I SA/Po 367/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 01 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AHP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AHP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca AP wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w związku z zakończeniem postępowania podatkowego przez organy podatkowe Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił tytuł wykonawczy celem wyegzekwowania dochodzonych należności. W celu uniknięcia blokady konta bankowego w A zmuszona była do uiszczenia całości należności, co stanowiło spore obciążenie jej budżetu domowego. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z synem i z córką. Wnioskodawczyni posiada dom o pow. [...] m2. Skarżąca z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł, jej mąż w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni podała, że obciążenia miesięczne z tytułu kredytów wynoszą [...] zł, t.j. z tytułu kredytu hipotecznego [...] ([...]), kredytu konsumenckiego [...], kredytu konsumenckiego [...]. Do wniosku załączyła kserokopie: zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o uchyleniu zajęcia, potwierdzenia wpłaty do Urzędu Skarbowego kwoty w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i jej męża, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do jej męża, 3. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy mąż skarżącej posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiada, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, itp.), 6. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują jakieś inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, najmu, alimentów, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 7. podanie czy skarżąca poza domem o pow. [...] m2 posiada mieszkanie, jeżeli tak to jaka jest powierzchnia mieszkania, nieruchomości rolne, inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości pow. 3.000 euro. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z [...]-letnim synem i z [..]-letnią córką. Skarżąca posiada dom o pow. [...] m2. Wnioskodawczyni z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...], jej mąż w wysokości [...]. Obciążenia kredytowe z tytułu kredytu hipotecznego i [...] kredytów konsumenckich wynoszą ok. [...]. Nie wiadomo natomiast w jakiej wysokości skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą pozostałe koszty miesięcznego utrzymania. Wobec tego wezwano skarżącą do podania w jakiej wysokości miesięcznie ponoszą opłaty za czynsz, ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, koszty leczenia i zakup lekarstw, wyżywienia, środków czystości. Ponadto skarżąca, mimo wezwania, nie podała kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co i jaki jest harmonogram spłat. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśniła nawet, czy zeznania roczne podatkowe za [...] ona i jej mąż sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła także wyciągów z kont, rachunków i lokat bankowych. Wnioskodawczyni nie podała również czy ona i jej mąż posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżąca nie wyjaśniła czy poza domem posiada jakieś inne nieruchomości, oszczędności i czy jej mąż posiada jakiś majątek. Skarżąca nie podała także, czy poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami, ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś inne dochody. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby sytuacja majątkowa skarżącej została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez wnioskodawczynię odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, o które została wezwana, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżąca bowiem, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagowała na wezwanie z dnia [...] odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia jej ze strony budżetu Państwa. Nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Natomiast złożone przez nią wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła wyjaśnień i nie przedłożyła odpisów dokumentów, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.