I SA/Po 48/26

Dnia 21 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Zbigniew Kruszewski WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2025 r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia przez T. K. odwołania od decyzji Wójta Gminy P. z dnia 10 marca 2025 r. o ustaleniu obowiązku zwrotu dotacji oświatowej w kwocie 241.593,98 zł. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że organ I instancji wydał swoją decyzję 10 marca 2025 r. W dniu 11 czerwca 2025r. wpłynęło do organu I instancji odwołanie skarżącego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Organ I instancji 17 czerwca 2025 r. wydał postanowienie o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji z 10 marca 2025 r. T. K. wniósł zażalenie od tego postanowienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2025 r. stwierdziło niedopuszczalność tego zażalenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: kpa) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin ( art. 58 § 2 kpa ). Zgodnie z art. 59 § 1 kpa o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia ( 59 § 2 kpa ). Zgodnie z art. 127 § 2 kpa właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. W myśl art. 17 pkt 1 kpa organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego - samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Z tego względu Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że Wójt nie był władny do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji tego organu z 10 marca 2025 r. Dlatego jedynym organem uprawnionym do rozstrzygnięcia tej kwestii było Samorządowe Kolegium Odwoławcze Organ II instancji rozpoznając wniosek merytorycznie uznał, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Skarżący podał, że w dacie wysłania przesyłki zawierającej decyzję z 10 marca 2025 r. nie zamieszkiwał pod adresem zamieszkania w M. . Od początku marca 2025 r. mieszkał on z rodzicami w innej miejscowości (P. ), gdzie sprawował stałą opiekę nad poważnie chorym ojcem. Chora matka nie mogła tej opieki zapewnić. Ojciec zmarł 28 maja 2025 r. Pobyt u ojca był konieczny, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z 5 czerwca 2025 r. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie były to okoliczności uzasadniające brak winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Takimi okolicznościami byłyby takie okoliczności, których skarżący nie mógłby przezwyciężyć. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dodało, że z chwilą wszczęcia postępowania administracyjnego poinformowało stronę o treści art. 41 § 1 kpa. T. K. w skardze skierowanej do tutejszego Sądu na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł o stwierdzenia nieważności postanowień obu instancji jako wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości, ewentualnie o uchylenie postanowień obu instancji. Zarzucił organowi naruszenie art. 59 § 2 kpa, art. 7a § 1, art. 8, art. 9, art. 7, art. 77 § 1, art. 81a § 1 kpa poprzez pozbawienie skarżącego prawa do zakwestionowania wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji, art. 8 kpa, art. 16 kpa oraz art. 138 § 1 w zw. z art. 144 kpa poprzez nieuchylenie wadliwego postanowienia organu I instancji. W motywach skargi podniósł, iż trudno zgodzić się z argumentacją organu, że choroba ojca, a w jej wyniku jego śmierć nie są przeszkodą uprawdopodobniającą, że uchybienie złożenia odwołania nastąpiło bez winy skarżącego. Ciężka choroba osoby najbliższej i sprawowanie nad nią całodobowej opieki zawsze wiążą się z traumatycznymi przeżyciami. Sprawowanie opieki nad osobą terminalnie chorą miało wpływ na niezłożeni środka odwoławczego od decyzji Wójta Gminy P.. Sprawowanie opieki nad ojcem przez skarżącego wiązało się bowiem dlań z permanentnym stresem i zmęczeniem psychicznym i fizycznym, co stanowiło przeszkodę nie do przezwyciężenia w złożeniu odwołania. Poza tym skarżący musiał równocześnie zapewnić opiekę swoim dzieciom. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, wskazując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje : Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie organ I instancji wydał swoją decyzję 10 marca 2025 r. (k. [...] akt adm.). Przesyłka z decyzją była dwukrotnie awizowana w dniach 14 i 24 marca 2025 r. i nie została odebrana przez stronę (k. [...] akt adm. ). W zgodzie z art. 44 kpa uznano, że została prawidłowo doręczona w trybie zastępczym. W dniu 11 czerwca 2025r. wpłynęło do organu I instancji odwołanie skarżącego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania (k. [...] i [...] akt adm. ). W dniu 17 czerwca 2025 r. organ I instancji wydał postanowienie o odmowie przywrócenia mu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 10 marca 