I SA/Po 2623/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie NSA Janusz Ruszyński Asesor sądowy Maciej Jaśniewicz(spr.) Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2005r. sprawy ze skargi F.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego F.P. kwotę 10 zł /dziesięć złotych/tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. wstrzymuje wykonanie zaskarżonego postanowienia do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M.Jaśniewicz /-/ G.Gorzan /-/ J.Ruszyński Postanowieniem z dnia [...]r. w sprawie [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art.59 § 3 w zw. z art.59 § 1 pkt.10) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. nr 110 poz.968 ze zm.; dalej ustawy egzekucyjnej) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanemu F.P. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny dotyczącego opłaty sankcyjnej za brak umowy ubezpieczenia co do kwoty należności głównej [...]zł. Kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł obciążył wierzyciela. W uzasadnieniu stwierdził , że z raportu poborcy z dnia [...].04.2003 r. potwierdzonym pismem Wydziału Komunikacji wynika , że zobowiązany nie był posiadaczem samochodu marki [...] o nr rej. [...]. Zażalenie z dnia [...].07.2003 r. na to postanowienie złożył wierzyciel - Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. W uzasadnieniu podniósł , że wykonując swe ustawowe obowiązki poddaje ocenie czy posiadacz pojazdu przez cały okres posiadania był objęty ochroną ubezpieczeniową wynikającą z umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Z posiadanej przez Fundusz dokumentacji wynika , że w dniu [...].02.1992 r. kierujący pojazdem marki [...] o nr rej. [...] F.P. , będąc jego posiadaczem , nie legitymował się dokumentem potwierdzającym zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wezwaniem do zapłaty z [...].02.1994 r. , odebranym [...].03.1994 r. zobowiązano F.P. do uiszczenia opłaty , bądź do przedstawienia dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC. Wobec tego dalsze dochodzenie opłaty nałożonej za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego OC skierowano na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji. Posiadane dokumenty świadczą o tym , że F.P. był w 1992 r. posiadaczem samochodu i ciążył na nim obowiązek zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC , a niedokonanie zmiany rejestracji pojazdu nie zwalnia jego posiadacza z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zauważono , że organ egzekucyjny podjął decyzję merytoryczną do czego nie jest uprawniony. Za zasadność merytoryczną wystawionego tytułu wykonawczego odpowiada bowiem wyłącznie wierzyciel ( art.29 ustawy egzekucyjnej). Wobec tego postanowienie o umorzeniu należało uznać zdaniem odwołującego za bezzasadne. W zajętym stanowisku przesyłając zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej Naczelnik Urzędu Skarbowego podniósł , że umorzenie postępowania nastąpiło z kilku przesłanek , w tym m.in. z przyczyny na przedawnienie egzekwowanego obowiązku z uwagi na przepis art.90e pkt.2) ppkt.2) ustawy z 28.07.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 1996 r. nr 11 poz.62 ze zm.; dalej ustawy ubezpieczeniowej). Postanowieniem z dnia [...]r. w sprawie [...]Dyrektor Izby Skarbowej uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i orzekł kontynuowanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano , że postępowanie egzekucyjne wszczęto [...].04.2003 r. Zasadność zażalenia polegała na tym zdaniem organu odwoławczego , że organ egzekucyjny powinien prowadzić postępowanie egzekucyjne , a nie rozstrzygać , czy zobowiązany był w momencie kontroli posiadaczem samochodu i umowy ubezpieczenia OC. Rozstrzygnięcie tej kwestii nie należy do obowiązku organu egzekucyjnego , a winno być rozstrzygnięte pomiędzy zainteresowanymi stronami. W aktach sprawy stwierdzono brak jakiegokolwiek dokumentu , aby zobowiązany zgłaszał wierzycielowi zarzut w oparciu o art.33 pkt.4 ustawy egzekucyjnej i brak jest w tej sprawie wypowiedzi wierzyciela. W związku z tym za bezpodstawne uznano wydanie postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i orzeczono kontynuowanie postępowania egzekucyjnego na zobowiązanie istniejące w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...]r. Pismem z dnia [...].10.2003 r. [...] złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej . W treści skargi wniósł o rozpatrzenie sprawy błędnego nałożenia tytułu wykonawczego z powodu nie uregulowania kwoty [...],- zł za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC w 1992 r. pojazdu marki [...] o nr rej. [...]. Podniósł , że nigdy nie był właścicielem tego pojazdu i sprawę uważa za pomyłkę. Wobec tego wniósł o "sprostowanie" tej sprawy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał , że sprawa faktycznie dotyczy uchylenie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego , a nie postanowienia obciążającego wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Stosownie do przepisu art.97 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153 po.1271 ze zm.) - sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy obowiązujące , a zatem przepisy ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. u. Nr 74 poz.368 ze zm.). Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo - administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa , w tym także tych nie podnoszonych w skardze , które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów administracji w zaskarżonej sprawie , a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga zasługuje na uwzględnienie , choć z innych powodów aniżeli w niej wskazane. Należy zauważyć , iż intencją skarżącego było unicestwienie skutków prowadzonej egzekucji. Z uwagi na wskazaną powyżej zasadę oficjalności Sąd rozpatrzył niniejszą sprawę także w aspekcie uchybienia przez organ odwoławczy przepisowi art.29 § 1 ustawy egzekucyjnej , który prócz wskazanej przez Dyrektora Izby Skarbowej normy o braku uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym nakazuje organowi badanie z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Na okoliczności te wskazywał w zajętym stanowisku w trybie art.227§ 2 Ordynacji podatkowej Naczelnik Urzędu Skarbowego podnosząc , że opłata na rzecz wierzyciela uległa przedawnieniu. Zagadnienie to jednak nie było przedmiotem badań organu drugiej instancji. Należy zaś wskazać , że organ drugiej instancji jest organem powołanym do merytorycznego rozpoznania sprawy. Z mocy wskazanego już art.29 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność ta może wynikać z różnych przyczyn , w tym m.in. może być spowodowana wygaśnięciem zobowiązania na skutek przedawnienia (por.t.3 do art.29 R.Hauser , Z.Leoński w Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. C.H.BECK , Warszawa 2003 i powołane tam orzecznictwo NSA oraz wyrok NSA z dnia 1999.05.28 w sprawie III SA 1321/98 , publ. LEX nr 46239 ). Z mocy art.59 § 1 pkt.2) ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organ egzekucyjny zatem stwierdzając wygaśnięcie zobowiązania na skutek przedawnienia zobligowany jest do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z tytułu wykonawczego egzekwowana należność dotyczy 1992 r. Zgodnie z obowiązującym w 1992 r. przepisem art.92 ust.1 ustawy ubezpieczeniowej osoba fizyczna lub prawna, która nie wypełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o której mowa w art. 4, jest obowiązana wnieść opłatę w wysokości trzykrotnej rocznej składki ubezpieczenia. Opłata ta miała charakter cywilnoprawny i stanowiła dochód Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego pomimo stosowania dla niej trybu postępowania egzekucyjnego w administracji. Z uwagi na brak szczegółowych regulacji przedawniała się ona wówczas z upływem lat dziesięciu stosownie do przepisu art.118 Kodeksu cywilnego. Stan ten uległ jednak zmianie z dniem [...].10.1995 r. , kiedy to weszła w życie nowelizacja ustawy ubezpieczeniowej dokonana ustawą z dnia 8.06.1995 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks handlowy oraz o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Z 1995 nr96 poz.478) kiedy to skreślony został przepis art.92 ustawy ubezpieczeniowej. Obowiązywać wówczas zaczął przepis art.90e ustawy ubezpieczeniowej , który w ust.1 stanowił , że osoba fizyczna lub prawna, która nie dopełnia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o którym mowa w art. 4, jest obowiązana wnieść opłatę w wysokości trzykrotnej średniej podstawowej rocznej składki ubezpieczeniowej należnej w roku kalendarzowym, za który nie dopełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Ust. 2 przewidywał zaś , że należności z tytułu opłaty, o której mowa w ust. 1 : pkt.1) podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pkt.2) przedawniają się z upływem lat trzech od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Ustawa ta nie przewidziała żadnych okresów przejściowych. Zgodnie zatem z zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej od tego dnia rozpoczął się bieg trzyletniego terminu przedawnienia do dochodzenia należności z tytułu tej opłaty. Z uwagi na cywilnoprawny charakter tej opłaty do przerwy biegu przedawnienia zastosowanie ma przepis art.123 §1 pkt.1) Kodeksu cywilnego , który stanowi , że dokonuje się ona przez każdą czynność przed sądem lub organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń. Zgodnie z art.124 §1 Kodeksu cywilnego po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo. Z przedstawionego Sądowi materiału dowodowego zawartego w aktach egzekucyjnych nie wynika , czy w okresie po [...].10.1995 r. w trakcie biegu trzyletniego terminu przedawnienia miała miejsce jakakolwiek czynność zmierzająca do wyegzekwowania roszczenia. Jeżeli wobec tego żadna taka czynność nie miała miejsca lub po przerwaniu biegu przedawnienia , a przed ponownym wszczęciem postępowania egzekucyjnego upłynął okres trzyletni , to spowodowało to wygaśnięcie zobowiązania z uwagi na upływ okresu przedawnienia. Taka konstatacja winna prowadzić organ egzekucyjny do umorzenia postępowania z urzędu na mocy art.59 § 1 pkt.2) w zw. z art.29 ustawy egzekucyjnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny zobowiązany będzie w pierwszej kolejności do ustalenia dopuszczalności egzekucji z uwagi na możliwość upływu terminu przedawnienia należności z tytułu opłaty na rzecz Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego powstałej w dniu [...].02.1992 r. Z tych zatem powodów , wobec naruszenia przez organ podatkowy przepisów prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit.a) i c) ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 97§1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153 po.1271 ze zm.) , które obejmują wpis od skargi w wysokości 10,- zł. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu uprawomocnienia się wyroku należało orzec na podstawie art.152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ M.Jaśniewicz /-/ G.Gorzan /-/ J.Ruszyński uk