I SA/Po 333/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2003r. postanawia: 1. zwolnić skarżącą od ½ wpisu od skargi 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić /- /M. Skwierzyńska Pismem z dnia [...] J. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2003r. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. pismem z dnia [...] doręczonym stronie w dniu[...], wezwał J. P. do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi na powyższą decyzję w kwocie 3.952 zł. Następnie J.. P. - reprezentowana przez radcę prawnego J. N., złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza jest jej pierwszą działalnością i wobec tego nie mogła poczynić oszczędności. Rozłożenie podatku na raty miało ułatwić skarżącej spłacenie zobowiązania określonego decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. J. P. oświadczyła, że chciała uregulować podatki określone tą decyzją, jednakże dochód firmy nie pozwolił uregulować III raty podatku i całość zobowiązania stała się natychmiast wykonalna. Ostatniej sprzedaży firma R. dokonała w marcu 2006r. Od tego momentu nie zakupuje i nie sprzedaje towaru. Od lutego 2006r. R. nie prowadzi również produkcji z uwagi na decyzję Wydziału Budownictwa w K. nakazującą wstrzymanie i rozlew towaru akcyzowego. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, w chwili obecnej jest na utrzymaniu rodziny. J, P. podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów. W kwietniu sprzedała mieszkanie, z którego otrzymane pieniądze przeznaczyła na spłatę kredytu hipotecznego w kwocie 50.000,- zł, a resztę pieniędzy na uregulowanie innych zadłużeń. Oświadczyła także, iż w dniu 26 kwietnia 2006r. Naczelnik Urzędu Celnego w K. cofnął zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia akcyzowego w procedurze zawieszenia poboru akcyzy, m.in. z tego powodu, iż sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej nie zapewnia wywiązywania się z zobowiązań podatkowych. Na wezwanie z dnia 7 czerwca 2006r. J. P. w odpowiedzi wyjaśniła, że wzięła kredyt na samochód ciężarowy Mercedes Benz 213 CDI Sprinter w 2004r. w kwocie 32.900,- zł na 2 lata, kredyt na samochód ciężarowy Toyota Rav4 uzyskany w 2005r. w kwocie 90.100,- zł na 5 lat, przy czym samochody te są ujęte w ewidencji firmy i kredyt w rachunku [...] w kwocie 50.000,- zł uzyskany w dniu 28 grudnia 2005r. na 1 rok, który skarżąca przeznaczyła na spłatę zadłużenia publicznoprawnego. Strona nie podała w jakiej kwocie miesięcznie spłaca w.w kredyty. Wskazała natomiast, że nie posiada własnego mieszkania, ani też takiego mieszkania nie wynajmuje. Rodzina skarżącej użycza jej 1 pokój, za który nie płaci czynszu. J. P. podała, że nie płaci też rachunków za energię i wodę. Koszt użytkowania telefonu komórkowego wynosi: około 150,- zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej i ze względu na zły stan zdrowia nie uzyskuje dochodów z pracy dorywczej, sezonowej, zasiłków; nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ nadal jest właścicielką firmy, której faktycznie nie może prowadzić, bo utraciła koncesję do jej prowadzenia. Do swojego pisma J.P. załączyła odpisy zeznań podatkowych za 2004 i 2005r. oraz deklaracji na zaliczki w podatku dochodowym za miesiące od lutego do kwietnia 2006r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Na to postanowienie J. P. pismem z dnia [...] wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił wniosek skarżącej. W konsekwencji tego skarżąca złożyła w dniu [...] zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia [...] uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. W uzasadnieniu postanowienia NSA podzielił wątpliwości skarżącej, dotyczące tej części argumentacji, w której zaznaczono, że wnioskodawczyni prowadząc działalność gospodarczą, powinna czynić odpowiednio wcześniej