I SA/Po 30/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponownego ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2011 r. i 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił stronie przyznania prawa pomocy prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (wpis od skargi wynosi [...] zł) oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trzema synami. Rodzina zamieszkuje w budynku wolno stojącym o pow. [...] m2. Deklarowany dochód rodziny wynosi [...] zł brutto miesięcznie (działalność gospodarcza wnioskodawcy). Natomiast z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2013 r. skarżący osiągnął z prowadzenia działalności gospodarczej przychód w wysokości [...] zł. Koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] zł. Dochód za 2013 r. to [...] zł. Skarżący posiada do spłaty kredyty bankowe na łączną kwotę około [...] zł. Wnioskodawca wniósł sprzeciw i zażądał uchylenia postanowienia referendarza sądowego oraz przyznania prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Wyjaśnił, że zostały mu przypisane dochody, których nie osiąga. Referendarz nie uwzględnił, że w wyniku działań komorniczych wnioskodawca został doprowadzony do bankructwa. Przeciwko skarżącemu prowadzonych jest osiem postępowań egzekucyjnych. Komornik zlicytował jedną z nieruchomości wnioskodawcy. Pieniądze za zapłacone faktury wpływają na zajęty rachunek bankowy i w całości są przejmowane przez komorników sądowych. Pismem z dnia 14 lipca 2014 r. skarżący został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, poprzez: - udokumentowanie wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za okres od 1 stycznia 2014 r., - przedłożenie spisu aktualnie posiadanych rachunków bankowych wraz z wyciągami dokumentującymi operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 1 stycznia 2014 r., - udokumentowanie rodzaju i wysokość aktualnie egzekwowanych należności, rodzaju aktualnie stosowanych środków egzekucyjnych, a także wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym lub przejętych wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych za okres od 1 stycznia 2014 r. W odpowiedzi wnioskodawca przekazał historię z trzech rachunków bankowych, w tym z dwóch za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] sierpnia 2014 r., a z jednego za okres od [...] października 2010 r. do [...] sierpnia 2014 r. Z przedłożonych wyciągów wynika, że na rachunkach bankowych nie było jakichkolwiek obrotów, poza obciążeniem z tytułu prowadzenia rachunku bankowego w dniu [...] listopada 2010 r. Postanowieniem z dnia 04 września 2014 r. o sygn. akt III SA/Po 475/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że wnioskodawca nie wykonał skierowanego do niego wezwania. Przedłożone wyciągi z rachunków bankowych nie potwierdzają twierdzeń zawartych w sprzeciwie, że przychody z działalności gospodarczej wpływają na zajęty rachunek bankowy i w całości są przejmowane przez komorników sądowych. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do przyjęcia stanowiska, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, iż nie będzie on w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał więc ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 05 listopada 2014 r. o sygn. akt II FZ 1787/14 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W uzasadnieniu NSA wskazał, że skarżący winien był wykazać, iż spełnia przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa pomocy. Niemniej nie jest wystarczające do odmowy przyznania prawa pomocy stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykonał skierowanego do niego wezwania. Skarżący przedstawił bowiem wyciągi z trzech rachunków bankowych, na których nie było we wskazanych okresach jakichkolwiek obrotów. Sąd zwrócił uwagę na brak oceny pozostałych okoliczności przedstawionych przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Zdaniem NSA sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę całą przedstawioną przez wnioskodawcę argumentację i dokumenty dotyczące stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego. Ponadto NSA zauważył, że postanowieniem WSA w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Po 1283/13 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Mimo, że każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jednostkowo, to zasadne byłoby rozważenie przez WSA aktualności zawartych