I SA/Po 495/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Sędzia WSA Dominik Mączyński (spr.) Protokolant st.sekr.sąd.Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2004r. i umorzenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2003r. jako bezprzedmiotowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Skarżącego kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem złożonym w dniu [...] marca 2009 r., uzupełnionym w dniu [...] czerwca 2009 r., K. S. wystąpił do Prezydenta Miasta P. o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2003-2004. Argumentując wniosek podatnik powołał się na bardzo trudną sytuację finansową. Wyjaśnił, iż ze względu na liczne zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i urzędu skarbowego zmuszony został do zlikwidowania działalności gospodarczej, którą prowadził w najmowanym od miasta lokalu użytkowym. Stwierdził, że konieczność uregulowania zaległego podatku od nieruchomości znacząco pogorszy jego sytuację finansową i zmusi go do życia poniżej poziomu minimum egzystencji. Wskazał, że z jego wynagrodzenia za pracę jest prowadzona egzekucja, a osoba, z którą prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z niskiego świadczenia rentowego. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], działając na podstawie art. 207 i art. 210 w zw. z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa odmówił K. S. umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2004 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł oraz umorzył postępowanie w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2003 r. jako bezprzedmiotowe. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało, aby w rozpoznawanej sprawie ziściła się którakolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", uzasadniających przyznanie ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Przyczyny powstania zaległości nie miały charakteru wyjątkowego lub losowego, a związane były wyłącznie z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 233/07, organ podkreślił, że na preferencyjne traktowanie spłaty zobowiązań zasługują wyłącznie podmioty, które rokują trwałą poprawą kondycji finansowej. Podatnik natomiast zlikwidował działalność, zatem nie występuje tu aspekt społeczny powodujący, że udzielenie ulgi wpłynie ekonomicznie pozytywnie na prowadzoną działalność, pozwoli na wyjście jej z kryzysu bądź uchroni przed likwidacją. Uzasadnienia trudnej sytuacji ekonomicznej przemawiającej za udzieleniem ulgi podatkowej nie może także, według organu, stanowić fakt licznych zaległości względem innych wierzycieli. Ponadto Prezydent Miasta P. podniósł, że podatnik nie dokonał żadnych dobrowolnych wpłat w celu umniejszenia przedmiotowego zobowiązania, pomimo, że w latach 2007 oraz 2008 osiągnął dochód w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. Odnosząc się natomiast do zaległości podatkowej dotyczącej 2003 r. organ I instancji stwierdził, że uległa ona z mocy prawa przedawnieniu, a zatem postępowanie w części wniosku dotyczącej jej umorzenia stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, podatnik, pismem z dnia [...] września 2009 r., złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia i umorzenie postępowania w sprawie. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W odwołaniu podatnik sformułował również wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uzasadniając swoje stanowisko SKO stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie i podjął wszelkie niezbędne działania w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim podkreślono, że prawidłowo została ustalona aktualna sytuacja finansowa podatnika. Ze złożonego przez K. S. oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że podatnik wspólnie z H. D. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Na ich łączny dochód składa się świadczenie rentowe H. D. w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wnioskodawcy w kwocie [...] zł. Wydatki o charakterze bytowym kształtują się na poziomie [...] zł miesięcznie. Dodatkowo podatnik spłaca dwa kredyty w wysokości [...] zł i [...] zł miesięcznie. Zdaniem organu odwoławczego zestawienie miesięcznych wydatków podatnika, które łącznie wynoszą ok. [...] zł, z uzyskiwanym przez niego dochodem w wysokości [...] zł, pozwala na stwierdzenie, że mógł on wygospodarować kwotę potrzebną na uregulowanie zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości, chociażby poprzez systematyczne uiszczanie niewielkich kwot. Ponadto organ drugiej instancji podkreślił, że na rozstrzygnięcie w sprawie znaczenie miała także ogólna sytuacja finansowa podatnika, który poza zaległościami z tytułu podatku od nieruchomości, posiada również zaległości wobec ZUS (składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [....] zł za okres od 09/1999 do 10/2004; składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w wysokości [...] zł za okres od 09/1999 do 05/2005; składki na Fundusz Pracy w wysokości [...] zł za okres od 09/1999 do 10/2004; łącznie [...] zł), Urzędu Skarbowego w P. (zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 2004 r. w kwocie [...] zł) i Zarządu Komunalnych Zasobów Lokalowych w P. (z tytułu nieuregulowanego czynszu za najem lokalu użytkowego położonego w P. przy ul. X. w wysokości [...] zł). Według SKO, skoro zaległość podatnika z tytułu podatku od nieruchomości jest, w stosunku do zaległości wobec ZUS i ZKZL, dużo niższa, to ewentualne umorzenie długu w podatku od nieruchomości nie wpłynęłoby znacząco na poprawę jego sytuacji finansowej. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że podatnik nie podejmował jakichkolwiek działań, które prowadziłyby do zwolnienia go z długów podatkowych wobec w/w wierzycieli. Zdaniem SKO, takie zachowanie świadczy o roszczeniowej postawie podatnika i świadomym działaniu polegającym na uchylaniu się od regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Podkreślono również, że zaległości w podatku od nieruchomości są wynikiem prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. S. wniósł o uchylenie powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w całości i umorzenie postępowania, a także o zbadanie legalności działań podjętych w toku postępowania przez "Urząd Ewidencji Ludności" i "Wydział Finansowy - Oddział Egzekucyjny" Urzędu Miejskiego w P.. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że zaległość w podatku od nieruchomości za 2004 r. się przedawniła. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu przewlekłe prowadzenie postępowania oraz brak informowania go, jako strony postępowania, o toczącym się postępowaniu. Jego zdaniem, decyzja SKO, wydana po upływie ponad 30 miesięcy, w ogóle nie może rodzić żadnych skutków prawnych. Formułując zarzut nadużycia władzy przez "Urząd Finansowy" skarżący podniósł, że przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające miało wyłącznie na celu uzyskanie informacji o jego majątku i zobowiązaniach, a nie służyło rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległości podatkowej. Zarzucił, że w wyniku działań urzędników rozpatrujących jego wniosek (donosu do ZUS-u i urzędu skarbowego), Zakład Ubezpieczeń Społecznych od dnia [...] r. prowadzi egzekucję z jego wynagrodzenia za pracę. Wobec wyżej wskazanych nieprawidłowości skarżący domaga się od organu odwoławczego naprawienia szkody jaką poniósł w wyniku zajęcia przez ZUS części jego wynagrodzenia za pracę. Ponadto wniósł o wypłacenie jemu zadośćuczynienia za doznane krzywdy i upokorzenia w kwocie trzech milionów złotych oraz przydzielenie lokalu zastępczego, gdyż przychodząca na aktualny adres zamieszkania korespondencja sprawia, że jest niekorzystnie postrzegany przez sąsiadów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie. Organ podniósł te same argumenty co w zaskarżonym rozstrzygnięciu i stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty są bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga jest zasadna, choć z przyczyn innych niż w niej wskazane. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. zasługuje na uchylenie, gdyż mimo, że została wydana po upływie ponad dwóch lat od daty wpłynięcia do tego organy odwołania wraz aktami sprawy od organu pierwszej instancji, to jej wydanie nie zostało poprzedzone przeprowadzeniem jakiegokolwiek postępowania i nie dokonano żadnej czynności procesowej. Z akt sprawy wynika bowiem, że odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta P. skarżący wniósł pismem z dnia [...] września 2009 r., a akta zostały przekazane Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. w dniu [...] września 2009 r. Kolejną czynności procesową było natomiast wydanie w dniu [...] stycznia 2012 r. zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy. Odnosząc się do stanu faktycznego wyłaniającego się z akt sprawy należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych (t.j. - Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) do wykonywania przez SKO zadań stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Natomiast na mocy art. 235 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. – Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.) w sprawach nieuregulowanych w art. 220–234 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Zgodnie z tym przepisem organ drugiej instancji jest zobowiązany, co do zasady, do stosowania wszystkich przepisów regulujących zasady postępowania podatkowego, z wyjątkami przewidziany dla postępowania prowadzonego przed organem odwoławczym. I tak, w szczególności zgodnie z art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy – nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Na podstawie art. 140 Ordynacji podatkowej o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Zgodnie z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uszczegółowieniem tej zasady jest norma prawna zawarta w art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, w myśl której przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że wszystkie powołane powyżej przepisy, które zostały zignorowane przez organ odwoławczy winny znaleźć zastosowanie w postępowaniu prowadzonym przez ten organ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie załatwiło bowiem sprawy w ustawowo przewidzianym terminie 2 miesięcy. Nie zawiadomiło strony o niezałatwieniu sprawy we właściwym terminie z podaniem przyczyn niedotrzymania terminu i nie wskazało nowego terminu załatwienia sprawy. Ponadto nie zapewniło w ogólne stronie możliwości udziału w postępowaniu, które faktycznie się nie toczyło. Wreszcie przed wydaniem decyzji organ nie umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niedopuszczalne było także całkowite pominięcie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosku dowodowego sformułowanego w treści odwołania. Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Art. 188 stanowi natomiast, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Organ jest uprawniony do odmowy przeprowadzenia dowodu, jednakże wymaga to wydania postanowienia zawierającego uzasadnienie, z którego wynikać będzie przyczyna odmowy. Należy także wyjaśnić, że przepisy Ordynacji podatkowej nie wykluczają możliwości przeprowadzenia dowodu w toku postępowania odwoławczego. Stanowi o tym art. 229 Ordynacji podatkowej, na podstawie którego organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Konkludując należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., wydając zaskarżoną decyzję po upływie ponad dwóch lat od dnia wniesienia odwołania, bez dokonania w tym czasie jakiejkolwiek czynności procesowej narusza elementarne zasady postępowania podatkowego unormowane w przepisach Ordynacji podatkowej. Uchybienie normom procesowym wyrażonym w tych przepisach miało niewątpliwy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i wyklucza możliwość przeprowadzenia kontroli merytorycznej treści decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia, należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., rozpatrując ponowienie odwołanie wniesione przez skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2009 r., jest zobowiązane do przeprowadzenia postępowania odwoławczego, stosując obowiązujące w tym zakresie przepisy Ordynacji podatkowej, a w szczególności powołane powyżej przepisy art. 139 § 3, art. 140, art. 123 § 1, art. 200 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 229. Szczególną uwagę organ odwoławczy winien zwrócić na przepisy normujące termin załatwiania spraw przed organem odwoławczym oraz zasady przeprowadzania postępowania dowodowego. Dopiero uwzględnienie przez organ odwoławczy norm postępowania podatkowego pozwoli na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego i ocenę, czy w rozpatrywanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych, będących przedmiotem wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2009 r. W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji wyroku.