I SA/Po 298/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie stanowiska wierzyciela w kwestii złożonych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) Nr (...); II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego, kwotę (...) zł ((...)), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. określa, że wymienione w punkcie pierwszym postanowienia nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M. Skwierzyńska /-/ M. Jaśniewicz /-/ St. Małek Dyrektor Izby Celnej, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia (...) nr (...) wszczął postępowanie egzekucyjne wobec W. M. - właściciela przedsiębiorstwa w T. w związku z powstaniem zaległości podatkowej w podatku akcyzowym za kwiecień 2006r. w wysokości (...) zł Zobowiązany wniósł zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne, domagając się jego umorzenia. Jako podstawę wskazał niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podał, iż zgodnie z przepisem art. 27 § 1 pkt 9 tytuł wykonawczy powinien określać, kto, w jakim terminie i do jakiego organu może wnieść zarzuty. Doręczony tytuł wykonawczy nie wymienia organu, do którego należy wnieść zarzuty. Nie można więc uznać, że zobowiązany został pouczony o przysługujących uprawnieniach. Organ egzekucyjny bada z urzędu czy tytuł wykonawczy posiada wszystkie elementy wymienione w art. 27. Niespełnienie wymogów wskazanych w powołanym przepisie, powinno skutkować zwróceniem go wierzycielowi (art. 29 § 2). Zdaniem zobowiązanego, wszczęta egzekucja, stosownie do przepisu art. 59 § 1 pkt 7 ustawy, powinna zostać umorzona jako niedopuszczalna. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zobowiązany uzasadnił tym, iż zajęcie rachunku bankowego uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej oraz wywiązywanie się z zobowiązań wobec pracowników, kontrahentów i Skarbu Państwa. Postanowieniem z dnia (...) Dyrektor Izby Celnej, na podstawie art. 17 § 1 oraz art. 34 § 1 i § 2 w zw. z art. 33 pkt 6 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowił "uznać za nieuzasadnione stanowisko zobowiązanego w części dotyczącej niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz w części dotyczącej niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". W uzasadnieniu stwierdzono, iż brak jest przesłanek podmiotowych (przepisy prawa nie wyłączają możliwości prowadzenia egzekucji wobec zobowiązanego) oraz przedmiotowych (odnoszących się do przedmiotu egzekucji i jej podstaw), które świadczyłyby o niedopuszczalności egzekucji. Wyjaśniono, iż treść tytułu wykonawczego określona została we wzorze stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2001, Nr 137, poz. 1541). Organ egzekucyjny nie ma żadnych uprawnień do ingerowania w treść tych wzorów. Wskazano, że w "polu" G tytułu wykonawczego zawarte jest pouczenie o prawie do wniesienia zarzutów. Natomiast organ egzekucyjny, do którego należy je kierować określony został w "polu" nr 7. W zażaleniu zobowiązany wniósł o zmianę względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił: 1) błędną interpretację art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zawężenie pojęcia "niedopuszczalność egzekucji"; 2) błędną interpretację art. 27 § 1 pkt 9 ustawy poprzez przyjęcie, iż pouczenie strony o prawie do wniesienia zarzutów było pełne i prawidłowe; 3) naruszenie przepisu art. 6 kpa poprzez zastosowanie przepisu rozporządzenia niezgodnego z ustawą. Zdaniem wnoszącego zażalenie, treść tytułu wykonawczego nie została określona w rozporządzeniu z dnia 22 listopada 2001r., ale w ustawie (art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Określenie wzoru tytułów wykonawczych ma jedynie na celu ułatwienie ich wystawiania oraz ujednolicenie treści. Wierzyciel, formułując zatem treść pouczenia, powinien kierować się przepisem art. 27 § 1 pkt 9 ustawy (wskazać m.in., do jakiego organu wnosi się zarzuty). Jeśli więc wzór zawarty w rozporządzeniu nie odpowiada wymogom ustawy, zastosowanie powinien znaleźć wskazany przepis ustawy. Stosując przepis rozporządzenia niezgodny z przepisem ustawy wierzyciel naruszył w sposób rażący art. 6 kpa (obowiązek działania w granicach prawa). Podkreślił zobowiązany, iż oznaczenie organu egzekucyjnego w innej części formularza nie powoduje, iż pouczenie dokonane zostało właściwie. W pouczeniu nie wymieniono jakiegokolwiek organu, do którego wnosi się zarzuty, a ponadto oznaczenie organu powinno znaleźć się w pouczeniu a nie w innej części tytułu wykonawczego. Postanowieniem z dnia (...), Dyrektor Izby Celnej, na podstawie art. 17 § 1a w zw. z art. 34 § 5 ustawy egzekucyjnej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Stwierdził, iż sytuacja, o której mowa w art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej dotyczy czynności organu egzekucyjnego w zakresie badania poprawności i kompletności informacji obowiązkowo podlegających wpisaniu w urzędowo obowiązujący druk. Skoro organ egzekucyjny przystąpił do egzekucji, to nie dopatrzył się tym samym naruszenia powołanego przepisu. Naruszenie przepisu art. 27 stanowi samodzielną przesłankę do złożenia zarzutów w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, która została powołana przez zobowiązanego (art. 33 pkt 10 ustawy). Potwierdza to prawidłowość zajętego stanowiska i nie prowadzi do zawężenia pojęcia niedopuszczalności egzekucji. Wierzyciel, wystawiając tytuł wykonawczy, obowiązany jest do