I SA/Po 497/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku MH o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości podatkowe spadkodawcy z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za miesiące XI i XII 2005r. i II-IX 2006r. postanawia: 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi, 2. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych, 3. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. /-/V.Mielcarek Wpis sądowy od skargi wynosi [...]. MH pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Wobec tego skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Wnioskodawczyni jest zatrudniona w Urzędzie Miasta na stanowisku inspektora z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie [...] brutto. Otrzymuje także rentę rodzinną w wysokości [...] brutto. W [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia wynagrodzenia na poczet zaległości podatkowych po zmarłym mężu w wysokości po [...] miesięcznie. Ponadto skarżąca spłaca pożyczkę hipoteczną, którą zaciągnęła we [...] w B z przeznaczeniem na zakup budynku po starej szkole podstawowej, w którym po wyremontowaniu i readaptacji mieszka. Oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z małoletnim wnukiem. Posiada dom o powierzchni [...] położony na działce gruntu o powierzchni [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Córka posiada działkę budowlaną o powierzchni [...], wnuk nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Skarżąca podała, że z tytułu wynagrodzenia za pracę i renty rodzinnej utrzymuje łącznie [...] brutto, natomiast córka nie pracuje. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy MH w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że córka uzyskała dodatkowe dochody z tytułu umowy zlecenia za okres od [...] w wysokości po [...] miesięcznie, nadto jednorazowo w [...] na podstawie umowy zlecenia z tytułu zajęć w "Z" dla dzieci z rodzin dysfunkcyjnych otrzymała kwotę w wysokości [...] brutto. Wnioskodawczyni podała, że ona jak i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie korzystają z pomocy opieki społecznej i nie posiadają samochodów osobowych, korzysta natomiast z użyczonego samochodu osobowego marki F, rok prod. [...]. Córka nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Ukończyła studia wyższe i jest [...], Powiatowy Urząd Pracy nie posiada dla niej żadnych ofert zatrudnienia. Koszty miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny wynoszą [...], przy czym [...]. Wskazała, że miesięczne wydatki przekraczają osiągane przez nią dochody. W okresie od [...] korzystała z odszkodowania, które otrzymała po śmierci męża oraz wypłaciła wszystkie środki z tytułu dodatkowego ubezpieczenia na życie. Od [...] zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej, którą otrzymuje od najstarszej córki w zamian za pomoc przy opiece nad dzieckiem. Podała, że co roku otrzymuje zapomogę od pracodawcy na zakup opału w kwocie [...]. Do pisma załączyła odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz wyciągi z rachunku bankowego i kserokopie harmonogramu spłat rat pożyczki hipotecznej. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Należy jednak podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zauważyć nadto należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc (por. post. SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Z argumentacji skarżącej wynika, że nie jest w stanie ponieść w pełnym zakresie kosztów sądowych, tzn., że zachodzą przesłanki, które dają podstawę do częściowego zwolnienia jej od kosztów sądowych i do ustanowienia dla niej radcy prawnego. Skarżąca posiada nieruchomość (dom i działkę gruntu), która jest obciążona kredytem hipotecznym. Z oświadczeń skarżącej wynika, że stały dochód trzyosobowej rodziny wynosi [...] brutto, jednakże część dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę została zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, ponadto spłaca raty pożyczek zaciągniętych w pracy, które przeznaczyła na spłatę zaległości podatkowych. Córka, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie ma stałego zatrudnienia, w bieżącym roku uzyskała dochody z tytułu umów zlecenia. Wnioskodawczyni podała, że raty pożyczek, stałe opłaty i koszty utrzymania przewyższają uzyskiwane dochody i dlatego zmuszona jest korzystać z pomocy rodziny. W tych okolicznościach uznać należy, że wniosek skarżącej zasługuje na częściowe uwzględnienie i dlatego zwolniono ją od wpisu od skargi oraz ustanowiono radcę prawnego. Na obecnym etapie postępowania nie zwolniono natomiast skarżącej od ewentualnych przyszłych kosztów postępowania, gdyż sytuacja finansowa wnioskodawczyni i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym może ulec poprawie. Jednakże, gdyby nie była w stanie ich ponieść, będzie mogła zwrócić się z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V. Mielcarek