I SA/Po 252/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 09 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi DP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca DP, reprezentowana przez doradcę podatkowego, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej, gdyż ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, natomiast mąż nie pracuje od [...]. Wnioskodawczyni wskazała również, że w bieżącym roku straciła rentę po mamie. Skarżąca wyjaśniła, że jedynym źródłem utrzymania jest obecnie czynsz z najmu mieszkania w kwocie [...] w stosunku miesięcznym. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z małoletnimi dziećmi. Podała, że nie posiada domu, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro, w rubryce "Mieszkanie (wielkość m2)" podała, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, w rubryce "Inne nieruchomości" podała "mieszkanie [...] m2". Wnioskodawczyni oświadczyła, że uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] z tytułu czynszu najmu mieszkania. Do wniosku załączyła informację o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok podatkowy [...], z której wynika że skarżąca z tytułu renty uzyskała dochód w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone przez w.w osoby zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć również odpisy tych zeznań, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie czy osoby, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości), jeżeli tak należy podać jakie to nieruchomości i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, 6. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, jeżeli tak to jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta w spółkach, 7. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu umów zlecenia i o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, inne) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak należy podać od kiedy i w jakiej formie (odpis decyzji), 8. podanie od kiedy mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, od kiedy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis zaświadczenia), 9. wyjaśnienie czy skarżąca posiada dwa mieszkania o pow. [...] m2, 10. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jaka jest powierzchnia tego mieszkania, jeżeli skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym najmują to mieszkanie należy podać koszty najmu, 11. podanie czy skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącej wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z małoletnimi dziećmi. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce "Mieszkanie" podała, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, w rubryce "Inne nieruchomości", że posiada mieszkanie o pow. [...] m2. Z oświadczeń skarżącej wynika również, że wynajmuje mieszkanie i z tego tytułu uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...]. Wobec tego wezwano skarżącą do wyjaśnienia, czy posiada dwa mieszkania o pow. [...] m2. Wnioskodawczyni, mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wyjaśniła w.w kwestii. Skarżąca nie podała również czy jej mąż posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, nie podała czy ona lub jej mąż posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, nie wyjaśniła, czy ona i jej mąż uzyskują dodatkowe dochody, jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, czy jej mąż jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. W tym miejscu zauważyć należy, że trudno jest przyjąć, że czteroosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z kwoty w wysokości [...] miesięcznie z tytułu czynszu najmu mieszkania. Ponadto skarżąca, mimo wezwania, nie podała w jakiej wysokości ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, kablówkę, w jakiej wysokości ponoszą koszty leczenia i zakupu lekarstw, koszty wyżywienia i zakupu środków czystości, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Podkreślić zatem należy, że dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i jej męża, nie wyjaśniła czy takie zeznania składali, nie przedłożyła także wyciągów z kont, rachunków i lokat bankowych, nie wyjaśniła nawet czy jakiekolwiek rachunki bankowe ona i jej mąż posiadają. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby sytuacja majątkowa skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącą odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, o które została wezwana, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Skarżąca bowiem, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagowała na wezwanie z dnia [...] odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Nie przedstawiła zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia jej ze strony budżetu Państwa. Nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 24 września 2013 r. sygn. akt I FZ 362/13 i I FZ 364/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła wyjaśnień i nie przedłożyła odpisów dokumentów, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.