stosowania obowiązujących przepisów prawa i nie mógł ingerować w ich treść. Skoro rozporządzenie, zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, należy do źródeł prawa, to wydanie tytułu wykonawczego na jego podstawie nie naruszyło art. 6 kpa. Treść tytułu jest więc zgodna z obowiązującymi przepisami. Wskazano, iż kwestionowane pouczenie nie wywołało żadnych ujemnych skutków procesowych dla uczestników postępowania. Zarzuty wniesiono do właściwego organu. Przyjąć więc należy, iż pouczenie było w pełni zrozumiałe. W. M. wniósł skargę, domagając się uchylenia zaskarżonych postanowień Dyrektora Izby Celnej oraz uznania za uzasadnione zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne i jego umorzenia. Zarzucił naruszenie: 1) art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie, iż tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zgodnie z wymogami wskazanego przepisu; 2) art. 33 pkt 6 ustawy poprzez błędną jego interpretację i zawężenie pojęcia "niedopuszczalność egzekucji"; 3) art. 6 kpa poprzez zastosowanie przepisu rozporządzenia niezgodnego z ustawą. Podkreślił skarżący, iż udzielone pouczenie jest niepełne, ponieważ nie zawiera wskazania organu, do którego należy wnieść zarzuty. Tytuł wykonawczy nie spełnia więc wymogów, o których mowa w przepisie art. 27 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej. W związku z tym, stosownie do art. 29 § 2, organ egzekucyjny powinien zwrócić tytuł wierzycielowi. Wskazał, iż organ egzekucyjny powinien badać z urzędu dopuszczalność egzekucji. Brak choćby jednego z elementów wymienionych w art. 27 § 1 powoduje niedopuszczalność egzekucji, a w konsekwencji, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7, konieczność jej umorzenia. Treść tytułu wykonawczego nie została określona w rozporządzeniu a w przepisie art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeśli więc wzór tytułu wykonawczego określony w rozporządzeniu nie odpowiada wymogom ustawowym, to powinien zostać zastosowany powołany przepis. Zakwestionował skarżący stwierdzenie organu odwoławczego, iż pouczenie nie wywołało ujemnych skutków prawnych. Przepisy art. 27 § 1 oraz art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej nie uzależniają bowiem niedopuszczalności egzekucji od tego, czy brak formalny spowoduje dla strony niekorzystne skutki. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu art. 27 § 1 pkt 9 podkreślono, iż powołane rozporządzenie z 22 listopada 2001r. wydane zostało na podstawie ustawowego upoważnienia (art. 26 § 2). Jest więc, zgodnie z postanowieniami Konstytucji, źródłem prawa, do którego wierzyciel winien się w pełni stosować. Tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, zgodnie z przepisem art. 27 § 1 w związku z art. 26 § 2 ustawy o egzekucji. Skarżący bezpodstawnie zarzuca zatem naruszenie przepisu art. 6 kpa. Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 34 § 1 i 2 w związku z art. 33 pkt 6 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954). Według wskazanych przepisów podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Zarzut zgłoszony na powyższej podstawie organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. W rozpoznawanej sprawie organem egzekucyjnym i wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej, który zgodnie z przepisem art. 19 § 5 ustawy jest uprawnionym do stosowania wszystkich środków (z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości) w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do których poboru zobowiązane są organy celne na podstawie odrębnych przepisów. Dyrektor Izby Celnej zajął stanowisko, o którym wyżej mowa. Zaskarżone postanowienia naruszają przepis art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż w przypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania, o którym mowa w art. 34 § 1 jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego, ale narusza nadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie zarówno w poglądach prezentowanych w orzecznictwie (wyrok NSA z 7 czerwca 2006r. II FSK 775/05, z 20 grudnia 2005r. II FSK 2677/04), jak i w doktrynie prawa (por. R. Hauser, Z. Leoński Komentarz do postępowania egzekucyjnego w administracji wyd. C. H. Beck Warszawa 2003r., s. 105). Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził powyższe poglądy, podejmując 25 czerwca 2007r. uchwałę o następującej treści: "wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o którym mowa w art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r., Nr 110, poz. 968, ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe". W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, co oznacza też, iż nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmiot o zasadności zgłoszonego zarzutu - najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny. Na etapie sporządzenia tytułu wykonawczego organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, winien jedynie ocenić czy egzekucja jest dopuszczalna. W razie stwierdzenia jej niedopuszczalności organ ten po prostu nie przystępuje do sporządzenia tytułu wykonawczego, a przepis art. 34 § 1 w takim przypadku nie znajduje zastosowania. Uznając, iż zaskarżone postanowienia naruszają wskazany przepis postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1, art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/Maria Skwierzyńska /-/Maciej Jaśniewicz /-/Stanisław Małek