I SA/Po 437/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – [...] postanowieniem z dnia 07 listopada 2016 r., nr [...] odmówił A. G. (dalej zwanej również skarżącą) wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do żądania zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych. W dniu 10 października 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do żądania zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych pobranego przez notariusza przy sporządzaniu w dniu 09 grudnia 2008 r. aktu notarialnego dotyczącego kupna lokalu mieszkalnego. Do wniosku dołączono kserokopię aktu notarialnego rep A [...], z którego wynika, że skarżąca w trybie art. 40a ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. nr 45 poz. 435) oraz rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 09 kwietnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu sprzedaży lokali i gruntów z budynkami mieszkalnymi w budowie oraz kryteriów kwalifikowania ich jako nieprzydatne Lasom Państwowym, a także trybu przeprowadzania przetargu ograniczonego (Dz. U. nr 52 poz. 327) nabyła od Lasów Państwowych lokal mieszkalny. Z tytułu zawarcia umowy notariusz jako płatnik pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości [...] zł. Skarżąca pismem z dnia 27 listopada 2015 r. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o zwrot nienależnie uiszczonego podatku od czynności cywilnoprawnych we wskazanej powyżej kwocie wraz z należnymi odsetkami. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r., organ I instancji odmówił jednak wszczęcia postępowania w sprawie w związku z utratą prawa domagania się stwierdzenia nadpłaty z uwagi na postanowienia art. 79 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."). Wskazane postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2016 r. Skarga na wskazane ostatnio postanowienie została oddalona wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2016 r., III SA/Po 369/16. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – [...] wyjaśnił, że zgodnie z art. 79 § 2 O.p., prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zgodnie zaś z art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego w którym upłynął termin płatności podatku. Podkreślono również, że termin do złożenia wniosku, określony w art. 79 § 2 O.p. jest terminem prawa materialnego i nie może być przywrócony. Jego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do żądania zwrotu nadpłaty. Z uwagi na treść przytoczonych powyżej przepisów oraz pobranie przez płatnika podatku w dniu 09 grudnia 2008 r. termin do złożenia wniosku o nadpłatę i zwrot nienależnie uiszczonego podatku od czynności cywilnoprawnych, minął z dniem 31 grudnia 2013 r. Wskazano także, że zgodnie z art. 48 § 1 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może odraczać terminy przewidziane w przepisach prawa podatkowego, z wyjątkiem terminów określonych w art. 68-71, art. 77 § 1-3, art. 79 § 2, art. 80 § 1, art. 87 § 3 i 4, art. 88 § 1 i art. 118. Wskazano również, że zgodnie z art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Skarżąca wniosła zażalenie na wskazane na wstępie postanowienie wnosząc o jego uchylenie oraz wydanie decyzji przywracającej termin do żądania zwrotu podatku. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że argumentacja zawarta w postanowieniu organu I instancji, oparta wyłącznie na przepisach O.p., "stanowi jedynie argument formalny, ale nie jest argumentem wystarczającym". Skarżąca podniosła, że jako obywatel RP ma "uzasadniony ważny interes w dochodzeniu nienależnie uiszczonego podatku w przywróceniu terminu do żądania zwrotu podatku" przekroczonego bez jej winy. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że powodem odmowy wszczęcia postępowania był materialny charakter terminu, którego przywrócenia domagała się skarżąca. Termin do złożenia wniosku, określony w art. 79 § 2 O.p. jest terminem prawa materialnego i nie ma waloru przywracalności, a jego upływ powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków materialnoprawnych. Skoro termin prawa materialnego jest nieprzywracalny, to nie może być prowadzone postępowanie w celu zbadania istnienia okoliczności uzasadniających jego przywrócenie. Postępowanie takie byłoby od samego początku bezprzedmiotowe. W rozpatrywanej sprawie termin do złożenia wniosku należało liczyć od dnia zawarcia umowy sprzedaży tj. od dnia 09 grudnia 2008 r., w tym bowiem dniu powstało zdarzenie prawne, z którym związane było pobranie od skarżącej podatku od czynności cywilnoprawnych. Termin do złożenia wniosku o nadpłatę i zwrot nienależnie uiszczonego podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zawartej umowy sprzedaży, minął zatem z dniem 31 grudnia 2013 r. Wyżej wymienione ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stanowi przedmiot skargi kierowanej do WSA w Poznaniu. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podnosi, że zaskarżone postanowienie godzi w zasadę sprawiedliwości społecznej oraz nie uwzględnia skutków zaufania obywatela do osób wykonujących usługi w imieniu Skarbu Państwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem wydanych przez organy podatkowe postanowień odmawiających wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych. Z bezspornych ustaleń faktycznych wynika, że w dniu 09 grudnia 2008 r. doszło do pobrania przez notariusza – jako płatnika – podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z zawartą przez skarżącą umową sprzedaży lokalu mieszkalnego. W dniu 10 października 2016 r. wystąpiono z wnioskiem o przywrócenie do terminu do wniesienia wskazanego powyżej wniosku. Podstawę prawną wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania stanowił art. 165a § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Użyty w przytoczonym przepisie zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny [tak: wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2016 r., I GSK 329/14, dostęp pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Tego rodzaju sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Obowiązujące postanowienia O.p., nie zawierają unormowań pozwalających na przywrócenie terminu do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wystąpienia nadpłaty. Zgodnie z art. 79 § 2 O.p., prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku. Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem "wygasa" świadczy o tym, że przewidziany w powołany przepisie termin ma charakter materialny, a jego upływ skutkuje wygaśnięciem prawa złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Po upływie terminu wynikającego z przytoczonego ostatnio przepisu nie można skutecznie domagać się ukształtowania stosunku prawnego. Prawo to, jak wskazuje treść tego przepisu, wygasa po upływie 5 lat od dnia złożenia zeznania (deklaracji). Należy więc stwierdzić, że termin ten jest terminem prawa materialnego o charakterze prekluzyjnym, który nie podlega przywróceniu [por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r., I FSK 1907/07, dostęp pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że przewidziany w art. 79 § 2 O.p. termin wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty wygasł z upływem 31 grudnia 2013 r. W sprawie brak było również możliwości odroczenia terminu wynikającego z art. 79 § 2 O.p. Zgodnie bowiem z art. 48 § 1 powołanego aktu, organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może odraczać terminy przewidziane w przepisach prawa podatkowego, z wyjątkiem terminów określonych w art. 68-71, art. 77 § 1-3, art. 79 § 2, art. 80 § 1, art. 87 § 3 i 4, art. 88 § 1 i art. 118. Wpływu na ocenę legalności zapadłych w sprawie postanowień nie może wywrzeć argumentacja skargi powołująca się na zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę zaufania obywatela do osób wykonujących usługi w imieniu Skarbu Państwa. Rolą sądu administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem poczynań administracji publicznej, nie zaś ocena słuszności tej działalności. Tymczasem jak wynika z powyższych rozważań zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia były w pełni zdeterminowane treścią obowiązującego prawa. W tym stanie rzeczy skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).