I SA/Po 282/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.), Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska, WSA Katarzyna Nikodem, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nie wyrażenia zgody na wstrzymanie postępowania egzekucyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi A. G.-J. kwotę [...] zł uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości ... zł tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu. /-/ K. Nikodem /-/ E. Brychcy /-/ M. Skwierzyńska Wnioskiem z dnia... A. W. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. o wstrzymanie wszelkich egzekucji w związku z nieuiszczonymi zaległościami w podatkach od nieruchomości. Podkreślił, że jest chory, bezrobotny, bez prawa do żadnych świadczeń. Pismem z dnia ...Dyrektor Izby Skarbowej w P., powołując się na treść art. 23 §7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, działając jako organ nadzoru, wystąpił do Burmistrza J. o zajęcie przez wyżej wymieniony organ będący jednocześnie wierzycielem, stanowiska w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia ...Burmistrz J., powołując się na art. 17 w zw. z art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwierdził, że wniosek A. W. o wstrzymanie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w treści postanowienia, nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu podkreślił, że A. W. jest właścicielem nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni ... ha oraz o powierzchni ... ha, a stan zaległości podatnika na dzień ...wynosi ...zł plus odsetki ....zł. Podatnik, mimo wielokrotnych upomnień, nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, co skutkowało wystawieniem tytułów egzekucyjnych i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Organ podatkowy nie znalazł zatem podstaw, aby zgodzić się na wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Na niniejsze postanowienie podatnik wniósł zażalenie (nazwane skargą) do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., podnosząc, że Burmistrz J. bezprawnie wystawił tytuły wykonawcze. A. W. podniósł, że jest bezrobotny i zgodnie z prawem Unii Europejskiej należy mu się zwolnienie z urzędu od płacenia podatku od nieruchomości. Po rozpatrzeniu zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007r. na podstawie art. 23 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podano, że przepisy ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych, dokonują w zakresie swojej regulacji wdrożenia dyrektyw Wspólnot Europejskich, a dyrektywy te nie przewidują zwolnień od podatku od nieruchomości dla osób bezrobotnych. A zatem tytuły wykonawcze wystawione na podstawie prawomocnych decyzji ustalających podatek od nieruchomości są aktualne. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego podatnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc, że Burmistrz J. działa bezprawnie, a skarżącemu przysługuje prawo wstrzymania egzekucji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów, niż w niej wymienione. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowo- administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych, a z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). W niniejszej sprawie organ egzekucyjny- Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. prowadził wobec A. W. postępowanie egzekucyjne z tytułu niezapłaconego podatku od nieruchomości. Strona wniosła do powyższego organu wniosek o wstrzymanie egzekucji do czasu zakończenia postępowania odwoławczego w sprawie podatku od nieruchomości. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w P. jako organ nadzoru prawidłowo wystąpił do Burmistrza J. (wierzyciela) o zajęcie stanowiska w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 23 § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednakże Burmistrz wyraził opinię, która nie uwzględniła wniosku A. W. W efekcie zatem Burmistrz J. nie wyraził zgody na wstrzymanie wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, jednakże wydał postanowienie powołując się art. 34 ustawy egzekucyjnej, traktując wniosek A. W., jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W związku z powyższym Burmistrz J. błędnie pouczył zobowiązanego, że na wydane rozstrzygnięcie (postanowienie o nie wyrażeniu zgody na wstrzymanie egzekucji) przysługuje zobowiązanemu prawo wniesienia zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (SKO w K). A. W., stosując się do pouczenia o zażaleniu, wniósł środek odwoławczy na rozstrzygnięcie Burmistrza. W konsekwencji powyższego SKO w K. rozpatrzyło zażalenie i utrzymało w mocy postanowienie wierzyciela. Należy zauważyć, że SKO wydając przedmiotowe postanowienie działało bez podstawy prawnej i takie rozstrzygnięcie nie może się ostać. Sąd wskazuje, że rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym wydawane są zarówno przez organy egzekucyjne jak i wierzycieli w formie postanowienia. Na postanowienie przysługuje zażalenie w przypadkach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) lub ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Tak więc na postanowienie w sprawie zgody wierzyciela na wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego nie przysługuje zażalenie. Stosownie bowiem do treści art. 23 § 7 ustawy egzekucyjnej, dyrektor izby skarbowej (jako organ nadzoru) może wstrzymać czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne dotyczące innych należności pieniężnych niż pozostających we właściwości urzędów skarbowych wyłącznie za zgodą wierzyciela. Skoro ustawa egzekucyjna nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na stanowisko wierzyciela wyrażone w powyższym trybie (w trybie nadzoru), na stanowisko takie nie przysługuje zażalenie. Z kolei na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów (tryb z art. 34 ustawy egzekucyjnej) zażalenie przysługuje. W art. 34 § 2 powyższej ustawy wyraźnie bowiem wskazano, że na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie przysługuje. Przechodząc zatem na grunt niniejszej sprawy należy jednoznacznie stwierdzić, że Burmistrz J., działając jako wierzyciel wydał postanowienie, w którym nie wyraził zgody na wstrzymanie wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego. Potraktował jednak nietrafnie wniosek A. W. jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie błędnie pouczył zobowiązanego o możliwości wniesienia zażalenia do organu wyższego stopnia. A zatem SKO rozpatrując przedmiotowe zażalenie działało bez wyraźnej delegacji ustawowej, skoro rozpatrzyło zażalenie zobowiązanego wniesione w sprawie, w której ustawa nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia. Warto w tym miejscu przytoczyć tezę z wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2007r., sygn. akt I SA/Wa 262/07, publ. w LEX nr 352779, która co prawda odnosi się do decyzji administracyjnej wydanej bez podstawy prawnej, lecz pozostaje adekwatna także do postanowień (art. 126 KPA): "przypadki braku podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w indywidualnej sprawie będą miały miejsce, gdy: a) obowiązek, uprawnienie, inny skutek prawny powstaje z mocy samego prawa; b) prawo nie wymaga określenia albo ustalenia praw lub obowiązków w drodze decyzji; c) brak jest przepisu prawnego powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę załatwienia sprawy w drodze decyzji. Pojęcie "decyzja wydana bez podstawy prawnej" jest jednoznaczne i oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień". Skoro zatem postanowienie SKO w K. wydano bez podstawy prawnej, należało stwierdzić jego nieważność, gdyż obarczone jest jedną z wad wymienionych w treści art. 156 § 1 KPA. W orzeczeniu WSA w Warszawie (wyrok z dnia 5 sierpnia 2007r., sygn. akt VI SA/Wa 1487/06, publ. w LEX nr 344217) wskazano, że "stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (skutek ex tunc), a rozstrzygnięcie sądu nie wymaga wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy". Utrzymanie w mocy przez SKO w K. postanowienia organu I instancji w trybie odwoławczym, bez rozważenia istnienia formalnych przesłanek wniesienia zażalenia w konkretnej sprawie przez zobowiązanego – dłużnika stanowi rażące naruszenie nie tylko art. 141 § 1 i 2 KPA, art. 134 KPA, art. 138 KPA ale i zasady dwuinstancyjności - (art. 15 KPA). Bezpodstawne wszczęcie postępowania odwoławczego i utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, które stało się ostateczne, ponieważ brak jest zażalenia do organu drugiej instancji daje podstawę do stwierdzenia przez Sąd nieważności postanowienia, od którego została wniesiona skarga. Sąd kierując się powyższymi ustaleniami na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 wyżej cyt. ustawy, które obejmuje koszty zastępstwa procesowego w kwocie... zł. /-/ K. Nikodem /-/ E. Brychcy /-/ M. Skwierzyńska