I SA/Po 330/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w S o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji postanawia: oddalić wniosek. A w S złożyło sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Członkami Oddziału są głównie dzieci i młodzież z różnych typów szkół. Działalność Oddziału dotyczy organizacji różnego rodzaju imprez (rajdów, zlotów), przede wszystkim dla dzieci i młodzieży. Imprezy te są organizowane w konwencji non profit i opierają się o wpłaty uczestników i ewentualne pozyskane dotacje z jednostek samorządowych. Praca wszystkich członków władz ma charakter społeczny. Z tego tytułu nikt nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Oddział w zasadzie nie zatrudnia pracowników. Wyjątkiem są stażyści lub osoby zatrudnione w ramach projektów, finansowanych przez źródła zewnętrzne (Powiatowy Urząd Pracy, Urząd Miasta i Gminy). Oddział nie posiada majątku trwałego. Ewentualne przychody z darowizn i z tytułu opłat od członków wspierających są przeznaczane w całości na nieodpłatną działalność statutową. Jednakże będąca przedmiotem sporu sprawa zwrotu dotacji nie przysporzyła Oddziałowi zysku, bowiem dotyczyła pracy, która zgodnie z protokołem kontroli została wykonana, a otrzymane środki przekazane wykonawcy tablicy. Oddział nie planował i nie miał z tego tytułu żadnej "prowizji", czy "marży". Cała otrzymana kwota została też przeznaczona zgodnie z założeniami na realizację zadania polegającego na odnowieniu szlaku rowerowego. Strona skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...], wartość środków trwałych [...], wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. W tym miejscu zauważyć należy, że art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Zauważyć również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna jednak wykazać, nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2006r., s. 504). Pismem z dnia [...] wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], 2. złożenie bilansu, rachunku zysków i strat, sprawozdania finansowego za [...] złożonego przez stronę skarżącą, 3. złożenie statutu uchwalonego przez stronę skarżącą, 4. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do strony skarżącej, 5. podanie w jakiej wysokości strona skarżąca ponosi koszty na działalność statutową, 6. złożenie uchwały określającej wysokość składek członkowskich, 7. złożenie informacji o liczbie członków strony skarżącej. Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana (w dniach [...]), a następnie w dniu [...] odesłano ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Przyjąć zatem należy, że termin zakreślony do uzupełnienia wniosku upłynął w tej sprawie bezskutecznie, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone w sposób zastępczy. Stosownie bowiem do art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma, składa się je na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z adnotacją, o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (por. art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (por. art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (por. § 4 art. 73 p.p.s.a.). W tym miejscu wskazać należy, że art. 73 p.p.s.a. odnosi się do wszystkich adresatów przesyłek, również niebędących osobami fizycznymi, a także do pełnomocników procesowych stron (por. T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2011r., s. 468 i powołany tamże wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2007r. sygn. akt II OSK 410/07). Skoro zatem przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy awizowano po raz pierwszy w dniu [...], to trzeba przyjąć, iż wezwanie to doręczono z dniem [...], a co za tym idzie, że siedmiodniowy termin do wykonania tego wezwania upłynął bezskutecznie z dniem [...]. Tymczasem strona skarżąca, mimo upływu wyznaczonego terminu, wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełniła. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów, które pozwoliłyby na zbadanie czy w jej sytuacji wystąpiła przesłanka do przyznania prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Zatem złożone i nieuzupełnione przez stronę skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jej rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy. Wskazać również należy, że strona skarżąca nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, że Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku i że jego działalność opiera się tylko na społecznej działalności członków. Jeżeli bowiem działalność strony skarżącej związana jest z realizacją jej praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Strona skarżąca powinna bowiem wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia okoliczność, iż członkami Oddziału są głównie dzieci i młodzież. Zatem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publikowane na stronie internetowej w.w.worzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.