oszczędności na poczet przyszłych, ewentualnych postępowań sądowych. Ponadto Sąd stwierdził, że wezwanie Sądu I instancji do przedłożenia stosownych oświadczeń było niewystarczające do pełnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Sąd podzielił natomiast stanowisko Sądu I instancji odnoszące się do sprzedaży mieszkania i rozdysponowania uzyskanej z tego tytułu kwoty przez skarżącą, jednakże wskazał, iż okoliczność ta jest jedną z wielu, które należy rozważyć podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze pismem z dnia 29 stycznia 2007r. wezwano J.P. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych wyjaśnień. Strona w odpowiedzi z dnia 12 lutego 2007r. wskazała, że w 2006r. nie osiągnęła żadnego dochodu, nie posiada samochodu osobowego, oświadczyła nadto, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Rodzina użycza skarżącej 1 pokój, za który nie płaci czynszu ani opłat za energię i wodę. Kredyt na rachunku [...] w kwocie 50.000,- zł uzyskała w dniu 28 grudnia 2005r., przy czym spłata kredytu ma nastąpić do 27 grudnia 2006r. Kredyt przeznaczono na spłatę zadłużenia publicznoprawnego. J. P. wskazała, że nie posiada rachunków bankowych, nie uzyskuje dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie prowadzi działalności gospodarczej. Na kolejne wezwanie z dnia 8 marca 2007r. J.P. w odpowiedzi z dnia 16 marca 2007r. wskazała, że samochód Mercedes Benz 213 CDI Sprinter został sprzedany w dniu 29 sierpnia 2006r. za kwotę 20.492 zł netto + VAT. W dniu 28 sierpnia 2006r. J. P. spłaciła pozostałą kwotę kredytu zaciągniętego na w.w samochód, t.j. kwotę 6.241,49 zł. Pozostałą kwotę przeznaczyła na częściową spłatę kredytu w rachunku[...]. Toyotę Rav4 strona sprzedała natomiast w dniu 26 października 2006r. za kwotę 46.147,54 zł netto + VAT. Samochód ten został rozbity w dniu 27 września 2006r., za co [...] wypłaciło skarżącej odszkodowanie w wysokości 30.000,- zł. W sumie wartość samochodu wyniosła 76.147,54 zł. W dniu 26 października 2006r. J. P. spłaciła kredyt, t.j. kwotę 71.420,- zł. Pozostałą kwotę ze sprzedaży samochodu skarżąca przeznaczyła na częściową spłatę kredytu w rachunku[...]. J. P. podniosła, że podatek od towarów i usług od sprzedaży tych samochodów został w całości zwrócony do Urzędu Skarbowego. Kredyt w rachunku [...] został zaciągnięty w wysokości 50.000,- zł w dniu 28 grudnia 2005r. i spłata w.w kredytu miała nastąpić w dniu 28 grudnia 2006r. Z powodu braku środków pieniężnych wnioskodawczyni wystąpiła we wrześniu do banku z wnioskiem o rozłożenie kredytu na kolejne raty. Bank przychylił się do wniosku skarżącej i rozłożył kredyt na raty: 1. 30.09.2006r. – 1.000,00 2. 31.10.2006r. – 1.000,00 3. 30.11.2006r. – 1000,-00 4. 15.12.2006r. – 22.000,00 5. 25.12.2006r. – 25.000,00. Cztery pierwsze raty kredytu zostały spłacone w wyznaczonych przez bank terminach i kwotach. W dniu 16 grudnia 2006r. skarżąca zwróciła się ponownie do banku o rozłożenie pozostałej kwoty, t.j. 25.000,- zł na raty. Bank rozłożył pozostałą kwotę na następujące raty: 1. 31.01.2007r. – 500,00 2. 28.02.2007r. – 500,00 3. 30.03.2007r. – 1.000,00 4. 30.04.2007r. – 1.000,00 5. 31.05.2007r. – 1.500,00 6. 30.06.2007r. – 1.500,00 7. 31.07.2007r. – 1.500,00 8. 31.08.2007r. – 1.50000 9. 30.09.2007r. – 1.500,00 10. 31.10.2007r. – 1.500,00 11. 30.11.2007r. – 1.500,00 12. 15.12.2007r. – 1.500,00 13. 