I SA/Po 487/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2018 rok uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2021 roku nr [...] . R. B. (dalej jako: "podatniczka" lub "skarżąca") wnioskiem z [...] grudnia 2020 r. wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy [...] z prośbą o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z kosztami egzekucyjnymi, odsetkami i kosztami upomnienia, od nieruchomości położonej w miejscowości B.. W argumentacji wniosku podatniczka wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, a po opłaceniu wszelkich zobowiązań zostaje jej od [...] zł do [...] zł na utrzymanie 3 osób (jej i dwóch córek). Podatniczka podniosła, ze w 2018 r. spadły jej dochody i w związku z tym nie jest w stanie uiścić podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie organu podatniczka złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i sytuacji materialnej. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie wywołane powyższym wnioskiem. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że powyższy wniosek o umorzenie zaległości z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2018 r. jest drugim wnioskiem w tej sprawie. Pierwszy wniosek Burmistrz rozpoznał negatywnie i decyzją z [...] lutego 2019 r. odmówił podatniczce udzielenia wnioskowanej ulgi. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO w [...], a prawidłowość tych decyzji została stwierdzona prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Po [...]. Odnosząc się do meritum organ wskazał, że wniosek dotyczy zaległości podatkowych naliczonych od nieruchomości położonej w miejscowości B.: działki o pow. [...] m2, domu o pow. użytkowej mieszkalnej [...] m2 i budynku o pow. [...] m2, której podatniczka jest właścicielką. Podatniczka nie mieszka w tej nieruchomości ze względu na zły stan zabudowań. Mieszka natomiast u swojej matki I. B. w [...] przy [...] [...]. Organ zaznaczył, że tak samo podatniczka przedstawiła sytuację we wniosku, który był rozpoznany decyzją z [...] lutego 2019 r. Organ stwierdził, że sytuacja zdrowotna podatniczki także nie uległa zamianie. Podatniczka, podobnie jak w 2018 i 2019 r., ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z możliwością podjęcia pracy na stanowisku przystosowanym. Wydatki na ochronę zdrowia obecnie wynoszą ok. [...]-[...] zł, a w decyzji poprzedniej były oszacowane na kwotę [...]-[...] zł. Sytuacja rodzinna podatniczki także nie uległa zmianie, z tym zastrzeżeniem, że jedna z córek podatniczki ([...]) osiągnęła pełnoletniość. Podatniczka oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami [...] [...] lat) i [...] ([...] lat). Mieszkają nadal w mieszkaniu należącym do matki podatniczki, tj. I. B., partycypując w kosztach utrzymania mieszkania. Organ wskazał, że w oświadczeniu majątkowym z [...] grudnia 2018 r. podatniczka podała, że jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą od [...] zł do [...] zł i obejmują następujące wydatki: prąd - [...] zł, woda - [...] zł, butla gazowa – [...] zł, ogrzewanie mieszkania - [...] zł, wydatki na lekarstwa – [...]-[...] zł, kurs karate – [...] zł, opłaty w szkole [...][...] zł, spłatę kredytu na sprzęt AGD za nieżyjącego J. G. - ojca dzieci - [...] zł, opłatę za tablet i Internet - [...] zł, abonament telefoniczny+ rata za netbook - [...] zł, abonament w Cyfrowym [...] - [...] zł, spłatę kredytu zaciągniętego z I. B. - [...] zł, spłatę pierwszej karty kredytowej [...] zł, spłatę drugiej karty kredytowej - [...] zł. Natomiast z oświadczenia majątkowego złożonego [...] grudnia 2020 r. wynika, że aktualnie miesięczne koszty utrzymania podatniczki wynoszą od [...] zł do [...] zł i obejmują wydatki na: prąd - [...] zł, woda - [...] zł, butla gazowa - [...] zł, ogrzewanie mieszkania - [...] zł, wydatki na ochronę zdrowia, w tym dojazdy do okulisty - [...]-[...] zł, odpady komunalne – [...] zł, T-Mobile - [...] zł, abonament w Cyfrowym [...] – [...] zł, spłatę kredytu konsolidacyjnego zaciągniętego z I. B. - [...] zł, spłatę kart kredytowych - [...] zł. W ocenie organu, zestawienie powyższych wydatków wskazuje, że struktura, jak i wysokość ponoszonych miesięcznie przez podatniczkę wydatków, nie uległa zmianie. Organ podkreślił, że całkowity dochód na rodzinę (którą tworzą podatniczka i jej dwie córki) wskazany w oświadczeniu majątkowym z [...] grudnia 2018 r. wyniósł [...] zł i składały się na niego: renta chorobowa – [...] zł, zasiłki rodzinne i świadczenia z ośrodka pomocy społecznej – [...] zł oraz renta rodzinna na dwoje dzieci po zmarłym ojcu – [...] zł. Dochód na osobę wynosił zatem [...] zł. Do dochodu nie wliczono świadczenia 500+, które wówczas przysługiwało na obie córki. Z kolei z aktualnie złożonego oświadczenia majątkowego wynika, że całkowity dochód rodziny wynosi [...] zł, a zatem na jedną osobę przypada kwota [...]zł. Na dochód ten składają się: renta podatniczki - [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł, renta rodzinna córek – [...] zł, świadczenie rodzinne – [...] zł. Do dochodu nie wliczono świadczenia 500+, które przysługuje na jedną córkę. Uwzględniając powyższe organ I instancji stwierdził, że obecny dochód jest bardzo porównywalny z dochodem, jaki podatniczka osiągała w 2018 r. W konkluzji poczynionych ustaleń organ I instancji stwierdził, że zarówno wydatki podatniczki, jak i jej dochody nie zmieniły się zasadniczo. Podobnie nie uległa zmianie sytuacja bytowa, zdrowotna i rodzinna. W związku z tym organ uznał, że rozpatrywanie wniosku po raz kolejny jest bezprzedmiotowe i na podstawie art. 208 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm. - dalej w skrócie: "o.p.") umorzył postępowanie w sprawie. W odwołaniu podatniczka wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że przeprowadzone postępowanie (w szczególności analiza wydatków i dochodów) dowiodło, że sytuacja bytowa podatniczki nie uległa pogorszeniu i jest porównywalna z sytuacją z 2019 r. W związku z tym SKO uznało, że brak było podstaw do dalszego prowadzenia postępowania ukierunkowanego na ustalenie i wyważenie interesu publicznego z ważnym interesem podatnika, gdyż kwestia ta została już prawomocnie rozstrzygnięta w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z [...] lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Po [...]. Ponadto SKO wskazało, że podatniczka każdego roku występuje o umorzenie jej zaległości w podatku od nieruchomości powołując się na ciężką sytuację materialną uniemożliwiającą jej regulowanie podatku. Jednocześnie SKO zaznaczyło, że podatniczka reguluje swoje zobowiązania w instytucjach kredytowych. W skardze z [...] kwietnia 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. B. wniosła o uchylenie powyższej decyzji SKO. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że we wniosku wykazała, iż jej dochody w 2019 r. zmniejszyły się o kwotę [...]zł. W tym kontekście wskazała, że w 2019 r. nie otrzymuje świadczenia 500+ na dwie córki, lecz na jedną. Skarżąca stwierdziła, że jej zła sytuacja finansowa znalazła potwierdzenie w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niej przez Burmistrza Miasta i Gminy [...], albowiem organ nie wyegzekwował żadnej kwoty. Skarżąca podkreśliła, że jej źródłami dochodu są tylko renta i zasiłek pielęgnacyjny, który nie wystarczą na opłacenie podatku i zapewnienie jej minimum egzystencji. W związku z tym uważa, że w jej przypadku zachodzi interes podatnika i nie jest to jej subiektywne przekonanie. W odpowiedzi na skargę SKO w [...], podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. W toku sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności zastosowania przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] art. 208 § 1 o.p., uzasadniającego umorzenie postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej z [...] grudnia 2020 r. o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z kosztami egzekucyjnymi, odsetkami i kosztami upomnienia, od nieruchomości położonej w miejscowości B.. Zaznaczenia wymaga, że był to drugi wniosek skarżącej o umorzenie ww. zaległości podatkowych. Pierwszy wniosek w tej sprawie Burmistrz Miasta i Gminy [...] rozpoznał negatywnie i decyzją z [...] lutego 2019 r. odmówił skarżącej udzielenia wnioskowanej ulgi. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO w [...], a prawidłowość tych decyzji została stwierdzona prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Po [...]. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, że zmiana sytuacji podatnika i wystąpienie nowych okoliczności uprawnia go do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych, czy też o przyznanie ulgi innego rodzaju, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną dla podatnika. Rozstrzygnięciom wydawanym w przedmiocie wskazanych ulg nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego składania wniosków i dokonywania przez organ podatkowy ich oceny uwzględniającej aktualną, tj. na datę wystąpienia z tego rodzaju żądaniem, sytuację podatnika (materialną, zdrowotną, rodzinną) – (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3286/14, wyrok WSA w Lublinie z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 945/10 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach rozpoznawanej sprawy wniosek skarżącej z [...] grudnia 2020 r. o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2018 r. nie został merytorycznie rozpoznany przez organy podatkowe, albowiem Burmistrz Miasta i Gminy [...] umorzył na podstawie art. 208 § 1 o.p. postępowanie w tym zakresie, natomiast SKO w [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zgodnie z art. 208 § 1 o.p. