I SA/Po 554/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Protokolant: referent stażysta Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 listopada 2016 r. sprawy ze skargi JW na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] odmówił J. W. (dalej zwanemu również skarżącym) umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł. Skarżący złożył wniosek w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, uzasadniając to swoją sytuacją finansową i zdrowotną oraz położeniem materialnym uniemożliwiającym spłatę powstałych kosztów. Skarżący podniósł, że wpływ na jego aktualną sytuację miała ubiegłoroczna susza. Wnosząc o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego skarżący dodatkowo wskazał, że posiada gospodarstwo rolne o pow [...] ha. Do wniosku dołączono kserokopię sporządzonego w dniu 20 sierpnia 2015 r., protokołu oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej. Organ I instancji wyjaśnił, że prowadzi postępowanie egzekucyjne z wniosku Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w P. – Placówki Terenowej w K. oraz Burmistrza Miasta i Gminy K.. Na skutek wezwania ze strony Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. skarżący przedłożył: oświadczenie o stanie majątkowym, oświadczenie o nieruchomościach i prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej oraz oświadczenie o rzeczach ruchomych i zbywalnych prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego. Wnioskodawca przedłożył ponadto kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. B. M. - M. z dnia 21 grudnia 2015 r., w sprawie [...] o umorzeniu postępowania z wniosku wierzyciela – Ultimo Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty. Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 64e ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wprawdzie może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty, jednakże przy zaistnieniu konkretnych okoliczności a mianowicie gdy: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3) ściąganie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Wyjaśniono również, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest instytucją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek do umorzenia kosztów można odmówić ich umorzenia. W ocenie organu I instancji udzielanie ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych jest szczególnego rodzaju ulgą stanowiącą odstępstwo od zasady równości traktowania zobowiązanych, a zatem jej stosowanie może mieć miejsce w okolicznościach nadzwyczajnych. Określenie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, od wystąpienia której uzależniona jest możliwość udzielenia przedmiotowej ulgi, wymaga ustalenia sytuacji majątkowej zobowiązanego, skutków ekonomicznych jakie występują w wyniku realizacji zobowiązania dla podatnika i jego rodziny. W tym kontekście wyjaśniono, że skarżący w złożonym oświadczeniu majątkowym wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką. W oświadczeniu nie wskazano jednak kwoty uzyskiwanych dochodów. Zaznaczono, że wskazane przez skarżącego wydatki nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha zabudowanego domem jednorodzinnym o pow. [...] m2 i budynkami inwentarsko-składowymi. W skład majątku ruchomego wchodzi ciągnik rolniczy [...] oraz podstawowe maszyny rolnicze. Odnosząc się do argumentacji skarżącego organ I instancji wskazał, że powołane przez skarżącego argumenty nie zostały wystarczająco udokumentowane. Odnosząc się do protokołu szacowania strat wskazano, że wynika z niego wskaźnik strat w wysokości [...]%, co stanowi o obniżeniu kwoty przychodu gospodarstwa rolnego w roku wystąpienia szkody o [...] zł, przy średniej wielkości przychodów gospodarstwa rolnego z trzech ostatnich lat w kwocie [...]zł. Zaznaczono również, że skarżący nie wskazał kwot wsparcia lub dofinansowań uzyskanych z instytucji zewnętrznych. Nie wskazano ponadto dochodów uzyskiwanych z prowadzonej produkcji roślinnej, zwierzęcej, jak i z płatności obszarowych i zwrotu części akcyzy do paliwa rolniczego. Również argumentacja skarżącego w zakresie odnoszącym się do jego oraz jego małżonki sytuacji zdrowotnej nie została w żaden sposób udokumentowana. W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. brak wystarczającej i wiarygodnej dokumentacji określającej bieżącą sytuację finansową skarżącego nie uzasadnia wydania zgodnego z jego oczekiwaniami rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należnych kosztów egzekucyjnych. Zaznaczono przy tym, że zaległość objęta wnioskiem o umorzenie nie powstała w wyniku nagłych, losowych zdarzeń lub nieprzewidzianych okoliczności, lecz z uwagi na niedopełnienie obowiązku uregulowania w terminie należności gminnych oraz składek z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia rolniczego. Nie zgadzając się z wymienionym na wstępie rozstrzygnięciem skarżący wniósł na nie zażalenia do Dyrektora Izby Skarbowej. W zażaleniu podniesiono, że w ocenie skarżącego organ I instancji pozostaje w zmowie z kierownik KRUS K.. W zażaleniu skarżący zwrócił uwagę na swoją oraz jego małżonki sytuację zdrowotną oraz ekonomiczną. Na skutek rozpoznania zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy wymienione na wstępie rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ II instancji wskazał, że z art. 64e § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że organ egzekucyjny może, ale nie musi umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Przytoczony przepis jest bowiem oparty na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że organ nawet w razie stwierdzenia jednej z okoliczności uzasadniających umorzenie kosztów, może i tak odmówić ich umorzenia. Odnosząc się do przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym wskazano, że wskazane w tym oświadczeniu wydatki związane z utrzymaniem domu nie zostały w potwierdzone żadnymi dokumentami. