I SA/Po 417/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w P na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do września 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. A Sp. z o.o. w P, reprezentowana przez radcę prawnego pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do września 2012 r. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że Spółka z uwagi na przedłużające się postępowanie podatkowe z dniem [...] zawiesiła działalność gospodarczą. Aktualnie Spółka nie posiada majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych. Ponadto pozostają jej zobowiązania z tytułu umowy kredytu na ok. [...] wobec B. Skarżąca podała, że wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosi [...], stan konta na rachunku w B wynosi [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez uzupełnienie rubryki nr 6, 8 i 9.2 skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że kapitał zakładowy wynosi [...], strata za rok [...] [...], za [...] [...]. Skarżąca podała również nr rachunku bankowego oraz dodatkowo wskazała, że działalność została zawieszona z dniem [...]. Skarżąca podała, że nie posiada ruchomości, nieruchomości, środków trwałych lub stanów magazynowych. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez Spółkę, 2. podanie czy Spółka od początku [...] uzyskała jakieś przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 3. podanie czy Spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 4. złożenie raportów kasowych za okres [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 5. podanie czy Spółka ponosi, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakich środków, koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, obsługa księgowa, inne), 6. złożenie odpisów bilansu za [...], rachunku zysków i strat za [...], informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za [...], sprawozdania z działalności zarządu za [...], 7. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, 8. złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych należących do Spółki za ostatnie sześć miesięcy, 9. złożenie tytułów wykonawczych jakie zostały wystawione wobec Spółki, zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych Spółki, majątku, wierzytelności i wyjaśnienie jaka kwota w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została wyegzekwowana od Spółki do dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że nie uzyskiwała żadnych przychodów na początku [...], tym samym nie poniosła także kosztów uzyskania przychodów. Spółka aktualnie nie zatrudnia już żadnych pracowników. Z uwagi na zaprzestanie działalności gospodarczej, a następnie jej formalne zawieszenie dokonane z dniem [...], spółka nie generowała raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem siedziby wobec złożonego przed zawieszeniem działalności wypowiedzenia umowy najmu. Spółka wyjaśniła, że z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej nie składała deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy. Skarżąca podała, że nie posiada dostępu do rachunku bankowego, który został zablokowany przez B po wypowiedzeniu umowy rachunku wobec zawieszenia działalności. Skarżąca podała również, że aktualnie nie są prowadzone wobec niej żadne postępowania egzekucyjne. Do pisma załączyła odpisy m.in.: wniosków o zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców, uchwały zarządu w sprawie zawieszenia działalności spółki, oświadczenia zarządu o niezatrudnianiu pracowników, uchwał z dnia [...] o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za [...], o udzieleniu absolutorium Zarządowi Spółki, pism Spółki do Sądu Rejonowego, druków NIP-2, sprawozdania finansowego za [...], zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Pismem z dnia [...] wezwano spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], 2. złożenie odpisów bilansu za [...], rachunku zysków i strat za [...], informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za [...], sprawozdania z działalności zarządu za [...], gdyż pomimo, iż w piśmie procesowym z dnia 18 lipca 2014 r. w punkcie 6) wskazano, iż przedstawia się odpisy w w. dokumentów to nie zostały one załączone. Pełnomocnik skarżącej w odpowiedzi z dnia [...] podał, że Spółka nie prowadziła faktycznej działalności w [...] z uwagi na przedłużającą się kontrolę skarbową, tym samym nie wygenerowała żadnych dochodów. Wyjaśnił również, że w zakreślonym terminie z uwagi na okres urlopowy nie jest możliwe dokonanie odpowiednich ustaleń wobec planowanej do końca [...] nieobecności Prezesa Zarządu zamieszkałego na stałe na terytorium W. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić zatem należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej, a zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 cyt. ustawy. Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu referendarzowi sądowemu dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że przedstawione przez Spółkę informacje oraz przedłożone dokumenty nie dają pełnego obrazu jej możliwości finansowych, a zatem skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Skarżąca bowiem, mimo wezwania, nie przedłożyła wszystkich dokumentów, o które została wezwana, gdyż nie przedłożyła zeznania rocznego podatkowego za [...]. Wprawdzie skarżąca podała, że w [...] nie uzyskała żadnego dochodu, to jednak nie podała w jakiej wysokości uzyskała przychód, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów i w jakiej wysokości poniosła stratę. Skarżąca mimo dwukrotnego wezwania nie przedłożyła również odpisu sprawozdania finansowego za [...]. Wprawdzie w odpowiedzi z dnia [...] pełnomocnik skarżącej wskazał, że Prezes Zarządu Spółki mieszka na stałe na terytorium W i z uwagi na okres urlopowy nie jest możliwe dokonanie odpowiednich ustaleń wobec planowanej do końca [...] nieobecności Prezesa Zarządu, to jednak, jak już wcześniej wskazano, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy i to strona skarżąca dbająca odpowiednio o swoje interesy powinna składać na wezwanie referendarza sądowego wszystkie dokumenty, o których przedłożenie została wezwana. W niniejszej sprawie w toku prowadzonego postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka wzywana była trzykrotnie do uzupełnienia wniosku. Pierwsze wezwanie dotyczyło uzupełnienia formularza, drugie i trzecie do nadesłania stosownych dokumentów. W ocenie referendarza sądowego dalsze wzywanie skarżącej do przedłożenia odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...] i sprawozdania finansowego za [...] jest bezzasadne. Skoro skarżąca nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie wszystkich dokumentów, o które została wezwana, to stwierdzić należy, że nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. W tej sytuacji przyjąć należy, że złożone przez skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jej rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej. To właśnie na skarżącej spółce ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać również należy, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2010r., s.568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030, dalej: Ks.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11.04.2012r., sygn. akt II GZ 123/12 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się do wspólników z takim żądaniem. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.