I SA/Po 279/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zarządu Związku Międzygminnego "[...]" z dnia [...] r. o nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Zarządu Związku Międzygminnego "[...]" w P. (dalej: Zarząd) z dnia [...] września 2015 r., w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi za okres od lipca 2013 r. do czerwca 2015 r. w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015 r. skarżący zwrócił się do Zarządu o umorzenie zaległości wraz z odsetkami ze względu na trudną sytuację finansową i życiową. Jak wynikało z wniosku, skarżący wraz z 4 osobową rodziną utrzymuje się z zasiłku stałego z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. wezwano skarżącego do dostarczenia środków dowodowych potwierdzających wydatki, inne zdarzenia mające wpływ na sytuację materialną, wysokość dochodów, w szczególności: zaświadczenia o wysokości dochodów wszystkich osób, zaświadczenia o stanie zdrowia, dokumentację poniesionych wydatków, kopie decyzji o dopłatach i świadczeniach oraz umów. W piśmie wskazano, iż w dniu [...] czerwca 2014 r. zadeklarowano 4 osoby zamieszkujące nieruchomość i zbiórkę w sposób nieselektywny. W dniu [...] września 2015 r. skarżący przedłożył do akt postępowania informację o składzie swojej rodziny i jej dochodach, zaświadczenie o przebywaniu na bezrobociu, zaświadczenia o pobieraniu nauki przez swoje dzieci oraz o pobieraniu na nie świadczeń rodzinnych, a także zasiłku stałego w kwocie [...]zł. Dodatkowo załączył orzeczenie o swoim umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a także rachunki za energię elektryczną, telefon, telewizję, wodę i odprowadzanie ścieków. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Zarząd odmówił skarżącemu umorzenia zaległości. W uzasadnieniu wskazał, iż wprawdzie skarżący przedłożył szereg dokumentów i wystąpiły okoliczności, które można byłoby określić jako "ważny interes podatnika", jednak skarżący nie przedstawił dowodów na status osoby bezrobotnej małżonki. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że żona nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, bo jest na jego utrzymaniu ze względu na wiek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wywiodło, że po stronie skarżącego występuje brak wykazania woli poprawy swojej sytuacji, bowiem skarżący zadeklarował nieselektywną zbiórkę odpadów, co wiąże się z [...] zł wyższym kosztem niż przy selektywnej zbiórce odpadów. Ponadto nie udowodnił, by podjął jakiekolwiek starania celem poprawy swojej sytuacji materialnej. Nie wykazał również woli by spłacać raty zadłużenia. W ocenie organu po stronie skarżącego i jego rodziny nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności mogące być podstawą do przyznania ulgi. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wskazał, iż jest w jeszcze trudniejszej sytuacji ponieważ spalił się jego dom. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Po 404/16, oddalił skargę, jednakże na skutek wniesionej przez skarżącego skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 07 lutego 2019 r. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego bez wystarczającego ustalenia, oceny i rozważenia stanu faktycznego sprawy niemożliwa jest prawidłowa konstatacja w zakresie spełnienia (lub nie) przesłanek warunkujących zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązania publicznoprawnego a następnie uzasadnione rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowanie ulgi. W sprawie niniejszej Sąd pierwszej instancji, nie przeprowadził wystarczającej analizy ustaleń i ocen stanu faktycznego w relacji do oceny możliwości stwierdzenia ustawowych przesłanek ważnego interesu podatnika (zobowiązanego) oraz interesu publicznego. Przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku "ogólne" uwagi na temat dowodzenia i stosowania prawa w spornym przedmiocie nie mogą skutecznie, to jest zgodnie z prawem, zastąpić rozważenia: czy oraz czy prawidłowo w postępowaniu administracyjnym został ustalony, zweryfikowany i oceniony stan faktyczny sprawy. Odnosi się to do: sytuacji rodzinnej, zawodowej, finansowej, majątkowej skarżącego oraz jego żony i dzieci. Ważne jest przy tym, że jeżeli skarżący twierdził, iż utrzymuje się wyłącznie z zasiłków pomocy społecznej, to Sąd pierwszej instancji winien rozważyć, czy organy administracji mogły i powinny stanowisko to sprawdzić i/lub zweryfikować, sięgając do akt spraw pomocowych dotyczących zobowiązanego. Organy i Sąd mogły i powinny rozważyć, czy umorzenie (spornych w tym zakresie) świadczeń leży rzeczywiście w ważnym – usprawiedliwionym – interesie zobowiązanego, który z powodu swojej sytuacji rodzinnej i finansowej nie mógł ich wykonywać bez istotnego uszczerbku w możliwościach utrzymania siebie i najbliższych, czy też niepłacenie wnioskowanych do umorzenia zaległości wynikało zasadniczo z lekceważenia obowiązku systematycznego wywiązywania się z nich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z przytoczonego przepisu wypływa wskazanie dla Sądu I instancji co do przyjęcia przy ponownym rozpoznaniu sprawy określonego stanowiska, które nie może być odmienne od zaprezentowanego w wyroku NSA rozumienia przepisów będących podstawą orzekania w sprawie i przedmiotem wykładni, oceny przez NSA w tej konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 04 lipca 2007 r., I GSK 360/06, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 10 listopada 2011 r., I FSK 6/11). Z uwagi na powyższe rozpoznając ponownie niniejszą sprawę sąd kierował się oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07 lutego 2019 r. o sygn. akt II FSK 436/17. Niewątpliwie z regulacji art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowe (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) organ podatkowy może udzielić ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Warunkiem realizacji tego uprawnienia, który wskazywany jest zwykle użyciem słowa "jeżeli", jest wystąpienie w indywidualnej sprawie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Obowiązkiem organu podatkowego jest więc ustalenie i ocena stanu faktycznego indywidualnej sprawy o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych i dokonanie jego subsumcji pod unormowanie wynikające z art. 67a § 1 O.p., w pierwszej kolejności z punktu widzenia spełnienia przesłanek ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego. Jeżeli więc w danej indywidualnej sprawie organ podatkowy – po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i na jego podstawie – ustali i oceni ziszczenie się przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, które uzasadniać mogą udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, może w takim przypadku ulgę tą zastosować, to jest zrealizować przyznane mu w tym zakresie uprawnienie. W przeciwnym razie, jeżeli organ ustali i oceni, że ważny interes podatnika lub interes publiczny w rozpoznawanej sprawie nie występują, organ nie będzie uprawniony do zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Warunek odczytany z regulacji prawnej art. 67a § 1 O.p., określający warunkowe uprawnienie organu podatkowego, posiada więc charakter materialnoprawny i procesowy – dowodowy. Podkreślenia za Naczelnym Sądem Administracyjnym wymaga zatem, że zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych uwarunkowane jest dowodowymi ustaleniami i ocenami organu podatkowego, które dokonywane są na podstawie odpowiednich regulacji postępowania dowodowego. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, wskazać należy, że organy prowadzące postępowanie nie przeprowadziły wystarczającej analizy ustaleń i ocen stanu faktycznego w relacji do oceny możliwości stwierdzenia ustawowych przesłanek ważnego interesu podatnika (zobowiązanego) oraz interesu publicznego. Powołanie się przez organ I instancji na okoliczność, że skarżący nie przedstawił dowodów na status osoby bezrobotnej małżonki, oraz wskazanie przez Kolegium, że po stronie skarżącego występuje brak wykazania woli poprawy swojej sytuacji, bowiem skarżący zadeklarował nieselektywną zbiórkę odpadów, co wiąże się z [...] zł wyższym kosztem niż przy selektywnej zbiórce odpadów oraz nie udowodnił, by podjął jakiekolwiek starania celem poprawy swojej sytuacji materialnej, nie wyczerpywało przesłanki ustalenia, czy w indywidualnej sprawie zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika. Nie wskazano bowiem jaka była, na dzień orzekania, sytuacja materialna skarżącego, a w szczególności nie ustalono, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, sytuacji rodzinnej, zawodowej, finansowej, majątkowej skarżącego oraz jego żony i dzieci. W szczególności niezbędne było zweryfikowanie oświadczeń skarżącego poprzez sięgnięcie do akt spraw pomocowych dotyczących zobowiązanego. Ponownie rozpoznając sprawę organ - mając na uwadze powyższe oraz wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną skarżącego i jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji sięgając przy tym do akt spraw pomocowych dotyczących zobowiązanego, a następnie rozważyć, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowych należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)