I SA/Po 2797/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Ruszyński Sędziowie NSA Sylwia Zapalska as. sąd WSA Karol Pawlicki /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2004 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...]. /- I./K.Pawlicki, , , , , , , , , /-/ J. Ruszyński /-/ S. Zapalska Urząd Skarbowy decyzją z dnia [...]., wydaną na podstawie art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), odmówił A.R. umorzenia zaległego podatku dochodowego za rok 1997, za czerwiec i listopad 1998 r. oraz za rok 1998 w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że rozpoznając stosowny wniosek, ustalono, iż A. R. wraz z trójką dzieci utrzymuje się głównie z alimentów wypłacanych przez Fundusz Alimentacyjny, pobiera zasiłek rodzinny na dzieci oraz dodatek szkoleniowy. Łącznie jest to kwota [...] zł (stan na czerwiec 2002 r.). W maju 2002 r. podatniczka otrzymała jednorazowo pomoc finansową w formie zasiłku celowego w wysokości[...] zł z Ośrodka Pomocy Społecznej w N.T. Wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą ok. [...] zł. Organ podatkowy ocenił sytuację wnioskodawczym jako trudną, niemniej uznał, że wobec faktu posiadania przez A.R. majątku nieruchomego, można oczekiwać, że z jego sprzedaży w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego, uzyskane zostaną środki na choćby częściowe uregulowanie zaległości. Od powyższej decyzji odwołanie do Izby Skarbowej wniosła A. R., powołując szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których zwraca się uwagę na konieczność wnikliwego badania przez organy podatkowe sytuacji życiowej i materialnej podatnika przy ocenie jego ważnego interesu, będącego przesłanką umorzenia zaległości podatkowej. Decyzją z dnia [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podkreślono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że umorzenie zaległości podatkowych będzie uzasadnione jedynie w takich wypadkach, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania (wyrok z dnia 24 kwietnia 2001 r., sygn. I SA/Ka 498/00). Na decyzję Izby Skarbowej skargę do Ośrodka Zamiejscowego NSA w Poznaniu wniosła A.R. 2 Decyzji zarzuciła naruszenie art. 67 § 1 i 2, art. 200 § 1, art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi powołano wiele wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga okazała się zasadna. W ocenie Sądu organ podatkowy w toku postępowania nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ podatkowy nie ustalił bowiem czy zaistniały przesłanki określone w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, a w szczególności nie ustalił czy za umorzeniem zaległości podatkowej przemawia ważny interes skarżącej. Należy podkreślić, że istnienie ustawowego kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego powinno być w każdym przypadku indywidualnie ustalane przez organ w ramach postępowania podatkowego. W celu jego stwierdzenia organ podatkowy obowiązany jest podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tym zakresie organ podatkowy nie jest ograniczony informacjami przedkładanymi przez podatnika. Inicjatywa we wskazaniu okoliczności uzasadniających umorzenie leży wprawdzie po stronie wnioskodawcy, lecz nie zwalnia to organu podatkowego z obowiązku precyzyjnego ustalenia sytuacji materialnej podatnika. Nie ulega wątpliwości, że zastosowanie instytucji umorzenia zaległości podatkowych jest możliwie jedynie ze względu na okoliczności związane z osobą podatnika, w szczególności uwzględniające jego sytuację życiową i materialną wskazującą na możliwość uiszczenia zaległego podatku. Dopiero zatem uzyskanie przez organ podatkowy przekonania, że po stronie podatnika występuje ważny interes upoważnia go do wydania decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych w części lub w całości. 3 W orzecznictwie formułuje się warunek, aby sytuacja uzasadniająca umorzenie nie była spowodowana przez podatnika. Należy jednak podkreślić, że nie oznacza to stosowania umorzenia zaległości podatkowych wyłącznie w sytuacji zaistnienia zdarzenia losowego. Podkreślił to wyraźnie NSA w wyroku z dnia 28 stycznia 2000 r. (sygn. akt III 181/99, "LEX" nr 42901) wyjaśniając w uzasadnieniu orzeczenia, że nie można się zgodzić, że art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej może mieć zastosowanie jedynie w wypadku zaistnienia klęski żywiołowej. W niniejszej sprawie organ podatkowy powinien zatem ustalić, czy zaległości podatkowe zostały spowodowane przez skarżącą, czy też były wynikiem okoliczności, na które skarżąca nie miała wpływu. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie A. R. z dnia [..] września 2002 r. (k. [...]), w którym podała, iż działalność gospodarcza była zarejestrowana na nią, ale faktycznie prowadził ją były mąż. Na tę okoliczność organ podatkowy nie przeprowadził żadnych ustaleń. Ponadto w "Oświadczeniu o stanie majątkowym" z dnia [...] września 2002 r. (k. [...]) skarżąca podała, że ma nadciśnienie tętnicze, a u jej syna stwierdzono astygmatyzm. Brak w aktach administracyjnych odniesienia się organu do tych informacji, w szczególności o wpływie schorzeń na koszty utrzymania rodziny. Biorąc powyższe pod uwagę organ podatkowy powinien, po przeprowadzeniu postępowania podatkowego ponownie rozważyć, czy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych w całości albo w części. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). /-/K. Pawlicki /-/ J. Ruszyński /-/ S. Zapalska 4