I SA/Po 250/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PK na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2013 postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PK pismem z dnia [...] wniósł skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że obecnie nie otrzymuje renty, ani innych dochodów i wobec tego nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej w kwocie [...]. Podał, że kamienica czynszowa przy ul. M [...] w P jest zamieszkała przez osoby, które nie płacą świadczeń, w kamienicy tej wnioskodawca ma udział w wysokości [...]. Kamienica czynszowa, w której ma udział, nie przynosi mu żadnych dochodów. Skarżący podał, że jest zobowiązany płacić świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci, jednakże z uwagi na to, że nie jest mu wypłacana renta, stał się tzw. dłużnikiem alimentacyjnym. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada [...] udziału w kamienicy czynszowej oraz niewykończony dom mieszkalny w miejscowości G, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Skarżący oświadczył, że jego dochód z tytułu udziału w kamienicy czynszowej wynosi [...]. Wnioskodawca podał, że od [...] lat toczy się sprawa o ustalenie prawa do renty, która do dnia sporządzenia wniosku nie jest ostatecznie zakończona. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponosi, 4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący uzyskuje dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach np. członka zarządu, prokurenta, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, prowadzenia działalności gospodarczej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 8. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak należy podać czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis orzeczenia), jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez żonę skarżącego, wyciągi z rachunków bankowych żony, należy podać czy żona posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (jakie, jakiej marki, rok produkcji, jaka jest wartość rynkowa), udziały w spółkach, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy również przedłożyć odpis umowy majątkowej małżeńskiej lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 9. złożenie odpisu orzeczenia, którym nałożono na skarżącego obowiązek płacenia alimentów na dzieci, należy podać również w jakiej wysokości skarżący ma zadłużenie w płaceniu alimentów na dzieci. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca ma dzieci, nałożony został na niego obowiązek alimentacyjny, którego nie wypełnia. Skarżący podał, że nie otrzymuje renty, od [...] lat toczy się sprawa o ustalenie prawa do renty. Skarżący posiada [...] udziału w kamienicy czynszowej oraz niewykończony dom mieszkalny w miejscowości G, nie posiada innego majątku. Skarżący podał, że z tytułu udziału w kamienicy czynszowej nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżący - mimo wezwania - nie podał w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za media, koszty leczenia i zakupu lekarstw oraz koszty wyżywienia, nie wyjaśnił również z jakich środków. Skarżący nie podał, czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskuje z tego tytułu dochody, czy uzyskuje dochody z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, o dzieło, prowadzenia działalności gospodarczej, inne lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie wiadomo zatem z jakich środków skarżący się utrzymuje. Wnioskodawca nie podał również czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jaki jest ich rok produkcji, marka i wartość rynkowa. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to nie podał czy pozostaje w separacji sądowej. Jeżeli skarżący pozostaje w związku małżeńskim i nie pozostaje w separacji majątkowej został zobowiązany do przedłożenia dodatkowych informacji i odpisów dokumentów, z których wynikałoby jaka jest sytuacja majątkowa małżonki. Skarżący nie przedłożył również odpisu orzeczenia, którym nałożono na niego obowiązek płacenia alimentów na dzieci, nie podał również w jakiej wysokości ma zadłużenie w płaceniu alimentów na dzieci. Wnioskodawca nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił, czy zeznania roczne podatkowe za [...] sporządził i złożył w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył także wyciągów z rachunków i lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy, nie podał nawet czy rachunki i lokaty bankowe posiada. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.