2025 r. T. K. wniósł zażalenie od tego postanowienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2025 r. stwierdziło niedopuszczalność tego zażalenia. Organ II instancji uznał, że organ I instancji nie był władny do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji tego organu z 10 marca 2025 r. Dlatego jedynym organem uprawnionym do rozstrzygnięcia tej kwestii było Samorządowe Kolegium Odwoławcze Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniosek merytorycznie uznało, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Skarżący wskazał, że w dacie wysłania przesyłki nie zamieszkiwał on pod adresem zamieszkania w M. . Od początku marca 2025 r. mieszkał on z rodzicami w innej miejscowości (P. ), gdzie sprawował stałą opiekę nad poważnie chorym ojcem. Chora matka nie mogła tej opieki zapewnić. Ojciec zmarł w dniu 28 maja 2025 r., pobyt u ojca był konieczny, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z 5 czerwca 2025 r. W ocenie Sądu postanowienie organu II instancji było nieprawidłowe. Zgodnie z art. 58 § 1 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 kpa ). W myśl art. 59 § 1 kpa o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 kpa). Warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy wykonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Powyższe oznacza, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przesłanka braku winy w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 58 § 1 kpa powinna być oceniana na tle wszystkich okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy rozważeniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (zob. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2004 r. sygn. akt FZ 13/04, niepublikowane; również NSA w wyroku z 20 grudnia 2022 r., sygn. II OSK 2308/21, publ: baza CBOSA). Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła przewidzieć i usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2008 r., II OZ 1231/08, publ.: jak wyżej). Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. W ocenie Sądu organ odwoławczy na gruncie art. 58 § 1 k.p.a. nieprawidłowo przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący wskazał we wniosku (k. [...] akt adm.), że był w kontakcie mailowym i telefonicznym z organem oraz korespondencja była kierowana za pomocą platformy ePUAP. W dacie wysłania przesyłki nie zamieszkiwał on pod adresem zamieszkania w M. . Od początku marca 2025 r. mieszkał on z rodzicami w innej miejscowości (Poznań), gdzie sprawował stałą opiekę nad poważnie chorym ojcem. Chora matka nie mogła tej opieki zapewnić. Ojciec zmarł w dniu 28 maja 2025 r., pobyt u ojca był konieczny, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z 5 czerwca 2025 r. ( k. [...] akt adm. ). Wskazać należy, że z zaświadczenia lekarza rodzinnego wynika, że ojciec skarżącego wymagał codziennej opieki ze względu na jego ciężki stan zdrowia. Opieka sprawowana przez matkę skarżącego nad jego ojcem była niewystarczająca. Skarżący załączył ponadto do wniosku akt zgonu swojego ojca, który nastąpił w dniu 28 maja 2025 r. w P. ( k. [...] akt adm. ). Podane we wniosku przez skarżącego okoliczności oraz dołączone do tego dokumenty uprawdopodobniły w ocenie Sądu brak jego winy w dochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Podkreślić należy, że przepis art. 58 § 1 kpa nie wymaga wykazania braku winy w uchybieniu terminu, a uprawdopodobnienie braku winy. Oznacza to, że wskazanie na szczególne okoliczności całodobowej opieki skarżącego nad umierającym ojcem, uwiarygodnione stosownymi dokumentami, dawały podstawę do przyjęcia, że skarżący uchybiając termin do wniesienia odwołania nie działał w sposób niedbały lub lekkomyślnie, lecz, że jego stan i sprawowane pierwszorzędne obowiązki w tamtym czasie mogły czynić go na swój sposób niezdolnym do zadbania o sprawy urzędowe – złożenie odwołania w terminie. Decyzja organu I instancji była dwukrotnie awizowana (14 i 24 marca 2025 r.), ale skarżący nie mógł zatem o tym nie wiedzieć, bo czasowo nie przebywał w miejscu zamieszkania z powodu konieczności sprawowania opieki nad ciężko chorym ojcem w innej miejscowości, w miejscu zamieszkania rodziców. Reasumując Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się naruszenia art. 58 § 1 kpa przez jego błędną wykładnię i przyjęcie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że wskazane przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniły jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Z racji tego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ – kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. – uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu. O zwrocie kosztów postanowiono w oparciu o treść art. 200 P.p.s.a.