I SA/Po 421/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca MK pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Wnioskodawczyni posiada [...] udziału w kamienicy o pow. [...] m2 (w licytacji) oraz mieszkanie komunalne o pow. [...] m2. Skarżąca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Mąż skarżącej nie posiada majątku. Skarżąca z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] zł, obecnie stara się o świadczenie rentowe. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i jej męża, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do jej męża, 3. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie czy mąż skarżącej posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiada, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i jej męża z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, itp.), 6. podanie czy mąż skarżącej uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, prowadzenia działalności rolniczej, dopłat do nieruchomości rolnej, udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), 7. podanie czy skarżąca poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje jakieś inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 8. podanie czy skarżąca i jej mąż korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 9. podanie czy skarżąca uzyskuje jakieś dochody z tytułu posiadania [...] udziału w kamienicy (np. z tytułu wynajmu lokali mieszkalnych i użytkowych), jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 10. złożenie dokumentów z prowadzonych wobec skarżącej postępowań egzekucyjnych (np. tytułów wykonawczych, zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, wierzytelności, majątku, wynagrodzenia za pracę). Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca, mimo wezwania do uzupełnienia wniosku, nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącej wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Skarżąca posiada [...] udziału w kamienicy oraz mieszkanie komunalne o pow. [...] m2. Wnioskodawczyni z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącej nie wynika natomiast czy jej mąż uzyskuje stałe dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Nie wiadomo również czy skarżąca i jej mąż uzyskują jakieś dodatkowe dochody, jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości, czy wnioskodawczyni uzyskuje jakieś dochody z tytułu posiadania [...] udziału w kamienicy, np. z tytułu wynajmu lokali mieszkalnych i użytkowych lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Ponadto skarżąca nie podała w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, abonament RTV, kablówkę, w jakiej wysokości ponoszą koszty leczenia i zakupu lekarstw, koszty wyżywienia i środków czystości, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości. W tym miejscu zauważyć należy, że dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i jej męża, nie wyjaśniła nawet czy takie zeznania składali, nie przedłożyła także wyciągów z kont, rachunków i lokat bankowych, nie wyjaśniła również czy jakiekolwiek rachunki bankowe ona i jej mąż posiadają. Wnioskodawczyni nie podała również czy ona lub jej mąż posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżąca nie wyjaśniła także czy prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby sytuacja majątkowa skarżącej i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącą odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, o które została wezwana, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżąca bowiem, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagowała na wezwanie z dnia [...] odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Nie przedstawiła zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia jej ze strony budżetu Państwa. Nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 24 września 2013 r. sygn. akt I FZ 362/13 i I FZ 364/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła wyjaśnień i nie przedłożyła odpisów dokumentów, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.