I SA/Po 256/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MMP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MMP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MMP pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą schorowaną i że nie posiada majątku ani dochodów, które pozwoliłyby jemu na uiszczenie wpisu. Wnioskodawca podał, że finansowo pomaga mu rodzina - rodzice. Skarżący ma syna, na rzecz którego płaci alimenty w wysokości [...] miesięcznie. Koszt utrzymania mieszkania, w którym mieszka skarżący, to kwota ok. [...] miesięcznie. Mieszkanie jest własnością mamy wnioskodawcy. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał cyt. "żyję sam". Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochód brutto z tytułu wynagrodzenia za [...] etatu w wysokości [...] brutto. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 5. podanie czy skarżący uzyskuje dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, zbycia papierów wartościowych, prowadzenia działalności gospodarczej, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to od kiedy i w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres [...] (np. odpis z książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy złożonych przez skarżącego, złożenie wyciągów z firmowych rachunków bankowych, złożenie ewidencji środków trwałych, podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, jeżeli nie prowadzi działalności to od kiedy, należy również przedłożyć odpisy dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności, 8. podanie w jakiej wysokości i z jakich źródeł rodzice skarżącego uzyskują miesięczne dochody i w jakiej wysokości miesięcznie pomagają finansowo skarżącemu, 9. podanie czy skarżący jest osobą rozwiedzioną, czy pozostaje w związku małżeńskim, 10. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie sześć miesięcy, 11. podanie na czym polegają prace wykonywane przez skarżącego, gdzie te prace są wykonywane, czy skarżący ponosi koszty dojazdu do pracy, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że w [...] nie składał żadnych zeznań podatkowych z uwagi na zbyt niskie dochody. Wskazał, że od około [...] lat nie korzysta z żadnych kont bankowych, ani nie posiada żadnych środków finansowych w jakichkolwiek bankach, rachunki bankowe jakie posiada są w bankach: A, Eurobanku, B i C, jednakże nie jest w stanie wskazać ich numerów. Podkreślił, że wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w związku z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi. Skarżący podał, że nie jest właścicielem żadnych pojazdów. Wyjaśnił, że wszelkie koszty utrzymania mieszkania, w którym mieszka, a stanowiącym własność jego mamy, są pokrywane przez mamę. Wskazał, że kredytów nie posiada. Oświadczył, że jedyny stały dochód to wynagrodzenie za pracę w kwocie niespełna [...] netto miesięcznie, wszelkie koszty pokrywa w ramach możliwości i uzyskiwanego powyższego dochodu. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów ani nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie posiada informacji w jakiej wysokości i z jakich źródeł rodzice jego uzyskują miesięczne dochody. Podał, że pomoc finansowa, jaką od nich otrzymuje, polega na uiszczaniu wszelkich opłat za mieszkanie w P, w którym mieszka, a które jest ich własnością. Skarżący wskazał, że jest osobą rozwiedzioną. Wyjaśnił, że wykonywane przez niego prace w ramach umowy o pracę polegają na weryfikowaniu dokumentacji firmy, nanoszeniu poprawek oraz wyszukiwaniu ofert i kontrahentów dla firmy za pośrednictwem Internetu, powyższe czynności wykonuje w miejscu zamieszkania w formie elektronicznej na firmowym komputerze. Do pisma załączył szczegółowe listy płac za ostatnie sześć miesięcy, z których wynika, że jest zatrudniony w firmie D KW, ul. K [...] w W na czas nieokreślony, przeciętne wynagrodzenie netto z ostatnich trzech miesięcy wynosi [...]. Załączył również kserokopię druku ZUS – Informacja dla osoby ubezpieczonej oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] i skierowanego do C. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych należało oddalić, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, żyje sam, jest osobą rozwiedzioną, ma syna, na rzecz którego płaci alimenty po [...] miesięcznie. Skarżący podał, że mieszka w mieszkaniu, które jest własnością jego mamy. Koszty utrzymania mieszkania to kwota ok. [...] miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że finansowo pomaga mu rodzina – rodzice. Pomoc ta polega na ponoszeniu przez nich wszelkich opłat za mieszkanie. Wnioskodawca podał, że jedynym źródłem jego utrzymania są dochody uzyskiwane z wynagrodzenia za pracę na [...] etatu w wysokości ok. [...] netto miesięcznie. Skarżący nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca, jak oświadczył, pokrywa wszelkie swoje koszty ze środków z tytułu wynagrodzenia. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący - mimo wezwania - nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw. Nie wyjaśnił również z jakich środków płaci alimenty na syna, które – jak oświadczył - ponosi w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący - mimo wezwania - nie podał również szczegółowo jakie koszty ponoszą jego rodzice w związku z utrzymaniem mieszkania, w którym mieszka, t.j. np: opłaty za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, abonament RTV, kablówkę. Nie podał również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu rodzice uzyskują miesięczne dochody, co pozwoliłoby na ustalenie, czy są oni w stanie ponieść koszty utrzymania mieszkania, w którym wnioskodawca mieszka. Ponadto wskazać należy, że skarżący został wezwany do złożenia odpisów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Wnioskodawca podał, że posiada rachunki bankowe w A, B, C, D, jednakże nie jest w stanie podać ich numerów, podkreślił także, iż wszystkie te rachunki bankowe są zajęte przez Urząd Skarbowy w związku z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi. Skarżący poza zawiadomieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem skierowanego do C, które zostało wystawione już po sporządzeniu przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, nie przedłożył żadnych innych dokumentów, z których wynikałoby, że rachunki bankowe, które posiada, zostały zajęte. Skarżący podał, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Mimo wezwania nie przedłożył odpisu dokumentów, z których wynikałoby, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, czy też, że zawiesił jej prowadzenie. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił pełnej odpowiedzi, która pozwoliłaby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Na marginesie zauważyć należy, że z akt sprawy o sygn. [...] wynika, że skarżący w dniu [...] wpłacił na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego tytułem wpisu od skargi kwotę w wysokości [...]. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.