I SA/Po 496/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Asesor sądowy WSA Michał Ilski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wydanym na skutek powtórnego rozpoznania sprawy postanowieniem z 11 stycznia 2023 r., nr [...]: – uznał za uzasadnioną skargę J. C. (dalej zwanego również skarżącym) na czynność egzekucyjną i uchylił czynności egzekucyjne nr [...] z 29 sierpnia 2018 r. dokonane na podstawie wskazanych szczegółowo tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS I i II Oddział [...] oraz tytułów egzekucyjnych wystawionych przez M. K., M. L., M. K. jak i tytułów egzekucyjnych wystawionych przez organ egzekucyjny nr [...], [...]; – odmówił uchylenia wskazanych powyżej czynności egzekucyjnych dokonanych na podstawie wskazanych szczegółowo tytułów wykonawczych organu egzekucyjnego oraz ZUS II Oddziału [...]. Skarżący wniósł zażalenie na wymienione na wstępie postanowienie Naczelnika w części odmawiającej uchylenia czynności egzekucyjnych. Wniesiono o uchylenie zaskarżonych czynności zajęcia nieruchomości. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 28 kwietnia 2023 r., nr [...] stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Dyrektor powołał się m. in. na postanowienia art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a."). Wyjaśniono, że przepisy tego aktu wyraźnie wskazują zaskarżalność tylko postanowienia organu egzekucyjnego o oddaleniu skargi. W tym kontekście zaznaczono, że Naczelnik uznał za uzasadnioną skargę na czynności egzekucyjne nr [...] z 29 sierpnia 2018 r. w postaci zajęcia nieruchomości położonej w P. przy [...] W zamkniętym katalogu postanowień, które podlegają zaskarżeniu, nie mieści się postanowienie organu egzekucyjnego o uznaniu skargi za uzasadnioną wydawane w trybie art. 54 u.p.e.a. Skarżący wniósł skargę na omówione powyżej postanowienie Dyrektora wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono obrazę art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") poprzez jego całkowicie nieuprawnione zastosowanie albowiem wskazana przez Dyrektora przyczyna nie istnieje, co wynika wprost z samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi zaznaczono, że skarżący złożył zażalenie wyłącznie na decyzję w przedmiocie "odmowy uchylenia czynności" a nie na decyzję w przedmiocie "uchylenia czynności". Wskazano również, że "odmowa uchylenia czynności" jest jednoznaczna z oddaleniem skargi i w tej części z pewnością podlega zaskarżeniu, co wprost wynika z brzmienia art. 54 § 5 u.p.e.a. Zauważono również, że postanowienie Naczelnika zawierało pouczenie o prawnie wniesienia zażalenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Rozstrzygniecie sporu wymagało dokonania kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. W ocenie organu należało stwierdzić niedopuszczalność zażalenia skarżącego na wymienione na wstępie postanowienie Naczelnika. Kwestionując powyższe zapatrywanie skarżący podnosi m. in., że zażalenie zostało wniesione wyłącznie na rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy uchylenia czynności, co jest jednoznaczne z oddaleniem skargi. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że skarżący w skardze odwołuje się do postanowień u.p.e.a. w brzmieniu, które nie znajdowały zastosowania w sprawie. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Z niekwestionowanych okoliczności stanu faktycznego sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed wejściem w życie wskazanej ustawy nowelizującej (tj. przed 30 lipca 2020 r.). W konsekwencji w realiach niniejszej sprawy zastosowanie znajdowały postanowienia u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed wskazaną datą. Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku (§ 2). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wykładnia językowa postanowień art. 54 § 5 u.p.e.a. w relewantnym dla rozstrzygnięcia sprawy brzmieniu nie pozostawia wątpliwości, że zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienia w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. A contrario omawiany środek zaskarżenia nie przysługuje na innego rodzaju rozstrzygnięcia wydane w wyniku rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną. Kierując się treścią art. 54 § 5a u.p.e.a. w relewantnym dla rozstrzygnięcia sprawy brzmieniu, stwierdzić należy, że organ egzekucyjny uwzględniając skargę może podjąć tylko takie rozstrzygnięcie, które: a) uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub b) usuwa stwierdzone wady czynności. Wszelkie inne merytoryczne sposoby rozpoznania skargi nie mogą zostać zakwalifikowane jako uwzględnienie skargi w rozumieniu analizowanej regulacji [tak: wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2018 r., I SA/Po 817/18]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy dostrzec, że skarga na czynności egzekucyjne dotyczyła czynności zajęcia nieruchomości położonej w P. przy [...], tj. czynności o nr [...] W wyniku rozpoznania tej skargi Naczelnik wydał postanowienie z 11 stycznia 2023 r., w którym: – uznał skargę za uzasadnioną i uchylił czynności egzekucyjne nr [...] z 29 sierpnia 2018 r. dokonane na podstawie wskazanych szczegółowo tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS I i II Oddział [...] oraz tytułów egzekucyjnych wystawionych przez M. K., M. L., M. K. jak i tytułów egzekucyjnych wystawionych przez organ egzekucyjny nr [...], [...]; – odmówił uchylenia wskazanych powyżej czynności egzekucyjnych dokonanych na podstawie wskazanych szczegółowo tytułów wykonawczych organu egzekucyjnego oraz ZUS II Oddziału [...] Pomiędzy stronami nie ma sporu co do tego, że skarżący wnosząc skargę na czynność egzekucyjną kwestionował w całości dokonane zajęcia nieruchomości, a nie jedynie w zakresie w jakim podjęto je na podstawie części realizowanych tytułów wykonawczych. W ocenie Sądu analiza rozstrzygnięcia Naczelnika prowadzi do wniosku, że w wyniku rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną uznano ją za zasadną jedynie w części. W konsekwencji orzeczono o uchyleniu kwestionowanych czynności w zakresie w jakim dokonano ich na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w pierwszej części sentencji postanowienia Naczelnika oraz orzeczono o odmowie uchylenia kwestionowanych czynności egzekucyjnych w zakresie w jakim dokonano ich na podstawie pozostałych tytułów wykonawczych. W konsekwencji wydania postanowienia Naczelnika doszło zatem niejako do zmodyfikowania podstaw dokonania kwestionowanych czynności, ale nie ich uchylenia tak jak oczekiwał tego skarżący. W konsekwencji kwestionowane przez skarżącego czynności egzekucyjne pozostały nadal w mocy. Zgodnie z art. 78 Konstytucji R. P. z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Kierując się brzmieniem przytoczonego przepisu należy opowiedzieć się za szeroką interpretacją art. 54 § 5 u.p.e.a., która przyznaje prawo do wniesienia zażalenia od każdego rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, które nie uwzględnia w pełni żądań zobowiązanego. Również w dotychczasowym orzecznictwie na tle analogicznego rodzaju spraw wskazuje się na prymat takiej interpretacji przepisów prawa proceduralnego, która zmierza do poddania merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu. Strona postępowania egzekucyjnego może jedynie wyjątkowo zostać pozbawiona tego rodzaju uprawnienia. Dotyczy to sytuacji, gdy zapadłe rozstrzygnięcie uwzględnia jego stanowisko i to nie tylko w części [tak: wyrok NSA z 06 października 2021 r., III FSK 4238/21 oraz utrzymany w nim mocy wyrok WSA w Warszawie z 25 listopada 2020 r., III SA/Wa 836/20]. Kierując się powyższymi rozważaniami w ocenie Sądu odmowa uchylenia kwestionowanych czynności egzekucyjnych świadczy o oddaleniu w tym zakresie skargi na czynność egzekucyjną. W konsekwencji na rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w tym zakresie przysługuje zobowiązanemu prawo wniesienia zażalenia. Podsumowując należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Wydając je błędnie uznano, że skarżącemu nie przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika z 11 stycznia 2023 r. w zakresie w jakim odmówił on uchylenia kwestionowanych czynności egzekucyjnych. W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organu będzie uwzględnienie wykładni prawa zawartej w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) należało orzec, jak w sentencji.