I SA/Po 288/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 05 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JP o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi JP na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] odrzucił skargę JP na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego. Skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest emerytką i obecnie otrzymuje emeryturę w wysokości [...]. Wskazała również, że zły stan zdrowia i wiek nie pozwala jej na podjęcie pracy, a środki otrzymywane w postaci emerytury nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych oraz zakup lekarstw. Skarżąca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada [...] udziału w nieruchomości, w której mieszka, nie posiada nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Wnioskodawczyni podała, że świadczenie emerytalne zostało zajęte. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżąca posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie powierzchni domu, w którym mieszka skarżąca oraz działki gruntu, na której ten dom się znajduje, 6. podanie czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to należy przedłożyć odpisy z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez skarżącą w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie [...] miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), odpisy deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy złożonych przez skarżącą, wyciągi z rachunków bankowych firmowych za ostatnie [...] miesięcy, należy podać ilu skarżąca zatrudnia pracowników, złożyć wykaz środków trwałych, jeżeli wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej to od kiedy, 7. podanie czy skarżąca jest wspólnikiem spółki cywilnej A, B Sp. Jawna, innych spółek, czy jest udziałowcem w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, ile posiada udziałów i jaka jest wartość nominalna udziałów, 8. podanie czy skarżąca uzyskuje inne, poza wymienionym przez nią z tytułu emerytury, dochody (np. z tytułu najmu, dzierżawy, prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), jeżeli tak to w jakiej wysokości. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, jest emerytką, dochód jej wynosi [...], wnioskodawczyni posiada [...] udziału w nieruchomości, w której mieszka. Skarżąca, mimo wezwania, nie podała jaka jest powierzchnia domu oraz działki gruntu, na której ten dom się znajduje. Wnioskodawczyni nie podała również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, t.j. koszty wyżywienia, zakupu lekarstw, opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, abonament RTV, kablówkę, telefon. Skarżąca, mimo wezwania, nie wyjaśniła czy poza dochodem z tytułu świadczenia emerytalnego uzyskuje inne dochody, czy prowadzi działalność gospodarczą, czy jest wspólnikiem spółki cywilnej A, B Sp. Jawna, innych spółek, czy posiada udziały lub pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła nawet, czy zeznania roczne podatkowe za [...] sporządziła i złożyła w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła wyciągów z kont, rachunków i lokat bankowych. Wnioskodawczyni nie podała również czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby sytuacja majątkowa skarżącej została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez wnioskodawczynię odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, o które została wezwana, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Skarżąca bowiem, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagowała na wezwanie z dnia [...] odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia jej ze strony budżetu Państwa. Nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Natomiast złożone przez nią wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła wyjaśnień i nie przedłożyła odpisów dokumentów, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.