I SA/Po 488/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RP o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi RP na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia od podatku rolnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RP złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, cyt.: "wniosek jest zasadny, gdyż brak jest dochodów oraz środków do życia i leczenia". Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie ma domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący dodatkowo wskazał na ciężki psychiczny rozstrój zdrowia, brak środków do życia i leczenia. Oświadczył, że nie ma dochodów. Podał, że korzysta z pomocy CARITAS oraz że jest zadłużony i wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych i że nie może sam występować w Sądzie. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont, lokat i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie i udokumentowanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu skarżący uzyskuje miesięczne przychody i dochody (np. z tytułu umowy o pracę, działalności gospodarczej, działalności rolniczej, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli zwierząt, udziału w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), kiedy takie dochody w okresie ostatnich [...] miesięcy uzyskał i w jakiej wysokości, 6. określenie rodzaju i rozmiaru prowadzonej działalności rolniczej, udokumentowanie wielkości przychodów ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych oraz udokumentowanie kosztów prowadzenia działalności rolniczej (lata [...]), 7. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, należy przedłożyć odpisy dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń (odpisy decyzji), ewentualnie czy korzysta z pomocy rodziny, znajomych, jeżeli tak należy podać kto z członków rodziny lub znajomych udziela skarżącemu pomocy, w jakiej formie i w jakiej wysokości, należy przedłożyć odpisy umów pożyczek, umów darowizny, oświadczeń, z których wynika, że skarżący taką pomoc otrzymuje, 8. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, należy przedłożyć odpis decyzji, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 9. udokumentowanie źródła pochodzenia środków przeznaczonych na kapitał zakładowy spółki A Sp. z o.o., 10. wyjaśnienie na co skarżący przeznaczył środki otrzymane od brata MP za udziały w spółce A Sp. z o.o., 11. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach posiada udziały i jaka jest ich wartość nominalna oraz czy pełni funkcję członka zarządu, członka rady nadzorczej lub prokurenta w spółkach z o.o., jeżeli tak to należy wymienić w jakich spółkach, jeżeli otrzymuje z tego tytułu dochody należy podać w jakiej wysokości, 12. podanie czy skarżący posiada lub posiadał w okresie ostatnich [...] lat jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak to jakie, jaka jest lub była ich powierzchnia, jeżeli skarżący zbył te nieruchomości to kiedy i w jaki sposób, 13. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli skarżący najmuje ten dom należy podać koszty jakie z tego tytułu ponosi, 14. wskazanie udziałowców oraz udokumentowanie wysokości i źródła pochodzenia kapitału zakładowego B, 15. podanie w jakiej wysokości skarżący uzyskuje przychody z tytułu reprezentacji w B, 16. przedłożenie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] o wpisaniu Wnioskodawcy do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, 17. wskazanie czyją stanowią własność oraz podanie tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości położonych pod adresami: M [...], [...] M (adres zamieszkania według aktu notarialnego złożonego do akt sprawy o sygn. akt [...]), Ż [...], [...] N (adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt [...] i adres siedliska gospodarstwa rolnego), ul. K nr [...] lok. [...], [...] L (adres siedziby spółki A Sp. z o.o.) oraz nieruchomości położonej pod adresem [...] S, 8 lok. [...] (siedziba B), 18. przedłożenie szczegółowego opisu nieruchomości znajdujących się pod w/w adresami (proszę określić rodzaj zabudowy tych nieruchomości oraz sposób ich zagospodarowania i koszty utrzymania), 19. udokumentowanie wysokości należności aktualnie egzekwowanych od skarżącego, a także rodzaju zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym lub wysokość kwot przejętych wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych od [...]. Tymczasem okoliczności znane z urzędu oraz informacje zamieszczone w serwisach internetowych instytucji państwowych wskazują, co następuje: Wnioskodawca w latach [...] nieprzerwanie zgłaszał do systemu dopłat rolniczych grunty o pow. ponad [...] ha. Ponadto w dniu [...] do Wydziału [...] tutejszego Sądu wpłynęły [...] skargi RP na decyzje w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości za [...] (sygn. akt [...]). W aktach administracyjnych wskazanych spraw zalegała umowa dzierżawy nieruchomości rolnych z dnia [...] zawarta pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych a skarżącym, który zamieszkuje pod adresem Ż [...], [...] N. Aktualnie, jako adres zamieszkania, skarżący również wskazuje adres [...] Ż [...]. Skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w A Sp. z o.o., a do [...] był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości [...] zbył na rzecz brata MP (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia [...], Nr [...], poz. [...]). Niemniej wcześniej, czyli przed ujawnieniem w Krajowym Rejestrze Sądowym faktu zbycia udziałów, skarżący został zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...]). W dniu [...], czyli jeszcze przed podpisaniem wskazanej powyżej umowy dzierżawy nieruchomości rolnych z Agencją Nieruchomości Rolnych, wnioskodawca został ujawniony w Krajowym Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych (Nr [...]). W dniu [...] do Wydziału [...] tutejszego Sądu wpłynęła skarga podmiotu B (sygn. akt [...]), którą reprezentuje RP. Z kolei postanowieniem z dnia [...] w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...], referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy B. Z uzasadnienia postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wynika, że udziałowcami B są bracia RP i MP. Spółkę reprezentuje skarżący. Kapitał zakładowy Spółki wynosi [...]. Wnioskodawca posiada [...] udział o wartości nominalnej [...]. Udziały zostały objęte i pokryte w całości gotowizną. Spółka wystąpiła do Sądu Rejestrowego ze zgłoszeniem rejestracyjnym. Za ostatni rok obrotowy Spółka nie odnotowała zysku, a jej zadłużenie wynosi [...]. Siedziba Spółki znajduje się w dzierżawionym lokalu. Zadłużenie z tytułu czynszu wynosi [...]. RP, który jest wspólnikiem i prezesem zarządu B, ponosi w części koszty działalności reprezentowanej Spółki (przesyłki pocztowe). Koszty notarialne poniósł drugi wspólnik (brat wnioskodawcy MP), u którego Spółka jest zadłużona. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...] ([...]), zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] ([...]). Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu referendarzowi sądowemu dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z referendarzem sądowym. W przedmiotowej sprawie skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił natomiast ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagował na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej, nie złożył również informacji, o które został wezwany. Skarżący nie przedstawił zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu Państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie w przedmiotowej sprawie. Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.