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W ocenie Sądu stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie uzasadniał wydania takiego rozstrzygnięcia. Postępowanie zainicjowane przez skarżącą wnioskiem z [...] grudnia 2020 r. o zastosowanie ulgi nie stało się bezprzedmiotowe, gdyż zaległości podatkowe wciąż istnieją, a w każdym razie organ w decyzji nie wskazał, że one z jakiejkolwiek przyczyny wygasły. Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji organ I instancji błędnie upatruje bezprzedmiotowości postępowania w okoliczności wcześniejszego złożenia przez skarżącą (w grudniu 2018 r.) tożsamego wniosku o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2018 r., który był przedmiotem postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną (decyzja SKO w [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...]), a następnie decyzja ta była też poddana kontroli sądowej (wyrok WSA w Poznaniu z [...] lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Po [...]). Jednocześnie organ I instancji podkreśla, że skarżąca we wniosku z [...] grudnia 2020 r. nie podniosła nowych okoliczności. W ocenie Sądu, organ może odmówić zastosowania ulgi z uzasadnieniem, że sprawa była rozstrzygnięta decyzją ostateczną i nie zaistniały żadne nowe okoliczności pod warunkiem, że materiał dowodowy będzie wskazywał, że sytuacja rodzinna, materialna, zdrowotna, na którą powołuje się skarżąca w kolejnym wniosku o przyznanie ulgi, faktycznie nie uległa zmianie w stosunku do wcześniejszego wniosku rozpoznanego już decyzją. Jednak taka konkluzja musi wynikać z uzasadnienia decyzji wydanej w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny. Sąd zaznacza, że dokonane przez organy porównanie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej podatnika w dacie złożenia pierwszego i następnego wniosku powinno jednoznacznie wskazywać, czy sytuacja ta uległa pogorszeniu, czy też nie. Tylko bowiem pogorszenie się sytuacji podatnika może potencjalnie doprowadzić do przyznania mu wnioskowanej ulgi, gdy jednocześnie organ uzna, że za takim rozstrzygnięciem przemawia ważny interes podatnika lub interes publiczny, o których mowa w art. 67a o.p. Podsumowując powyższe rozważania Sąd stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie organy nie były uprawnione do umorzenia postępowania z wniosku skarżącej z [...] grudnia 2020 r. o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu III i IV raty w podatku od nieruchomości za 2018 r. na podstawie art. 208 § 1 o.p., ponieważ to postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, z powodów wskazanych w zaskarżonej decyzji. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd zaznacza także, że postępowanie w przedmiocie ulgi jest prowadzone na wniosek podatnika i podatnik winien odpowiednią argumentacją i stosowną dokumentacją wykazać, że spełnia warunki przyznania ulgi. Jednak nie zwalnia to organu do prowadzenia postępowania, ustalania faktów i gromadzenia materiału dowodowego. Wynikający z art. 121 § 1 o.p. nakaz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wyznacza określone standardy. Organy są w świetle tej zasady zobowiązane do zachowania, które nie powoduje ujemnych skutków dla strony postępowania, działającej w dobrej wierze, która ma zaufanie do działania danego organu i je wykonuje (por. wyrok WSA w Kielcach z 9 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 42/20). W toku ponownego rozpoznania sprawy organ winien należycie ustalić stan faktyczny w zakresie sytuacji materialnej, rodzinnej, zdrowotnej skarżącej, a następnie na tej podstawie stwierdzić, czy jest ona identyczna z sytuacją ustaloną w pierwszym postępowaniu dotyczącym umorzenia zaległości podatkowych z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2018 r., czy też uległa pogorszeniu. Organ powinien ustalić - oczywiście przy ścisłej współpracy skarżącej - czy w sprawie pojawiły się nowe okoliczności, które spowodowały pogorszenie się sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej, a następnie te nowe dane (jeśli się pojawią) zestawić z wcześniejszymi. Z uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji powinno to porównanie jednoznacznie wynikać. Jeżeli ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego będzie wynikać, że sytuacja skarżącej jest identyczna z tą jaką przyjęto w decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] lutego 2019 r. odmawiającej przyznania ulgi z tytułu III i IV raty w podatku od nieruchomości za 2018 r. (co wydaje się mało prawdopodobne z uwagi choćby na upływ czasu), to będzie podstawa do odmowy umorzenia zaległości podatkowej, bez badania ponownie przesłanek z art. 67a o.p., ponieważ decyzja taka znajduje się już w obrocie prawnym. Jeśli zaś sytuacja skarżącej okaże się odmienna niż ustalona w poprzednim postępowaniu, wówczas organ będzie zobligowany do oceny, czy zaszły określone w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego i na tej podstawie wydać stosowne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.