I SA/Po 498/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A sp. z o.o. w organizacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w organizacji na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca A sp. z o.o. w organizacji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wniosek jest zasadny, gdyż z winy umyślnej strony przeciwnej nie może uzyskać żadnego dochodu, ponieważ strona przeciwna odmawiając Spółce nadania numeru NIP uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy wynosi [...], skarżąca nie posiada środków trwałych, skarżąca za ostatni rok obrotowy nie miała zysku, natomiast zadłużenie wynosi ok. [...]. Skarżąca oświadczyła, że nie ma rachunków bankowych, gdyż bank nie chce otworzyć rachunku z uwagi na brak numeru NIP. Strona podała, że jej siedziba mieści się w S, gdzie dzierżawi lokal z przynależnościami. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie miała i nie ma żadnych dochodów, przez co nie składała rocznych zeznań podatkowych. Skarżąca podała, że koszty utrzymania lokalu są na kredyt, Spółka jest zadłużona, gdyż nie ma czym płacić za ww. lokal, zadłużenie wynosi [...]. Skarżąca oświadczyła, że również pozostałe koszty są kredytowane i tak koszty te w części ponosi RP, który jest wspólnikiem spółki i który pełni funkcję Prezesa Zarządu. Ponosi on np. koszty przesyłek pocztowych. Koszty notarialne poniósł także drugi wspólnik MP, u którego spółka jest zadłużona. Spółka nie zatrudnia pracowników. Z oświadczenia wynika, że strona nie ma dokumentów, o które została wezwana, t.j. sprawozdań finansowych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stroną wnioskującą o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie jest spółka z o.o. w organizacji. Od momentu zawarcia umowy spółki powstaje już spółka z o.o. Spółka z o.o. w organizacji nie jest zatem konstrukcją przejściową, "jakby podmiotem", ale spółką z o.o. w fazie organizowania. Zatem złożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu w ramach regulacji wynikającej z art. 246 § 2 P.p.s.a. W tym miejscu zauważyć należy, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba (por. postanowienie NSA z 18.04.2012r., sygn. akt II GZ 131/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15.04.2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez stronę skarżącą okoliczności nie można przyjąć, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...]. Z załączonego do akt sprawy wypisu aktu notarialnego sporządzonego w dniu [...], Rep. [...] [karta nr [...] akt sąd.] wynika, że w dniu [...] została zawiązana spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która działać będzie pod firmą A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (firma skrócona A sp. z o.o.). Siedzibą Spółki jest miejscowość S, gmina Ś (por. § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 umowy). Kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] i dzieli się na [...] równych i niepodzielnych udziałów po [...]. Udziały w kapitale zakładowym zostały objęte i pokryte w ten sposób, że Pan MP obejmuje [...] udziałów o wartości nominalnej [...] każdy, o łącznej wartości [...], które pokrywa gotówką, Pan RP obejmuje [...] udział o wartości nominalnej [...] każdy, o łącznej wartości [...], który pokrywa gotówką (por. § 3 pkt 1 i 2 umowy). Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego ze zgłoszeniem rejestracyjnym. Zgodnie z art. 167 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013r., poz. 1030, dalej jako K.s.h.) do zgłoszenia należy dołączyć m.in. oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wkłady na pokrycie kapitału zakładowego zostały przez wszystkich wspólników w całości wniesione. W tym miejscu zauważyć należy, że wkłady wnoszone do spółki są odwzorowane w bilansie po stronie pasywnej, a odpowiadające kapitałowi zakładowemu sensu stricto składniki majątkowe zapisywane są po stronie aktywnej (por. A.Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VIII W-wa 2011r., str. 669-670). Na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013r., poz. 330 ze zm.) przepisy ustawy o rachunkowości stosuje się do mających siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium R.P. spółek handlowych (osobowych i kapitałowych, w tym również w organizacji). Z przepisu tego wynika zatem, że obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych spoczywa również na spółkach z o.o. w organizacji. Art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości stanowi, że księgi otwiera się na dzień rozpoczęcia działalności, którym jest dzień pierwszego zdarzenia wywołującego skutki o charakterze majątkowym lub finansowym – w ciągu 15 dni od dnia zaistnienia zdarzenia. Zauważyć należy, że skutki o charakterze majątkowym lub finansowym powodują zmianę w aktywach lub pasywach. Zdarzeniem takim może być np. wniesienie wkładów pieniężnych do spółki, wniesienie aportu do spółki, poniesienie wydatków w celu rejestracji spółki, czy zaciągnięcie kredytu lub pożyczki. Wystąpienie chociażby jednej z podobnych sytuacji powoduje obowiązek otwarcia ksiąg rachunkowych w ciągu 15 dni od daty wystąpienia zdarzenia. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o rachunkowości księgi rachunkowe zamyka się na dzień kończący rok obrotowy. Zatem podmioty, które prowadzą księgi rachunkowe muszą sporządzić na dzień bilansowy sprawozdanie finansowe. W przypadku gdy rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, dniem bilansowym jest 31 grudzień. Od tego momentu spółki mają trzy miesiące na ukończenie sprawozdania, które składa się z bilansu, rachunku zysków i strat, a także informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. Z umowy spółki wynika, że rok obrotowy strony skarżącej pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Pierwszy rok obrotowy kończy się [...] (por. § 10 umowy). Skoro pierwszy rok obrotowy zakończył się z dniem [...], to skarżąca nie miała obowiązku sporządzenia sprawozdania finansowego za [...], a zatem nie mogła go również przedłożyć na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże niezrozumiałym jest dlaczego skarżąca nie ma sprawozdania za [...]. Z oświadczenia skarżącej nie wynika czy sporządziła sprawozdanie za [...] i z jakich powodów go nie ma, czy tego sprawozdania w ogóle nie sporządziła i dlaczego. Ponadto wskazać należy, że strona skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2010r., s.568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11.04.2012r., sygn. akt II GZ 123/12 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 11 § 2 K.s.h. do spółek kapitałowych w organizacji w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące danego typu spółki po jej wpisie do rejestru. Zatem w przypadku spółki z o.o. w organizacji zastosowanie znajdzie również art. 177 § 1 K.s.h. W tym miejscu zauważyć należy, że z umowy spółki wynika, iż na mocy uchwały wspólników, wspólnicy mogą zostać zobowiązani do dopłat wynoszących maksymalnie stukrotność wartości nominalnej posiadanych udziałów (por. § 5 pkt 1 umowy). Z przedłożonych przez stronę skarżącą informacji nie wynika natomiast, czy zwróciła się do wspólników z takim żądaniem. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.