I SA/Po 2310/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Beata Sokołowska(spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2005r. sprawy ze skargi Z.W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego na poczet należności celnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego Z. W. kwotę [...] zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska /-/ T. M. Geremek Dnia [...] funkcjonariusze policji w P. w trakcie czynności służbowych zatrzymali do kontroli drogowej samochód marki [...] nr rejestracyjny [...] kierowany przez Z. W., będącego jednocześnie jego właścicielem. Stwierdzono przebite numery silnika i przespawane z innego pojazdu numery nadwozia. Ustalono, że Z. W. kupił wyżej wymieniony samochód w dniu [...] od S. K. W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie wprowadzenia na polski obszar celny przedmiotowego samochodu uznając za stronę postępowania S. K. i Z. W. Postanowieniem z tej samej daty i o tym samym numerze Dyrektor Urzędu Celnego działając na podstawie art. 216 Ordynacji podatkowej, art. 157 § 1, art. 158 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity Dz.U. Nr 36, poz. 161 z 1991 roku z późń. zm.) w zw. z art. 6 § 1 i 2 , art. 210 § 1 pkt. 1, art. 220 § 1, art. 240 § 1 i 2, art. 243 Kodeksu celnego zabezpieczył na poczet należności celnych wyżej opisany samochód pozostawiając go pod dozorem Z. W. Stronę pouczono o prawie wniesienia zarzutów na powyższe postanowienie. Pismem z dnia [...] Z. W. wniósł zarzuty, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podał, że dokonując zakupu tego samochodu nie miał żadnych podstaw, ani wątpliwości, aby uznać, że został on wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie. Stwierdził, że ponieważ nie jest dłużnikiem w myśl art. 220 § 3 pkt. 3 kodeksu celnego, to nie może być dokonywane zabezpieczenie. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Urzędu Celnego na podstawie art. 216 Ordynacji podatkowej, art. 33 i art. 34 § 2 w zw. z art. 158 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 210 § 1 pkt. 1, art. 220 § 1, art. 240 § 1 i 2 kodeksu celnego uznał zarzuty za nieuzasadnione. Uzasadniając swe stanowisko organ celny wskazał, iż produkcji przedmiotowego modelu pojazdu zaprzestano przed rokiem 1988 i wobec tego samochód ten w chwili ujawnienia objęty był zakazem przywozu wynikającym z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 roku w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi tych pojazdów. Dlatego brak jest podstaw do odstąpienia od jego zabezpieczenia, skoro jest on zagrożony orzeczeniem przepadku na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto powołał się na okoliczności powstania długu celnego określone w art. 210 § 1 i 220 § 1 Kodeksu celnego, podkreślając jednocześnie, że postępowanie celne pozwoli ustalić, czy strony postępowania ( S. K. i Z. W. ) "wyczerpały znamiona dłużnika w rozumieniu art. 210 § 3 pkt. 3 ustawy Kodeks celny". Zgodnie z pouczeniem Z. W. zażalił się na powyższe postanowienie do Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia powołując się w szczególności na fakt, iż S. K. był właścicielem przedmiotowego [...] od [...], kiedy nie obowiązywało powołane przez organ celny rozporządzenie. Pierwszym właścicielem był natomiast mężczyzna o nazwisku [...], który przekazał ten samochód do autokomisu K. M. Odnośnie art. 210 § 1 pkt. 1 Kodeksu celnego, jako podstawy zabezpieczenia, Z. W. podniósł, że nabywając [...] działał w dobrej wierze i zachował należytą staranność, co według niego wynika ze stanu faktycznego w sprawie [...]. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 166 § 1 i 2, art. 239 Ordynacji podatkowej, art. 38 kodeksu celnego oraz art. 155 i art. 157 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż w sentencji postanowienia z dnia [...] jak i poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] brak jest powołanych przepisów, na podstawie których postanowienia mogły być wydane i wskazał na art. 155 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes GUC podał też, że Dyrektor Urzędu Celnego nie wykazał w żadnym ze swych postanowień, czy brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub uniemożliwić egzekucję. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego, na podstawie art. 216 Ordynacji podatkowej, art. 33, art. 34 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 210 § 1 pkt. 1, art. 220 § 1, art. 240 § 1 i 2 kodeksu celnego, postanowił ponownie uznać za nieuzasadnione zarzuty wniesione pismem z dnia 17 września 1999 roku. Organ celny w uzasadnieniu przytoczył dotychczasową argumentację oraz przepisy dotyczące powstania długu celnego ( art. 210 § 1 i art. 220 § 1 kodeksu celnego) podkreślając, że dopiero rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu sądowym pozwoli stwierdzić, czy przedmiotowy towar podlega zwolnieniu od cła ( art. 190 § 1 pkt. 33 kodeksu celnego). Z. W. zażalił się na to postanowienie wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia podkreślił, że nie jest dłużnikiem w rozumieniu kodeksu celnego i powołał się na argumenty już wcześniej przedstawione organom celnym. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Celnej na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej, art. 210, art. 220 § 1, art. 240 § 1 i 2 kodeksu celnego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał na treść art. 210 § 1 i 2 oraz 9 kodeksu celnego i podał, że wobec powyższych regulacji Z. W. jest dłużnikiem w rozumieniu art. 210 § 3 kodeksu celnego. Podkreślił też, że w przedmiotowej sprawie samochód marki [...] został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny, w ten sposób uchylono się od obowiązku zapłaty cła, a więc zachodzi uzasadnione podejrzenie, że dłużnik będzie się również uchylał od uiszczenia należności, które mogą zostać określone w przyszłej decyzji. Co do zastosowania przez organ celny rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 roku w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów ( Dz.U. Nr 158, poz. 1053 z dnia 1997 roku) Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił natomiast, że powyższe zagadnienie stanowi przedmiot postępowania sądowego w sprawie o orzeczenie przepadku i nie ma znaczenia dla niniejszego postępowania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu Z. W. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na jego rzecz kosztów procesu wg norm przepisanych. Zarzucił naruszenie przepisów prawa a w szczególności art. 210 § 1, art. 220 § 1 i art. 240 § 1 i 2 kodeksu celnego. W uzasadnieniu skargi po raz kolejny przedstawił swą dotychczasową argumentację i zaznaczył, że organ celny powołując się na art. 220 § 1 kodeksu celnego nie wskazał, o jakie zakazy lub ograniczenia chodzi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swe stanowisko organ celny II instancji podkreślił przede wszystkim, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dał możliwość uznania Z. W. za dłużnika, gdyż zachowania strony nie można uznać za przejaw należytej staranności ( między innymi nie żądał okazania dowodów odpraw celnych). Ponadto podał, że ocena działań strony w postępowaniu karnym ( umorzenie dochodzenia w sprawie RK 139/99/KM) nie jest wiążąca dla ustaleń dokonywanych w postępowaniu celnym, a pojęcie działania w dobrej wierze należy odróżnić od obowiązku dochowania należytej staranności. Wskazał też, że dla zastosowania zabezpieczenia przewidzianego w art. 240 § 1 kodeksu celnego nie jest konieczne ustalenie dłużnika na mocy odrębnej decyzji administracyjnej, a dla czystej formalności zakaz dotyczący przywozu towarów nim objętych został podany stronie w postępowaniu odwoławczym. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący zaprzeczył wszystkim twierdzeniom strony przeciwnej, wyraźnie nie przyznanym przez niego i podtrzymał wszystkie swoje wnioski i twierdzenia zawarte w skardze. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] Z. W. powołał się na prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w P.- Wydział XX Grodzki z dnia [...] sygn. akt [...] oddalające wniosek Skarbu Państwa - Dyrektora Urzędu Celnego o orzeczenie przepadku samochodu osobowego marki [...] stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania. Do pisma skarżący złączył kserokopię w/wym postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie do wszystkich zarzutów można się było odnieść na obecnym etapie postępowania. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty prawne tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 §1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] zabezpieczył na poczet długu celnego oraz należności podatkowych samochód osobowy marki [...] o nieoryginalnym numerze nadwozia i silnika- stanowiący własność Z. W. W sentencji postanowienia powołano miedzy innymi art. 157 § 1 i art. 158 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity Dz.U. Nr 36, poz. 161 z 1991 roku z późniejszymi zmianami) oraz art. 240 § 1 i 2 i art. 243- ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku- kodeks celny ( Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.). W uzasadnieniu podano, że przybliżona kwota należności celnych i podatkowych ( bez odsetek) może wynieść [...]. Strona została pouczona o prawie wniesienia zarzutów do Dyrektora Urzędu Celnego w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia, co też uczyniła. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] uznające za nieuzasadnione zarzuty Z. W. na powyższe postanowienie o zabezpieczeniu samochodu marki [...]. Zgodnie z art. 243 kodeksu celnego w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. Art. 240 § 1 kodeksu celnego stanowi natomiast, że jeżeli nie zostało złożone zabezpieczenie albo gdyby kwota złożonego zabezpieczenia nie pokryła długu celnego, kwota należności może być zabezpieczona na majątku dłużnika przed terminem płatności, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ona uiszczona. Z § 2 cytowanego przepisu wynika, że zabezpieczenia o którym mowa w § 1, można dokonać również przed zarejestrowaniem kwoty należności jeżeli zachodzi uzasadniona obawa uchylania się dłużnika od uiszczenia tych należności. W § 3 omawianego artykułu ustawodawca wskazał zaś, że jeżeli zabezpieczenie, o którym mowa w § 1 następuje przed zarejestrowaniem kwoty należności, organ celny określa w decyzji o zabezpieczeniu przybliżoną kwotę w oparciu o dane dotyczące podstawy ustalenia wysokości tej kwoty. Jest to więc przepis szczególny do art. 155 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mówi się w nim o decyzji o zabezpieczeniu, co ma takie znaczenie, że organ celny wydaje decyzję administracyjną o ustanowieniu zabezpieczenia ze wszystkimi tego konsekwencjami, a nie postanowienie, jak stanowią przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl art. 240 Kodeksu celnego nie jest konieczne ustalenie dłużnika na mocy odrębnej decyzji administracyjnej, ale rację ma skarżący, że cytowany przepis wyraźnie stanowi, iż zabezpieczenia można dokonać na majątku dłużnika. Jest to niezbędny warunek, który musi być spełniony, tak jak musi zachodzić też uzasadniona obawa uchylania się dłużnika od uiszczenia należności celnych. Organ celny ma więc obowiązek zebrać dowody przemawiające za uznaniem osoby, na majątku której dokonuje się zabezpieczenia, za dłużnika w rozumieniu przepisów kodeksu celnego oraz wskazać przesłanki, którymi się kierował i które doprowadziły go do wniosku, że dłużnik nie uiści należności celnych. Ocena tego, że zobowiązanie nie zostanie wykonane nie może być dowolna, lecz powinna się oprzeć na całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych, czego brak w przedmiotowej sprawie. Materiał dowodowy musi być bowiem zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa). Decyzja o zabezpieczeniu wydana na podstawie art. 240 kodeksu celnego musi być także wszechstronnie uzasadniona ( art. 107 § 3 kpa). Służy od niej prawo do wniesienia odwołania, a nie do zgłoszenia zarzutów. Zasadnicza różnica tkwi w tym, że odwołanie można złożyć w zasadzie z każdego powodu, a zarzuty, choć stanowią swoisty środek zaskarżenia, składa się tylko z przyczyn taksatywnie wymienionych w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tej sytuacji, skoro w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia. Rozpatrując sprawę ponownie organ celny I instancji, mając na względzie powyższe okoliczności, winien doprowadzić do tego, aby po uzupełnieniu materiału dowodowego i rozważeniu, czy istnieją podstawy do zabezpieczenia samochodu marki [...] stanowiącego własność Z. W., wydane zostało rozstrzygnięcie w formie przewidzianej prawem wyczerpująco uzasadnione i by dalsze postępowanie toczyło się we właściwym trybie. Dopiero wówczas możliwa bowiem będzie pełna jego kontrola pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 litera c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie orzekając jak w punkcie I wyroku. O kosztach sądowych oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł zgodnie z art. 200 i 152 cytowanej ustawy- odpowiednio jak w punkcie II i III wyroku. /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska /-/ T. M. Geremek K.P.