I SA/Po 505/96

uchyla decyzję obu instancji. J.Ch. prowadził w 1993 r. działalność gospodarczą w zakresie handlu paliwami oraz usług gastronomicznych i transportowych opodatkowaną na zasadach ogólnych. W złożonym zeznaniu podatkowym na ten rok wykazał przychód w wysokości 16.707.218.000 zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 17.532.753.000 zł oraz stratę w wysokości 825.535.000 zł. Urząd Skarbowy w Ś. decyzją z dnia 6 listopada 1995 r., nie uznając ksiąg podatkowych za dowód na podstawie art. 169 par. 1 Kpa, określił J.Ch. za 1993 r. podatek dochodowy w drodze oszacowania na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ w kwocie 62.612.000 zł od dochodu w wysokości 207.290.000 zł. Z uzasadnienia wynika, iż organ podatkowy dopatrzył się wadliwego prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, które polegało na: błędnym przeniesieniu kwoty z wiersza "Razem" ze str. 12 do wiersza "Przeniesienie z folio" na str. 13 /tom IV księgi/, co spowodowało, że zaniżony został przychód o kwotę 107.248.300 zł; niewpisaniu kwoty zakupu piwa na kwotę 1.264.000 zł przy jednoczesnym wpisaniu pozostałych danych dotyczących tego zakupu. Za nierzetelność podatkowej księgi przychodów i rozchodów Urząd Skarbowy uznał zawyżenie kosztów uzyskania przychodów przez zaewidencjonowanie w księdze po stronie wydatków kosztów nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów na łączną kwotę 1.311.959.238 zł. Izba Skarbowa w Z.G. decyzją z dnia 16 lutego 1996 r. uchyliła w części powyższą decyzję i określiła zobowiązanie w podatku dochodowym za 1993 r. w kwocie 53.812.000 zł od dochodu w wysokości 195.290.000 zł. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdza, iż zasadne było uwzględnienie kwoty 12 mln zł dotyczącej wpłaty do Komunalnego Banku Spółdzielczego w Z.G. jako kosztu uzyskania przychodu. Natomiast nie uznano zakwestionowanych w odwołaniu kosztów w wysokości 368.131.800 zł z tytułu zakupu materiałów budowlanych i usług budowlanych oraz w wysokości 857.053.100 zł tytułem zapłaconych odsetek od zaciągniętych kredytów na podstawie materiału znajdującego się w aktach podatkowych. Wydatki te były wykonywane w trakcie prowadzonej inwestycji, która zakończona została dnia 10 maja 1994 r. i są one wydatkami inwestycyjnymi, których na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie uważa się za koszty uzyskania przychodu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.Ch. wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji podatkowych. Decyzjom tym zarzuca naruszenie prawa procesowego oraz art. 22 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 8a i pkt 33 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zw. z par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 marca 1992 r. w sprawie składników majątkowych uznawanych za środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne /Dz.U. nr 30 poz. 130 ze zm./. Izba Skarbowa w Z.G. w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje: Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, iż ma obowiązek rozpoznać sprawę z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami i wnioskami. Granice rozpoznania skargi są wyznaczane przez kryteria legalności decyzji administracyjnej oraz zasadę reformationis in peius. Z okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy nie wynika, aby zasadne było pominięcie przez organy podatkowe podatkowej księgi przychodów i rozchodów z powodu jej nierzetelności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że nierzetelność ksiąg to niezgodność ze stanem rzeczywistym. Skoro podatnik uwzględnił w swych księgach podatkowych wszystkie poniesione przez siebie wydatki, a spór toczy się jedynie to, czy owe wydatki rzeczywiście poniesione przez skarżącego stanowią koszty uzyskania przychodu w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to bezpodstawnie urząd skarbowy zarzuca nierzetelność owym księgom ze wszystkimi stąd niekorzystnymi dla podatnika konsekwencjami. Urząd Skarbowy w Ś. niewłaściwie również zastosował wobec podatnika szacowanie podstawy opodatkowania na podstawie art. 11 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Zgodnie bowiem z tym przepisem - organ podatkowy może ustalić podstawę obliczenia podatku w drodze szacunkowej tylko i wyłącznie wtedy, gdy brak jest danych niezbędnych do ustalenia tej podstawy. W orzecznictwie sądowym /por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 1988 r. SA/Ka 831/87 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1992 nr 1 poz. 14/ wyjaśniono także, iż brak księgi podatkowej lub jej nierzetelne prowadzenie powoduje, że organ podatkowy ustala w drodze szacunku podstawę opodatkowania, ale tylko gdy nie dysponuje innymi dowodami niezbędnymi do jej ustalenia. Organ podatkowy nie wyjaśnił w swej decyzji, dlaczego w stosunku do skarżącego zdecydował się na ustalenie podstawy opodatkowania w drodze szacunku /szczególnie, gdy tym księgom nie można na podstawie przytoczonych okoliczności zarzucić nierzetelności/ oraz jaką i dlaczego zastosował metodę szacowania. Organy podatkowe ponownie rozpatrując sprawę określenia zobowiązania podatkowego J.Ch. w podatku dochodowym za 1993 r. winny mieć również na uwadze postanowienia procedury podatkowej zapewniającej podatnikowi czynny udział we wszystkich czynnościach procesowych, możliwość wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Wydane decyzje powinny ponadto uwzględniać przesłanki określone w art. 107 par. 3 Kpa, gdyż tylko wtedy zostaną zachowane prawa i obowiązki podatnika z wniesieniem sformalizowanego odwołania wymaganego przez art. 170 Kpa. Z tych zatem względów, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylono decyzje obu instancji z równoczesnym zasądzeniem na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.