w tym postanowieniu ocen przedstawionych dowodów. Jednocześnie NSA wskazał, że rzeczą WSA przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie uwzględnienie poczynionych uwag. W sytuacji powstania wątpliwości co do oświadczeń strony zasadne będzie skorzystanie z trybu, o którym mowa w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), a następnie rozważenie, czy strona wypełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie prawa pomocy, pismem z dnia 28 listopada 2014 r., na podstawie art. 255 P.p.s.a. WSA wezwał skarżącego [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał poprzez: - udokumentowanie wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za okres od 01 stycznia 2014 r., - wykazanie wysokości niezapłaconych należności za wykonane przez skarżącego usługi (udokumentowanie wysokości przeterminowanej należności oraz terminu jej wymagalności), - przedłożenie spisu aktualnie posiadanych rachunków bankowych wraz z wyciągami dokumentującymi operacji finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 01 stycznia 2014 r., - udokumentowanie rodzaju i wysokość aktualnie egzekwowanych należności, rodzaju aktualnie stosowanych środków egzekucyjnych, a także wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym lub przejętych wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych za okres od 01 stycznia 2014 r. Z uwagi, że nadesłane przez skarżącego do sprawy dokumenty (k. 162-177 akt sąd.) były niewystarczające dla oceny jego sytuacji majątkowej, pismem z dnia 04 lutego 2015 r., na podstawie art. 255 P.p.s.a., Sąd wezwał skarżącego [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał poprzez: 1). podanie aktualnych kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki: gaz, wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, TV kablowa, środki czystości, koszty nauki dzieci, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp., 2). złożenie odpisów z kont, lokat i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli posiadają, 3). podanie jakie aktualnie skarżący uzyskuje dochody, w jakiej wysokości, 4). podanie ile osób jest na utrzymaniu skarżącego, podanie czy pełnoletni synowie skarżącego nadal uczą się, czy studiują, czy pracują, czy prowadzą własną działalność gospodarczą, czy uzyskują miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu (np. z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne) i w jakiej wysokości. 5). jaki jest obecnie status faktyczny i prawny domu przy ul. [...] w [...], tzn. czy skarżący faktycznie mieszka, czy dom został ostatecznie zajęty przez komornika, czy prawomocnie zakończyła się licytacja, 6) kto finansuje bieżące koszty utrzymania skarżącego i osób pozostających w nim we wspólnym gospodarstwie, tzn. czy może liczyć na pomoc dalszych członków rodziny: rodzice, teściowie, dziadkowie, jeżeli tak to w jakiej kwocie udzielana jest pomoc finansowa od rodziny; 7). czy skarżący korzysta z pomocy np. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej lub innych podobnych instytucji, czy występował z wnioskiem o taką pomoc, jeśli tak to kiedy, czy zostały przyznane świadczenia i w jakiej wysokości (nadesłać kopie dokumentów); 8). podanie czy prowadzone wobec skarżącego 8 postępowań egzekucyjnych, na które skarżący powołuje się w sprzeciwie z dnia [...] czerwca 2014 r. oraz w zażaleniu z dnia [...] września 2014 r. obecnie zakończyły się; należy przedłożyć odpisy dokumentów o zajęciu majątku, rachunków bankowych, wierzytelności, należy również podać jaka kwota w wyniku prowadzonych egzekucji została do chwili obecnej wyegzekwowana (nadesłać kopie dokumentów), 9). podanie w jakiej wysokości małżonka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, z jakiego tytułu, należy przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez małżonkę, wyciągi z rachunków i lokat bankowych małżonki, podać czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskuje dodatkowe dochody, czy jest osobą bezrobotną (odpis decyzji), w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), 10). podanie czy w związku małżeńskim istnieje rozdzielność majątkowa, a jeżeli tak to nadesłanie odpisu orzeczenia lub umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami (nadesłać kopie dokumentów). Przesyłka pocztowa zawierająca powyższe wezwanie została doręczona w trybie doręczenia zastępczego i pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia z dniem [...] lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ mimo wezwań Sądu, nie wykazał on, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący twierdzi, że znajduje się w trudnej sytuacji. W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać ustalenia poczynione przy okazji rozpoznawania wcześniejszych wniosków o prawo pomocy (znane z urzędu postanowienia WSA w Poznaniu sygn. akt III SA/Po 623/11, sygn. akt III SA/Po 960/12, sygn. akt III SA/Po 959/12, sygn. akt III SA/Po 420/12, sygn. akt III SA/Po 438-442/11, sygn. akt III SA/Po 443-445/11, sygn. akt III SA/Po 446-449/11), które wskazują, że skarżący co najmniej od 2009 roku osiąga przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej na poziomie przekraczającym [...] złotych rocznie. Przychody regularnie przewyższają koszty ponoszone w ramach tej działalności. Przychód wnioskodawcy z działalności gospodarczej w 2009 roku wyniósł [...] zł (koszty jego uzyskania to [...] zł). Przychód z powyższego źródła za rok 2010 wyniósł [...] zł (koszty uzyskania przychodu za ten rok to [...] zł). Przychód wnioskodawcy za okres od dnia [...] stycznia 2011 roku do dnia [...] czerwca 2011 roku wyniósł [...] zł. W tym okresie wnioskodawca zrealizował wydatki na kwotę [...] zł (zakup towarów handlowych – [...] zł oraz pozostałe wydatki – [...] zł). Natomiast w 2013 r. skarżący osiągnął z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód w wysokości [...] zł (znane z urzędu postanowienie WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Po 475/13). Koszty uzyskania przychodu wyniosły w tym roku [...] zł. Dochód za 2013 rok to [...] zł. W poprzednich sprawach nie ustalono, aby egzekucję skierowano do czynnych rachunków bankowych, czy też wierzytelności wnioskodawcy z tytułu świadczonych usług. Z ustaleń poczynionych w poprzednich sprawach nie wynikało także, aby egzekucja z wierzytelności z tytułu wynajmu lokalu miała ten skutek, iż kwota pozostająca w dyspozycji skarżącego (kwota wolna od egzekucji) nie wystarczała na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Wnioskodawca nie wykazał twierdzeń zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym. Nie ma podstaw do przyjęcia ustalenia, że stosowane środki egzekucyjne ograniczają możliwości płatnicze skarżącego określone wysokością przychodu z działalności gospodarczej. Jeśli brak jest podstaw do przyjęcia ustalenia, że egzekucję skierowano do czynnych rachunków bankowych, a skarżący nie wykazał, aby egzekucja została skutecznie skierowana do wierzytelności z tytułu wykonanych robót budowlanych, to nie można przyjąć, aby prowadzone przeciwko wnioskodawcy egzekucje ograniczały jego możliwości płatnicze do stanu niemożności uiszczenia kosztów postępowania. Skarżący nie wykazał, aby odbiorcy jego usług nie uiszczali należności za wykonane roboty budowlane. Taką tezę wyklucza wysokość kosztów ponoszonych w ramach działalności gospodarczej w 2013 roku na poziomie [...] zł. Analiza pism skarżącego złożonych w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 475/13 prowadzi do wniosku, że przeterminowane należności wnioskodawcy uległy zmniejszeniu, także wskutek sprzedaży licytacyjnej jednej z nieruchomości, z [...] zł do [...] zł. Sprzedaż nieruchomości miała miejsce w 2011 roku, a sporządzenie planu podziału sumy nastąpiło w dniu [...] grudnia 2012 roku. Zmniejszenie zadłużenia przy stale utrzymującej się wysokości przychodów na poziomie ponad [...] złotych rocznie ([...] zł w 2013 roku), w świetle zasad doświadczenia życiowego, prowadzić powinno do poprawy płynności finansowej. Takie zdarzenia jak wpisane hipoteki, egzekucyjne zajęcie nieruchomości oraz samochodu, egzekucyjna sprzedaż jednej z nieruchomości należących do wnioskodawcy, czy też istnienie zobowiązań kredytowych w wysokości [...] zł, nie przesądzają o braku możliwości wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie pełnych kosztów sądowych w kwocie [...] zł, gdy roczny przychód strony postępowania kształtuje się na poziomie [...] zł. Brak współpracy ze strony skarżącego skutkuje także uznaniem, iż nie wykazał on zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyjęcia stanowiska, że uiszczenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, iż nie będzie on w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, bowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.