31.12.2007r. – 10.000,00. Skarżąca wskazała, że w.w raty spłaca ze środków pieniężnych otrzymywanych od siostry, gdyż pomaga jej prowadzić gospodarstwo rolne, t.j. pracuje w szklarni. Strona nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż nadal ma zarejestrowaną firmę. Wyrejestrowanie firmy, zdaniem J. P., spowodowałoby wystąpienie banku o natychmiastowy zwrot zaciągniętych kredytów, a skarżąca nie posiada środków na ich uiszczenie. Siostra skarżącej opłaca jej szkołę w wysokości 560,00 zł miesięcznie. Na kolejne wezwanie z dnia 29 marca 2007r. skarżąca w odpowiedzi wskazała, że jej siostra jest mężatką (z małżonkiem nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa), nie ma dzieci, ma na utrzymaniu rodziców, jej miesięczny dochód wynosi około 6.000,- zł, natomiast miesięczne wydatki około 4.500,- zł, przy czym nie wyszczególniła tych wydatków. Siostra skarżącej posiada dom, szklarnie, samochód osobowy marki Volkswagen Golf A4 1,9 TDI, rok prod. 2000, wartość rynkowa 22.000,- zł., na którym ustanowiono zastaw pod kredyt w Banku A na kwotę 21.000,- zł. Miesięczna rata spłaty kredytu wynosi 594,01 zł. Dom ma powierzchnię 150 m2, a szklarnia 2.980 m2. Nieruchomości te obciążone są hipoteką w wysokości 600.000,- zł na rzecz Banku B. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 23 kwietnia 2007r. skarżąca wskazała, że ojciec otrzymuje rentę chorobową w wysokości 400,- zł, przy czym 200,- zł przeznacza na spłatę zadłużenia w firmie windykacyjnej, a pozostałe 200,- zł przeznacza na lekarzy i leki. Matka skarżącej nie uzyskuje natomiast żadnego dochodu. W tej sytuacji siostra J. P. przeznacza na utrzymanie rodziców miesięcznie ok. 1.000,- zł. Mając na uwadze powyższe ustalenia, postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy oddalił wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia złożony został sprzeciw. Wobec wniesienia sprzeciwu, który nie podlegał odrzuceniu, zakwestionowane postanowienie utraciło moc na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3). Art. 246 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006r., sygn. akt II FZ 240/06.). Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Pamiętać bowiem trzeba, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych z prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego, które są przecież dochodem Skarbu Państwa. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. W tym stanie rzeczy argumentacja skarżącej służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie kosztów postępowania nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jej rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Należy dodać, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem z oświadczeń skarżącej, które zostały złożone w niniejszej sprawie nie wynika, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Argumentacja skarżącej odnosząca się co do braku jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie wpisu należnego od skargi w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Skarżąca wprawdzie nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jednakże z akt sądowych wynika, że w miesiącu kwietniu 2006r. sprzedała mieszkanie, przy czym 50.000,- zł przeznaczyła na spłatę kredytu hipotecznego a pozostałą część na spłatę zobowiązania podatkowego. Ponadto skarżąca w dniu 29 sierpnia 2006r. sprzedała samochód Mercedes Benz za 20.492zł + VAT, przy czym spłaciła z tej kwoty kredyt za samochód w wysokości 6.241,49 zł, pozostałą kwotę przeznaczyła natomiast na spłatę części kredytu na rachunku [...]. Również w dniu 26 października 2006r. skarżąca sprzedała kolejny samochód Toyota Rav4 za kwotę 46.147,54 zł + VAT. Z uwagi na fakt, iż samochód ten został rozbity otrzymała z [...] odszkodowanie w kwocie 30.000,- zł, a zatem skarżąca łącznie za w.w samochód otrzymała kwotę 76.147,54 zł, z której to spłaciła kredyt w wysokości 71.420,- zł, a pozostałą kwotę, t.j. 4.727,54 przeznaczyła na spłatę kredytu na rachunku[...]