II GZ 123/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. sp. z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 7 marca 2012 r.; sygn. akt I SA/Po 88/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] października 2011 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie. Spółka z o.o. M. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z 7 marca 2012 r. oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie strony od kosztów sądowych. Wniosła o zmianę rozstrzygnięcia i uwzględnienie wniosku. Zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: ppsa) poprzez nieprzyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy, pomimo tego, iż Spółka wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na ich uiszczenie. Spółka M. 11 stycznia 2012 r. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] października 2011 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działań w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Jednocześnie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając go stratami w prowadzonej działalności gospodarczej (za ostatni rok obrotowy 52 341,87 zł). Oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1 000 000 zł, a wartość środków trwałych 4 439 767,22 zł. Stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 575 018,93 zł. Do wniosku dołączono kopię bilansu na dzień 31 grudnia 2010 r. oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r. Postanowieniem z 10 lutego 2012 r. referendarz WSA w P. oddalił wniosek uzasadniając, iż sytuacja strony skarżącej nie daje podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy jest rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych wymaganych w postępowaniu sądowym. Spółka wniosła złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 ppsa poprzez nieprzyznanie prawa pomocy, pomimo tego, iż strona wykazała, że nie posiada dostatecznych środków, aby ponosić koszty postępowania. Zarzuciła, iż nie zostało wzięte pod uwagę, że za ostatni rok obrotowy Spółka osiągnęła stratę w wysokości 53 000 zł, a to ogólny rozmiar zysków lub strat z prowadzonej działalności powinien być brany przez Sąd pod uwagę przy ocenie zdolności osoby prawnej do poniesienia kosztów sądowych. Zdaniem strony, referendarz dokonał wybiórczej oceny przedłożonego materiału dowodowego, nie biorąc pod uwagę zobowiązań Spółki. WSA w P. postanowieniem z 7 marca 2012 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stwierdzając, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż konieczność uiszczenia kosztów postępowania jest dla niej nadmiernym obciążeniem. Sąd stwierdził, że strata finansowa w wysokości 53 000 zł przy wskazanej wysokości kapitału zakładowego, wartości aktywów oraz gotówki zgromadzonej na rachunku bankowym nie wskazuje, iż strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania (tj. 100 zł wpisu od skargi). Ponadto Sąd podkreślił, że skarżąca nie wykazała jakie posiada bieżące zobowiązania, ani że jej płynność finansowa jest zagrożona, a Sąd nie ma obowiązku działania w tym zakresie z urzędu. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka powtórzyła argumentację zawartą w sprzeciwie, wskazując na wybiórczość oceny dokonanej przez Sąd oraz jej niezgodność z rzeczywistą sytuacją podmiotu. Wskazała ponadto, że nie można jej zarzucać, iż jako podmiot gospodarczy nie stworzyła specjalnej rezerwy finansowej przeznaczonej np. na pokrycie kosztów sądowych oraz że okoliczność korzystania z pomocy fachowego pełnomocnika nie może zmieniać oceny jej sytuacji finansowej, ponieważ kwestia rozliczeń z tego tytułu jest sprawą wewnętrznych uzgodnień między mocodawcą a pełnomocnikiem. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, a wyjątki od tej zasady (tj. przyznanie prawa pomocy) są rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć zastosowanie w sytuacjach uzasadnionych wyjątkowo trudną sytuacją majątkową i finansową strony. Zgodnie z art. 246 § 2 ppsa osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ustawa nakłada zatem na osobę prawną obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Z regulacji wynika wprost, że prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, "gdy osoba ta wykaże", że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z powyższym wniosek powinien być poparty dokładną i wyczerpującą argumentacją służącą uprawdopodobnieniu, że osoba prawna nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Spółka nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający, że konieczność uiszczenia kosztów postępowania (100 zł - wpis od skargi) byłaby dla niej nadmiernym obciążeniem. Działalność Spółki istotnie przyniosła w ostatnim roku obrotowym stratę w wysokości ok. 52 000 zł, jednak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, wysokość kapitału zakładowego, wartość środków trwałych oraz stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzasadniają wniosek, że strona jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania w sprawie. Wykazywana przez stronę strata powstała w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (tj. brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi o braku środków finansowych, a w związku z tym powstanie straty nie oznacza utraty płynności finansowej podmiotu (v. postanowienia NSA z 12 kwietnia 2011r., sygn. I GZ 92/11; z 11 maja 2011 r., sygn. II GZ 228/11, publ. www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). NSA zgadza się z poglądem, że ubiegająca się o prawo pomocy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć opłaty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (v. postanowienie NSA z 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika, aby zwróciła się ona do wspólników z takim żądaniem. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i nie ma informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Podstawą ustaleń faktycznych są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, a zatem informacja dotycząca stanu majątkowego Spółki powinna być kompletna i pozwalać na rzetelną, dokładną ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej. Zarzucając Sądowi, iż ten nie wziął pod uwagę istniejących zobowiązań Spółki, wnioskodawczyni jednocześnie nie udokumentowała, jakie posiada bieżące zobowiązania, zatem zarzut ten należy również uznać za bezzasadny. Spółka nie wykazała również, że jej płynność finansowa byłaby w sytuacji poniesienia przez nią opisanych kosztów sądowych zagrożona, a Sąd słusznie zauważył, że nie ma obowiązku działania w tym zakresie z urzędu. Jak wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04; z 23 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r., sygn. akt I FZ 215/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) nie można uznać, że skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania, gdyż podmiot taki nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy. Prawo pomocy stanowiące pomoc Państwa dla podmiotów, które ze względu na trudną sytuację nie mogą uiścić opłat sądowych, jest instytucją szczególną, możliwą do zastosowania w obliczu wykazania przez stronę braku możliwości pokrycia kosztów postępowania, przy czym ciężar dowodu spoczywa tu na wnioskującym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sytuacji finansowej Spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, a skarżąca nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi dysponuje. Na marginesie należy zauważyć, że niezrozumiała jest podniesiona w zażaleniu argumentacja dotycząca niemożliwości stworzenia specjalnej rezerwy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, gdyż Sąd pierwszej instancji nie czynił Spółce zarzutu nieposiadania takiej rezerwy i jej brak nie był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Również fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie miał wpływu na ocenę sytuacji finansowej skarżącej Spółki. Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa należało oddalić zażalenie.