I SA/Po 513/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia: zwolnić skarżącą spółkę od kosztów sądowych. A (dalej jako; "spółka", "skarżąca"), reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie spółka pismem z dnia [...] wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że od [...] do chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej. Spółka nie posiada żadnych środków w kasie i na rachunkach bankowych. Spółka nie posiada też żadnych środków trwałych. Wszystkie egzekucje komornicze zostały umorzone z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. W [...] spółka odnotowała stratę w kwocie [...], w [...] dochód w kwocie [...], w [...] odnotowała stratę w wysokości [...]. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała: brak majątku i środków trwałych, strata [...], stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego przez B wynosił [...]. Skarżąca podała, że nie ma środków finansowych w kasie i na rachunkach bankowych, nie ma środków trwałych i innego majątku. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania: 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć również należy, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie wystąpiła spółka jawna. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm., dalej jako K.s.h.), która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 P.p.s.a. ma zdolność sądową. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 70/09 publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej i w okresie [...] nie uzyskała żadnych przychodów i nie poniosła kosztów ich uzyskania. Skarżąca podała, że w okresie [...] nie prowadziła raportów kasowych, gdyż żadnych obrotów kasowych nie było w tym czasie. Skarżąca podała, że w [...] została wyrejestrowana z rejestru płatników VAT, a ostatnie deklaracje VAT-7 złożyła za [...]. Spółka podała, że nie zatrudnia pracowników. Skarżąca podała, że wspólnik spółki RJ uzyskuje miesięczne dochody tylko z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę – wynagrodzenie minimalne, obecnie przebywa na urlopie bezpłatnym. Żona wspólnika MJ uzyskuje miesięczne dochody tylko z wynagrodzenia za pracę i umowy zlecenia (raz w roku). Wynagrodzenie zajęte jest przez syndyka (postanowienie o upadłości). MJ otrzymuje po potrąceniach od syndyka wynagrodzenie minimalne ok. [...]. PK uzyskuje miesięczne dochody tylko z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę – wynagrodzenie minimalne, obecnie przebywa na urlopie bezpłatnym, jego żona BK uzyskuje miesięczne dochody tylko z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Wynagrodzenie zajęte jest przez komornika. BK otrzymuje po potrąceniach do komornika wynagrodzenie minimalne ok. [...]. RJ posiada działkę o pow. [...] zabudowaną domem o pow. ok. [...]. Obecnie nieruchomość ta jest przez bank hipoteczny (C) przejmowana na własność (złożony został w tej sprawie wniosek do sądu po drugiej licytacji komorniczej). MJ nie posiada nieruchomości. RJ posiada udziały w spółkach D, E, F. Spółki te obecnie nie prowadzą działalności. Innych składników majątkowych R i MJ nie posiadają. P i BK nie posiadają składników majątkowych. Bytowe koszty utrzymania RJ i MJ (media i wyżywienie) to wydatki miesięczne w wysokości ok. –[...]. Koszty te ponoszone są z wynagrodzenia MJ i pomocy otrzymywanej od rodziny. Bytowe koszty utrzymania P i BK (media i wyżywienie) to wydatki miesięczne w wysokości ok. [...]. Koszty te ponoszone są z wynagrodzenia BK i pomocy otrzymywanej od rodziny. Do pisma załączono kserokopie: deklaracji VAT-7 za [...], wyciągów z rachunku bankowego spółki, zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez wspólników spółki i ich małżonki, wyciągów z rachunku bankowego RJ, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia [...], wykazu zobowiązań RJ, postanowienia z dnia [...] sygn. akt [...] o ogłoszeniu upadłości MJ. W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę oświadczeń wynika, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ponieważ od [...] nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Skarżąca nie ponosi żadnych kosztów, nie uzyskuje przychodów, nie zatrudnia żadnych pracowników. Spółka nie posiada żadnego majątku, środków trwałych, środków na rachunku bankowym oraz w kasie. Również sytuacja wspólników spółki jawnej oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym jest trudna. Wspólnicy pozostają na urlopie bezpłatnym. Żony wspólników pracują, uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę, które podlegają częściowemu zajęciu. Uzyskiwane przez małżonki wspólników dochody są w całości przeznaczane na miesięczne utrzymanie. Wspólnicy spółki nie posiadają zatem środków pieniężnych oraz majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.