. Skarżąca oświadczyła, że kredyt na rachunku [...] otrzymała w dniu 28 grudnia 2005r. na 1 rok. Z powodu braku środków pieniężnych wystąpiła we wrześniu do banku z wnioskiem o rozłożenie w.w kredytu na raty. Bank rozłożył kredyt na raty i do 15 grudnia 2006r. strona spłaciła kwotę 25.000,- zł. Ponownie skarżąca wystąpiła o rozłożenie na raty pozostałej kwoty, t.j. 25.000,- zł i na 2007r. otrzymała z banku nowy harmonogram spłaty kredytu. J. P. oświadczyła, że raty kredytu spłaca ze środków otrzymywanych od siostry, za pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, t.j. za pracę w szklarni. Strona nie wskazała jaką kwotę uzyskuje z pracy w szklarni, podała natomiast, że siostra w kwocie 560,- zł miesięcznie opłacała jej koszty nauki. Należy zauważyć, że skarżąca sprzedała w 2006r. mieszkanie i dwa samochody ciężarowe. Kwoty, które otrzymała ze sprzedaży w.w rzeczy przeznaczyła na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych. Podkreślenia wymaga, że uzyskane i spłacone przez nią kwoty w łącznej wysokości 146.639,54 zł na zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (50.000,- zł na spłatę kredytu hipotecznego, 6.241,49 zł na spłatę kredytu za samochód, 14.250,51 zł na spłatę kredytu na rachunku [...], 71.420,- zł na spłatę kredytu samochodowego i 4.727,54 zł na spłatę kredytu na rachunku[...]) wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi, która w niniejszej sprawie wynosi 3.952,- zł. Zauważyć należy także, że sprzedaż samochodów ciężarowych i spłata w.w kredytów miała miejsce w trakcie postępowania prowadzonego z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji strona powinna była choć część środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży tych samochodów przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi. Natomiast skarżąca z konsekwencją preferencyjnie traktuje zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym i wyzbywa się środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi. Trudno zatem w takiej sytuacji przerzucić obowiązek finansowania postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w indywidualnej sprawie skarżącej na ogół obywateli. W piśmie z dnia 01 lutego 2008r., w związku z wcześniejszymi wezwaniami Sądu, strona podała, że obecnie nie uczy się, nie posiada telefonu komórkowego i nadal jest na utrzymaniu swojej siostry. Skarżąca przyznała, że kredyt hipoteczny w C w całości uregulowała, konsekwentnie podtrzymuje, że nie uzyskuje żadnego dochodu, gdyż nie pracuje. Tymczasem fakt, że skarżąca nie jest zatrudniona na umowę o pracę i nie deklaruje żadnego dochodu nie jest jednoznaczny z tym, że nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu za pracę u siostry. W ocenie Sądu oświadczenia skarżącej złożone w związku z rozpatrywanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w znacznej części są niespójne na co wskazuje, mi. inn. treść aneksu do umowy o Kredyt w Rachunku[...] , na mocy którego bank rozłożył skarżącej spłatę kredytu na dalszy okres, tj. do 28 grudnia 2008r. Skarżąca miesięcznie spłaca raty w wysokości (w 2008r.) od 500,00 zł do 2.000,00 zł. W związku z tym można wywnioskować, że posiada ona środki finansowe, o których nie wspomniała w swoim oświadczeniu. Skarżąca wskazuje również, że stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie pracy zarobkowej, jednocześnie przyznaje, że pracuje u siostry w szklarni. Dochodów z tego tytułu nie wykazuje w swych zeznaniach, nie przedstawia też żadnego zaświadczenia lekarskiego świadczącego o złym stanie swojego zdrowia. Reasumując - instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. post. SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Mając na uwadze wszystkie te okoliczności należało stwierdzić, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a jej sytuacja finansowa pozwoli na wniesienie wpisu od skargi w połowie wysokości. Z tych względów na podstawie art. 245 § 4, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 oraz art. 160 i 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowiono jak w sentencji. /-/ M. Skwierzyńska