I SA/Po 361/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku HJ i SJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia straty z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2005r. postanawia: 1. udzielić skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...], 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. /-/V.Mielcarek Wpis od skargi wynosi [...]. Wobec tego skarżący H J i S J, reprezentowani przez adwokata M O złożyli sporządzone w dniu [...] na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że z uwagi na złą sytuację materialną nie są w stanie uiścić wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie. Skarżący wskazali, że nie posiadają żadnych oszczędności, natomiast uzyskiwane dochody są tak niskie, że nie mają szans na otrzymanie kredytu, z którego mogliby uiścić wpis od skargi. Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Otrzymuje rentę chorobową w wysokości [...]. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego nie uzyskuje dochodów. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyli, że nie składali zeznań podatkowych za [...], nie posiadają lokat, kont i rachunków bankowych, nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów, nie korzystają z pomocy opieki społecznej, nie posiadają żadnego samochodu osobowego. Koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...], przy czym [...]. Dom, w którym mieszkają należy do ich syna R J i w związku z tym nie ponoszą kosztów najmu. Rentę chorobową skarżący otrzymuje od [...]. Skarżący obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Działalność gospodarczą wyrejestrował w dniu [...]. Firmę wraz ze środkami trwałymi przekazał córce A R aktem notarialnym Nr Repertorium A: [...] z dnia [...] o łącznej wartości [...]. Na wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyli odpisy aktów notarialnych. Podali, że przekazali synowi RJ dom, w którym mieszkają. Powierzchnia domu wynosi [...] m2, całość przekazanego gospodarstwa wynosiła [...]. Wnioskodawcy podali, że nie przekazali takich składników majątkowych jak lokaty, oszczędności, gdyż ich nie posiadali. Poza skarżącymi w domu mieszka syn z rodziną oraz córka z rodziną. Skarżący nie wiedzą w jakiej wysokości syn ponosi koszty utrzymania domu, ponieważ nie mają wglądu w dokumenty. Do pisma załączyli odpisy aktów notarialnych. Z odpisu aktu notarialnego Nr Repertorium A: [...] z dnia [...] wynika, że skarżący darowali córce prawo użytkowana wieczystego działek gruntu położonych we wsi Ł o powierzchni [...] wraz z własnością budynku wagowego, placu składowego, studni, drogi bitej, oraz prawo użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni [...], wraz z urządzeniami, maszynami, to jest: ładowarko-spycharkę, fax , ciągnik, ładowacz, urządzenie wielofunkcyjne, zestaw komputerowy z oprogramowaniem, klucz elektryczny do kół z nasadkami, telefon, samochód ciężarowy S, [...] ciągniki siodłowe marki M, ciągnik siodłowy M, [...] naczep, samochód F, samochód ciężarowy S, zapas węgla i miału oraz wszelkie prawa i obowiązki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, stanowiące zakład A z siedzibą w M [....], [...] D, o wartości łącznej [...], w tym wartość prawa użytkowania wieczystego działek gruntu oraz budynków - [...]. Z odpisu aktu notarialnego Nr Repertorium A [...] sporządzonego w dniu [...] wynika, że skarżący darowali córce niezabudowaną nieruchomość rolną położoną we wsi M o obszarze [...] o wartości [...]. Z odpisu aktu notarialnego Repertorium A nr [...] sporządzonego w dniu [...] wynika, że skarżący darował synowi gospodarstwo rolne położone we wsiach M o powierzchni łącznej [...] wraz zabudowaniami, częściami składowymi. Wartość darowizny strony podały na kwotę [...], w tym wartość domu mieszkalnego na kwotę [...]. Syn ustanowił nieodpłatnie na życzenie skarżącego na jego rzecz i jego żony na nabytym tym aktem gospodarstwie rolnym dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z całego parteru budynku mieszkalnego oraz garażu, zapewnił im swobodę poruszania się po całym gospodarstwie. Na kolejne wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyli, że syn i córka nie udostępnili swoich zeznań podatkowych za [...], ponieważ żyją w złych stosunkach rodzinnych i nie utrzymują z nimi kontaktów. Nie posiadają informacji w jakiej wysokości i z jakiego tytułu syn i córka uzyskują miesięczne dochody oraz czy posiadają dodatkowe dochody. Nie wiedzą w jakiej wysokości syn ponosi koszty utrzymania domu. Skarżący nie wiedzą czy ich dzieci, poza majątkiem otrzymanym od rodziców, posiadają inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, wartościowe przedmioty i samochody osobowe. Syn i córka nie udzielają wnioskodawcom żadnej pomocy finansowej ani materialnej. Wniosek o udzielenie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie tylko w części przez zwolnienie powyżej [...] wpisu od skargi. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. post. SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia należy stwierdzić, że sytuacja skarżących, choć trudna, nie uzasadnia zwolnienia w całości od kosztów postępowania sądowego. Skarżący z tytułu renty chorobowej uzyskuje [...], skarżąca z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego nie uzyskuje żadnych dochodów. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie otrzymuje również dopłat do nieruchomości rolnej z Unii Europejskiej. Wnioskodawcy wyjaśnili, że poza nieruchomością rolną będącą własnością skarżącej, nie posiadają żadnego majątku nieruchomego, lecz warto podkreślić, że z załączonych przez nich do akt sprawy odpisów aktów notarialnych wynika, że posiadali majątek nieruchomy jak i ruchomy. Przekazanie dzieciom w.w majątku wpłynęło znacznie na uszczuplenie majątku skarżących, biorąc pod uwagę fakt, że wartość darowanego majątku wynosiła łącznie [...]. Zatem badając aktualną sytuację finansową i majątkową skarżących nasuwa się wniosek, że wnioskodawcy wyzbyli się swego majątku znacznej wartości na rzecz majątku dzieci nieodpłatnie, natomiast gdy chodzi o obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych z prowadzoną w przeszłości działalnością gospodarczą wskazują na budżet państwa, jako źródło pokrycia wydatków wchodzących w zakres tej działalności. Godzi się także zauważyć, że skarżący w swoim wniosku całkowicie pominęli okoliczność swojej wiarygodności pożyczkowej, czy kredytowej, która to pozwoliła im na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – adwokata MO, domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe, w tym wpis od skargi. Do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiegają się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie adwokata, któremu pismem z dnia [...] H J i S J udzielili pełnomocnictwa do reprezentowania przed Sądami Administracyjnymi. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżący powinni byli w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. Zatem redukcja wysokości wpisu od kwoty [...] do kwoty [...] stanowi przyznanie prawa pomocy adekwatne do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżących. Na obecnym etapie postępowania nie zwolniono skarżących od ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. W sytuacji gdy nie będą mieli środków finansowych na ich poniesienie będą mogli ponownie zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek