu. Zasadą jest w myśl art.64c §1 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm.) – dalej określanej u.e.a., że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Mówiąc o kosztach egzekucyjnych mamy na myśli opłaty egzekucyjne należne za dokonane czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych, które wymieniono w punktach 1-14 art.64 §1 u.e.a., w tym za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (pkt 14 §1 art.64 u.e.a.), opłatę manipulacyjną, o której mowa w art.64 §6 u.e.a., opłaty wymienione w art.64a u.e.a. pobierane w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz wydatki organu egzekucyjnego poniesione w celu przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego. Do ich ściągnięcia dochodzi w wyniku zastosowania jednego ze środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. W sytuacji jednak, gdy zostanie wykazane, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, w myśl przepisu art.64c §4 u.e.a. pokrywa je wierzyciel, o czym z urzędu może orzec postanowieniem na podstawie art.64c §7 u.e.a. organ egzekucyjny, ustalając ich wysokość. Z niemożnością lub bezskutecznością egzekucji administracyjnej należności pieniężnej będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy nie można znaleźć u zobowiązanego pieniędzy albo wierzytelności, z których możnaby przeprowadzić egzekucję, a będące u niego ruchomości nie podlegają egzekucji z jakiegokolwiek powodu w ustawie przewidzianego. Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego postanowienia taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Ze sporządzonych w dniach [...] i [...] protokołów o stanie majątkowym zobowiązanej przez poborcę skarbowego wynika bowiem, że zobowiązana jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, mieszka u rodziców z synem, na którego otrzymuje alimenty, a wyposażenie mieszkania składa się ze stanowiących własność matki zobowiązanej zużytych mebli codziennego użytku (k.215 akt adm.). Tego stanu faktycznego wierzyciel nie zakwestionował i opartego na przesłankach określonych w art.59 §2 u.e.a. postanowienia o umorzeniu egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanej nie zaskarżył, przez co stało się ono ostateczne. Zarzut skargi, iż obciążeniu w takim stanie rzeczy wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego stoi na przeszkodzie posiadanie przez zobowiązaną działki rekreacyjnej jedynie pozornie można byłoby uznać za uzasadniony, natomiast w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest on chybiony. Koszty egzekucyjne nie mogły być bowiem ściągnięte obok objętej tytułami wykonawczymi należności od zobowiązanej w drodze egzekucji z jej nieruchomości, skoro wierzyciel, mimo wezwania nie wykonał obowiązku wynikającego z zasady wyrażonej w art.110 §2 u.e.a. i nie przedłożył dokumentu warunkującego w myśl tego przepisu prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Jedną z zasad bowiem dopuszczalności przeprowadzenia egzekucji administracyjnej z nieruchomości, obok przesłanki ostateczności zastosowania tego środka oraz obowiązku uiszczenia przez wierzyciela zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków, jest iż jej prowadzenie możliwe jest tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu z klauzulą wykonalności względnie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art.44 ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielonych przez Skarb Państwa (vide art.110 §§1-3 u.e.a.). Takich dokumentów, mimo wezwania, wierzyciel nie przedłożył. Odnosząc się do zarzutu zasadności naliczenia opłaty manipulacyjnej od każdego tytułu wykonawczego wierzyciela stwierdzić należy, że wierzyciel pokrywa – gdy zachodzą do tego podstawy – całość kosztów postępowania egzekucyjnego. Z zestawienia treści przepisów art.1a pkt 2 oraz art.64 §6, §9 i §10 u.e.a. wynika, że czynnościami egzekucyjnymi są wszelkie podejmowane działania zmierzające zarówno do zastosowania, jak i zrealizowania środka egzekucyjnego, zaś opłaty egzekucyjne za czynności egzekucyjne wymienione w art.64 §1 pkt 1-14 pobiera się w wysokości w tych przepisach podanej za ich dokonanie. Opłata manipulacyjna natomiast ma szczególny charakter i pobiera się ją niejako ryczałtowo za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (§6 art.64 u.e.a.). Jak prawidłowo wywiódł organ odwoławczy powyższa regulacja oznacza, że zasadą jest pobieranie opłaty manipulacyjnej niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Opłata wynosi bowiem 1% kwoty "egzekwowanych należności", a nie "wyegzekwowanych należności". Podobnie rzecz się ma, gdy wprawdzie zostały podjęte czynności egzekucyjne, ale nie doprowadziły one bezpośrednio do ściągnięcia należności. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Nie ma zatem racji skarżący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, twierdząc, iż obciążenie opłatą manipulacyjną było niezasadne, bowiem organ egzekucyjny nie zastosował żadnego ze środków egzekucyjnych. W przepisie tym bowiem nie chodzi o zastosowanie środka egzekucyjnego, ale o czynności związane ze "stosowaniem środków egzekucyjnych". Zgodnie z art. 32 wyżej cytowanej ustawy organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. W przedmiotowej sprawie poborca skarbowy przystępując do czynności egzekucyjnych, doręczył zobowiązanej odpisy tytułów wykonawczych w dniu [...] Ponadto należy wskazać, iż poborca skarbowy doręczając tytuły wykonawcze wzywa jednocześnie zobowiązanego do uiszczenia należności nimi objętych, tym samym dąży do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy. W przypadku bezskuteczności tegoż środka egzekucyjnego poborca skarbowy próbuje zająć ruchomości. Dopiero w przypadku bezskuteczności obu w/w środków egzekucyjnych poborca skarbowy przystępuje do spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego. Tak więc w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o niestosowaniu środków egzekucyjnych, skoro dopiero po doręczeniu tytułów wykonawczych i nastąpiło stwierdzenie bezskuteczności egzekucji z pieniędzy i ruchomości, które podlegałyby zajęciu i spisano protokół o stanie majątkowym zobowiązanej. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 listopada 2006r. sygn. akt III SA/Wa 1439/06 już samo doręczenie odpisu tytułu wykonawczego należy do czynności związanych ze stosowaniem środka egzekucyjnego (tym samym obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje już w tym momencie). Natomiast zgodnie z przepisem art. art.64 § 9 pkt 11 obowiązek uiszczenia opłaty za spisanie protokołu powstaje z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika oraz przez zobowiązanego lub świadka przywołanego do tej czynności. Z wyżej przedstawionych powodów Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i na podstawie art.151 ppsa orzekł o jej oddaleniu. /-/ K.Pawlicki /-/ E.Brychcy /-/ G.Gorzan L.Sz.