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej brak uzyskiwania dochodu wystarczającego do pokrycia należnych kosztów egzekucyjnych, jak również brak posiadania majątku, nie może stanowić wystarczającej przesłanki przemawiającej za udzieleniem tak daleko idącej ulgi jaką jest umorzenie. Podkreślono, że należność objęta wnioskiem skarżącego nie powstała w wyniku nieprzewidzianych okoliczności, na które brak było wpływu. Organ II instancji wyjaśnił także, że w nie dopatrzył się w sprawie również "ważnego interesu publicznego" przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Akcentując uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego organ II instancji wskazał, że uznanie nie może mieć cech dowolności. Orzeczenie uznaniowe winno być uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę mające wpływ na wynik orzeczenia, pomija istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonuje jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zaznaczono jednak, że w niniejszej sprawie tego rodzaju sytuacja nie miała miejsca. Wyżej wymienione ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stanowi przedmiot skargi kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżący podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, wskazując na mającą miejsce suszę oraz wymarznięcie ozimin. Wyjaśniono również, że skarżący oraz jego małżonka są nieuleczalnie chorzy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie była zasadna. Zauważyć należy, że wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64e § 2 u.p.e.a. i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1-3 koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2), ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Przesłanka zawarta w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. została sformułowana alternatywnie. Występuje zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak również wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Wykładnia systemowa wewnętrzna przypadków objętych jedną przesłanką umorzenia, w sytuacji sformułowania przez ustawodawcę zamkniętego katalogu przesłanek umorzenia, nakazuje ich interpretację w sposób spójny aksjologicznie. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja. Należy zauważyć, że organ egzekucyjny może umorzyć koszty w przypadku stwierdzenia jednej z tych okoliczności. Treść powołanego wyżej przepisu, wskazuje na uznaniowy charakter podejmowanych przez organ postanowień w tym przedmiocie. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty. Należy podkreślić, że uznanie nie wyraża się zatem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu (zob. R. Dowgier w: System prawa finansowego, pod red. L. Etela, tom III, Prawo daninowe, 2010 r., s. 569 i przywołany tam wyrok NSA). Uznanie to nie może mieć oczywiście cech dowolności. Jest ograniczone konstytucyjną zasada państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Kontrola Sądu w przypadku aktów prawnych opartych na uznaniu administracyjnym opiera się na badaniu legalności rozstrzygnięcia czyli zgodności z prawem - w tym przypadku postanowienia - nie obejmuje zatem zagadnień zgodności i celowości. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona do zbadania, czy wydane orzeczenie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Sąd nie dokonuje oceny wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia słuszności czy sprawiedliwości. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. I tak, w niniejszej sprawie sądowa kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do zbadania, czy organ badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanek, jak również to, czy organ w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Sąd nie może więc ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane. Jednocześnie "Oczekiwanie od organu egzekucyjnego, iż - nie bacząc na stan sprawy i argumentację wnioskodawcy - "szczegółowo odniesie się" on do każdej z przesłanek ujętych w art. 64e § 2 u.p.e.a. wykracza poza obowiązki wynikające z obowiązującego prawa". (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1461/08, LEX nr 591759). Należy podkreślić, że przesłanką uzasadniającą umorzenie kosztów egzekucyjnych, na którą powoływał się skarżący, było stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Chodzi jednak tylko o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym, przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Skarżący w złożonym oświadczeniu majątkowym podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką. W oświadczeniu nie wskazano jednak kwoty uzyskiwanych dochodów. Ponoszone przez niego i żonę wydatki nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Skarżący oświadczył, że posiada majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha zabudowanego domem jednorodzinnym o pow. [...] m2 i budynkami inwentarsko-składowymi. W skład majątku ruchomego wchodzi ciągnik rolniczy [...] oraz podstawowe maszyny rolnicze. W toku postępowania oceniono protokół strat, z którego wynika wskaźnik strat w wysokości [...]%, co stanowi o obniżeniu kwoty przychodu gospodarstwa rolnego w roku wystąpienia szkody o [...] zł, przy średniej wielkości przychodów gospodarstwa rolnego z trzech ostatnich lat w kwocie [...]zł. Skarżący nie wskazał kwot wsparcia lub dofinansowań uzyskanych z instytucji zewnętrznych. Nie wskazał również dochodów uzyskiwanych z prowadzonej produkcji roślinnej, zwierzęcej, jak i z płatności obszarowych i zwrotu części akcyzy do paliwa rolniczego. Nie wykazał w żaden sposób sytuacji zdrowotnej swojej i żony, na która powoływał się zarówno przed organami, jak w rozpoznawanej skardze. Nie może także pozostać bez znaczenia, że powstałe koszty są skutkiem egzekucji należności, których skarżący nie uiścił mimo ustawowego obowiązku. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie jak też poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane w toku postępowania prowadzonego w sposób zgodny z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organy nie dopuściły się również naruszeń prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe w niniejszej sprawie nie zaktualizowała się żadna z przesłanek uwzględnienia skargi, o których mowa w art. 145 § 1 w zw. z § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.