I SA/Po 545/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PB na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PB złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, cyt.: "- brak znaczących dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...]., t.j. przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów". Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Posiada nieruchomość rolną o pow. [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wskazał, że żona nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący podał, że posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W budynkach tych nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta wydał w dniu [...] decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...]. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...]. Pomimo w.w faktu nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty. Ze złożonego wniosku wynika, że wnioskodawca dochody uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. złożenie przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń o posiadanych przedmiotach wartościowych, w tym pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. złożenie przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń co do posiadanych nieruchomości (zarówno użytkowane, jak i oddane w dzierżawę) oraz wskazanie sposobu ich zagospodarowania, czy są zabudowane, w jaki sposób i w jaki sposób są użytkowane, 6. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli wnioskodawca najmuje ten dom należy podać koszty najmu, jaka jest powierzchnia tego domu i działki gruntu, na której ten dom się znajduje, 7. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wymienionym przez skarżącego z tytułu umowy o pracę, dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy dorywczej, sezonowej, najmu, dzierżawy, renty, emerytury, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli, działalności gospodarczej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), 8. złożenie dokumentów świadczących o zajęciu majątku i rachunków bankowych należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 9. podanie w jakiej wysokości skarżący uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za [...] oraz za miesiące [...], w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów i czy uzyskał dochód lub poniósł stratę, 10. złożenie odpisów z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie [...] miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), 11. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, 12. złożenie wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie [...] miesięcy, 13. podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, 14. złożenie wykazu środków trwałych należących do firmy skarżącego, 15. określenie rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, t.j. udokumentowanie kosztów prowadzenia działalności rolniczej za [...] oraz za [...] (wydatki na zasiewy, zbiory, inne prace wykonywane w gospodarstwie oraz zakupy na cele prowadzenia produkcji rolnej) oraz uzyskiwanych z tego tytułu w [...], jak i w okresie [...] przychodów, 16. udokumentowanie wysokości kredytów (pożyczek) oraz wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu (udokumentowanie rat kredytowych), 17. podanie czy A prowadzi działalność gospodarczą w oparciu o majątek skarżącego (np. użytkuje stacje paliw albo inne składniki majątku skarżącego) oraz udokumentowanie wysokości przychodu z tego tytułu, ponadto należy wskazać wysokość przychodu wynikającego z faktu zlokalizowania siedziby A na nieruchomości skarżącego, podać jakie powiązania rodzinne występują pomiędzy skarżącym i osobami posiadającymi udziały w A lub działającymi we władzach A. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...]. Wnioskodawca podał, że jego żona nie osiąga żadnych dochodów, on natomiast uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto. Skarżący wskazał, że posiada budynki, w których prowadził stację kontroli pojazdów, obecnie w budynkach tych nie prowadzi działalności gospodarczej. Część budynków dzierżawi, z przychodów z dzierżawy spłaca zobowiązania, które wynoszą ok. [...]. Skarżący podał, że musi obsługiwać zaciągnięte kredyty. Wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony, nie podał nawet czy rachunki bankowe posiadają, nie podał kosztów miesięcznego utrzymania siebie i małżonki, nie złożył oświadczenia o posiadanych przez niego i żonę pojazdach mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, o posiadanych przez niego i małżonkę nieruchomościach, nie podał do kogo należy dom, w którym mieszka, nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne - poza wymienionym we wniosku wynagrodzeniem za pracę - inne dochody, nie przedłożył dokumentów świadczących o zajęciu majątku i rachunków bankowych, nie podał w jakiej wysokości w [...] oraz w okresie [...] uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, nie podał również w jakiej wysokości w w.w okresie poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej, nie przedłożył odpisów z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, nie podał ilu zatrudnia pracowników, nie złożył wykazu środków trwałych, nie udokumentował wysokości kredytów (pożyczek), nie podał jakie z tego tytułu ma miesięczne obciążenia, nie wyjaśnił czy A prowadzi działalność gospodarczą w oparciu o majątek skarżącego, nie podał w jakiej wysokości uzyskuje przychody z tytułu dzierżawy części budynków, nie wyjaśnił także jakie powiązania rodzinne występują pomiędzy nim i osobami posiadającymi udziały w A lub działającymi we władzach A. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.