I SA/Po 361/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 09 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku EK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi EK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący EK, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w [...] uzyskał dochód w wysokości [...], z którego zapłacił składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości ok. [...] i podatek dochodowy w wysokości [...]. Na bieżące utrzymanie pozostała mu zatem kwota [...], co daje około [...] miesięcznie. Z kwoty utrzymywał [...] rodzinę, przy czym córka w chwili obecnej studiuje na studiach dziennych w P i skarżący łoży na jej utrzymanie co miesiąc sumę ok. [...]. Na utrzymanie siebie oraz żony pozostaje mu zatem kwota [...] miesięcznie. Z sumy tej, bez uszczerbku dla niezbędnych wydatków na życie, nie jest zaś w stanie pokryć kosztów niniejszego postępowania w jakiejkolwiek części. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Wnioskodawca posiada dom o pow. [...] m2, gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, domek letniskowy, [...] działki budowlane, samochody osobowe: R, R, L, nie posiada natomiast oszczędności i papierów wartościowych. Osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący oświadczył, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...], żona i córka nie uzyskują dochodów. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, akademik, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. złożenie przez skarżącego oświadczenia o posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowych przedmiotach wartościowych, w tym pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym przez skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, najmu, dzierżawy, stypendium, dopłat do nieruchomości rolnej, prowadzenia gospodarstwa rolnego, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), 6. złożenie odpisów z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie sześć miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), 7. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy złożonych przez skarżącego, 8. złożenie wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, 9. podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, 10. złożenie wykazu środków trwałych należących do firmy skarżącego, 11. wyjaśnienie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym prowadzą działalność rolniczą, na czym ona polega (np. hodowla zwierząt, uprawa zbóż, uprawy szklarniowe, pod tunelem), jeżeli tak to w jakiej wysokości z tego tytułu w [...] uzyskano przychody, w jakiej wysokości poniesiono koszty związane z jej prowadzeniem, 12. wyjaśnienie czy przeciwko skarżącemu prowadzone są postępowania egzekucyjne, należy udokumentować wysokość dochodzonych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, jaka kwota w wyniku prowadzonych egzekucji do chwili obecnej została wyegzekwowana, 13. wyjaśnienie czy żona skarżącego jest zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dorosłą córką, która studiuje na studiach dziennych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że posiada dom, nieruchomość rolną, [...] działki budowlane i domek letniskowy. Skarżący posiada również samochody osobowe, t.j. R, R, L, przy czym mimo wezwania wnioskodawca nie podał jaki jest rok produkcji tych pojazdów i jaka jest ich wartość rynkowa. Skarżący podał, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] brutto, żona i córka nie uzyskują dochodów. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody, w szczególności nie podał czy uzyskują dochody z tytułu posiadania nieruchomości rolnej np. z tytułu hodowli zwierząt, upraw, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący został wezwany do szczegółowego podania kosztów miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, t.j opłat za wodę, gaz, ogrzewanie, energię elektryczną, abonament RTV, kablówkę, telefon, wyżywienie, środki czystości oraz do podania czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości, przy czym i tego punktu wezwania nie wypełnił. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] r. W tym miejscu zauważyć należy, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że do skargi załączył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za [...], jednakże zeznania takiego nie załączono. Skarżący nie wyjaśnił również, czy zeznania roczne podatkowe za [...] on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył także wyciągów z kont, rachunków i lokat bankowych, nie wyjaśnił nawet czy jakiekolwiek rachunki bankowe posiadają. Wnioskodawca nie przedłożył również odpisów z książki przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, nie przedłożył także ewidencji środków trwałych i nie podał ilu zatrudnia pracowników. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne oraz czy jego żona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby sytuacja majątkowa wnioskującego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, o które został wezwany, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący bowiem, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...] odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji finansowej. Nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu Państwa. Nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień i nie przedłożył odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.