I SA/Po 2403/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A s.c. w G o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A s.c. w G na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia płatności zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za II, III, IV kwartał 2013 r., I, II, III, IV kwartał 2014 r. oraz I kwartał 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca spółka pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Skarżąca wskazała, że zajmuje się produkcją mebli tapicerowanych i konstrukcji do mebli tapicerowanych. Spółka podała, że od [...] ilość zamówień zaczęła spadać co spowodowało spadek obrotów. Rok [...] był ostatnim rokiem stabilnej i płynnej produkcji i finansowej sytuacji. Mimo problemów cały czas spółka prowadziła i nadal prowadzi poszukiwania nowych odbiorców i opracowywania wzorów mebli. Dodatkowo, jak wskazała skarżąca, konkurencyjna firma przejęła znaczną część produkcji i pracowników wyszkolonych przez spółkę. Skarżąca podała, że zabiega o zamówienia co pozwoli na zwiększenie produkcji i spłatę zobowiązań. Prowadzenie spółki jest jedynym źródłem utrzymania wspólników spółki. W tej chwili spółka nie posiada środków na opłatę kosztów sądowych, wniesienie wpisu czy skorzystanie z pomocy prawnej. Skarżąca podała, że według tabeli amortyzacyjnej łączna wartość posiadanych przez nią maszyn wynosi [...]. Spółka podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...]. Skarżąca wskazała, że z podsumowania za rok [...] według księgi przychodów i rozchodów wynika, że przychód wyniósł [...], koszty ogółem [...]. Skarżąca podała, że faktury nieuregulowane w terminie wg księgi przychodów i rozchodów w [...] wynosiły [...], dochód [...]. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżoną decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu odwołania spółki cywilnej, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 [...] nr [...]. Ta też spółka wniosła od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej skargę do tut. Sądu. To natomiast oznacza, że w myśl art. 25 § 3 w związku z art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") spółka cywilna jest stroną postępowania w niniejszej sprawie. Stosownie bowiem do w.w przepisów, zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działalnie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Skoro adresatem zaskarżonej decyzji, więc podmiotem określonych w niej praw i obowiązków i zarazem wnoszącym skargę jest w niniejszej sprawie spółka cywilna, to ona występuje w tym sporze jako strona. Zatem tylko spółka cywilna może składać wniosek o przyznanie prawa pomocy, który powinien być oceniany w świetle przesłanek wskazanych w jednym z punktów art. 246 § 2 P.p.s.a. (dotyczących poza osobami prawnymi także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) [por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 309/07, publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna zastosowanie będzie miał zatem przepis art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia skarżącemu prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 w.w ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na to, że art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej i majątkowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). W tym celu referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy w trybie art. 255 P.p.s.a. może zwrócić się do strony skarżącej o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także, że wspólnicy spółki cywilnej w myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny za zobowiązania spółki są odpowiedzialni solidarnie. W sytuacji zatem gdy spółka cywilna nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Pismem z dnia [...] wezwano spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów deklaracji VAT-7 złożonych przez skarżącą spółkę za ostatnie [...] miesięcy, złożenie odpisu zestawienia rocznego przychodów i rozchodów skarżącej spółki za okres [...], złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych należących do skarżącej spółki za ostatnie [...] miesięcy, złożenie ewidencji środków trwałych przez skarżącą spółkę, podanie ilu skarżąca spółka zatrudnia pracowników, udokumentowanie wysokości kredytów (pożyczek) oraz wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu (udokumentowanie rat kredytowych) jakie zaciągnęła skarżąca spółka, należy podać również kiedy kredyty i pożyczki zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości i na co, podanie czy wspólnicy spółki cywilnej pozostają z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym (np. rodzice, teściowie, małżonkowie, dzieci), jeżeli tak należy podać z kim oraz wyjaśnić w jakim wieku są osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez wspólników spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do wspólników spółki i do osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości – jaka jest ich powierzchnia), oszczędności, wierzytelności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł oraz pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa, w sytuacji jeżeli wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, należy podać do kogo należy dom, mieszkanie, w którym mieszkają wspólnicy, jeżeli najmują dom, mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, podanie w jakiej wysokości wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy wspólnicy spółki cywilnej lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, dopłat do nieruchomości rolnej, najmu, dzierżawy, inne). Skarżąca spółka w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie zdążyła odebrać wymaganych wyciągów bankowych i wobec tego składa stan salda na koniec [...]. Wskazała, że jeżeli pozostałe wyciągi są wymagane złoży je w późniejszym terminie. Skarżąca podała, że obecnie zatrudnia [...] pracowników. Spółka wskazała, że nie posiada zaciągniętych kredytów i pożyczek. Do pisma załączono roczne zestawienie przychodów i rozchodów za okres [...], z którego wynika, że przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], zawiadomienia o stanie rachunków bankowych na koniec dnia [...], z których wynika, że saldo na rachunku bieżącym prowadzonym przez B wynosi [...], w C [...], kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] przychód spółki wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...], w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], deklaracje VAT-7K za [...], z których wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], w [...], w [...], w [...], kserokopię oświadczenia o stanie majątkowym firmy, kserokopie oświadczeń o stanie majątkowym wspólników spółki, tabelę amortyzacyjną środków trwałych. Z oświadczenia o stanie majątkowym firmy wynika, że spółka posiada samochód ciężarowy I, rok prod. [...], przyczepę towarową, rok prod. [...], maszyny stolarskie: piły, strugarkę i frezarkę o łącznej wartości [...]. Spółka ma zadłużenie wobec ZUS na kwotę [...]. Z oświadczenia o stanie majątkowym wspólnika spółki EN wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnią matką, dochód wspólnika wynosi [...], ma zaciągniętą pożyczkę w [...] w C, do spłaty pozostało ok. [...], koszty utrzymania wynoszą: [...], EN zajmuje [...] pokój w domu należącym do matki, posiada zadłużenie w ZUS, w podatku dochodowym od osób fizycznych, zobowiązania wobec dostawców materiałów. Z oświadczenia o stanie majątkowym drugiego wspólnika spółki cywilnej AN wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem, dochód netto rodziny wynosi [...], struktura miesięcznych wydatków to [...], syn nie pracuje, studiuje, żona nie pracuje, mieszkanie jest własnością syna, wspólnik ma zaległości w ZUS, w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz zobowiązania wobec dostawców materiałów. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do złożenia wyciągów z wszystkich rachunków bankowych należących do spółki za ostatnie [...] miesięcy, wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do wspólników spółki i do osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowy, podania czy wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, podania w jakiej wysokości matka, z którą wspólnik EN pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskuje miesięczne dochody i z jakiego tytułu oraz w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.). Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że wspólnicy spółki EN i AN nie posiadają żadnych lokat bankowych. Skarżąca podała, że wszystkie konta osobiste jak i konta firmowe zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i Naczelnika Urzędu Skarbowego. Spółka podała, że koszty miesięcznego utrzymania dotyczące wspólnika EN w utrzymaniu gospodarstwa domowego wynoszą: [...]. Wspólnik spółki cywilnej EN zajmuje [...] pokój w domu należącym do jej matki i ponosi część kosztów utrzymania domu. Mieszka razem z matką ponieważ udziela jej wsparcia i opiekuje się nią, matka ma [...] lat, choruje. Skarżąca oświadczyła, że wspólnicy spółki nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Na firmę jest zarejestrowany samochód I rocznik [...], samochód został zajęty. Pożyczka w C została zaciągnięta na ratowanie firmy – spłatę części zobowiązań. Przez pierwszy okres była spłacana regularnie. Po zajęciu konta bankowego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego uniemożliwiono dalszą spłatę. W ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca spółka, pomimo wezwania, nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Ponadto na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżąca spółka mimo trudności prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników, w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], który jest wyższy od poniesionych przez nią w tym okresie kosztów w wysokości [...]. Skarżąca spółka również w [...], jak i w [...] uzyskała przychód wyższy od ponoszonych przez nią kosztów. Skarżąca spółka posiada również majątek, którego wartość wynosi [...]. Zauważyć również należy, że w niniejszej sprawie skarżąca spółka mimo wezwania nie przedłożyła wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, przedłożyła jedynie zawiadomienia o stanie salda na rachunkach bankowych na dzień [...]. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca w piśmie z dnia [...] podała, że nie zdążyła odebrać wymaganych wyciągów bankowych i wobec tego składa stan salda na koniec [...]. Jeżeli pozostałe wyciągi są wymagane złoży je w terminie późniejszym. Mimo, iż ponownie pismem z dnia [...] została wezwana o wyciągi z firmowych rachunków bankowych, nie przedłożyła ich. Skarżąca spółka mimo wezwania nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych wspólników spółki i osób, z którymi wspólnicy spółki pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśniła nawet czy wspólnicy i osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. Skarżąca nie podała w jakiej wysokości z rozbiciem na poszczególne wydatki matka EN ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Spółka nie podała również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu matka EN uzyskuje miesięczne dochody. Spółka mimo wezwania nie podała czy osoby, z którymi wspólnicy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro bowiem skarżąca spółka, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedziała tylko w części na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez nią oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej spółce ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.