I SA/Po 558/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października 2009 r. oraz grudzień 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą na wskazaną w niniejszym postanowieniu decyzję ostateczną skarżąca [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z [...]-letnią córką, z [...]-letnim synem i z ojcem, przy czym ojciec żywi się sam, uczestniczy natomiast w zapłacie rachunków za wodę i energię elektryczną, niekiedy pożycza skarżącej pieniądze na bieżące utrzymanie. Ponadto podała, że posiada dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2, oszczędności w kwocie [...] zł, nie posiada natomiast przedmiotów o wartości powyżej 3.000,- euro. Wymieniła, że z tytułu świadczenia chorobowego uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł, mąż z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości [...] zł, ojciec z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Stwierdziła, że co miesiąc płaci ratę zaległości podatkowej w kwocie [...] zł. Do wniosku załączyła kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. o udzieleniu pomocy w formie [...] rat w spłacie zaległości w podatku od towarów i usług. Ponadto załączyła zeznanie podatkowe męża za 2012 r., z którego wynika, że z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Z załączonego zeznania podatkowego skarżącej wynika natomiast , że w 2012 r. z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i odnotowała stratę w wysokości [...] zł. Z ubezpieczenia społecznego uzyskała przychód i dochód w wysokości [...] zł w formie zasiłku pieniężnego. Z przedłożonego przez skarżącą odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2013 r. wynika, że przychód jej męża z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okres od [...] stycznia do [...] marca 2013 r. wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Na wezwanie z dnia [...] czerwca 2013 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, że nie posiada kont bankowych, gdyż w styczniu 2013 r. je zamknęła. Skarżąca podała natomiast, że ponosi następujące miesięczne koszty utrzymania domu: dostawa wody [...] zł, gazu [...] zł, energii elektrycznej [...] zł, zakup lekarstw [...] zł, koszty leczenia [...] zł, opłata za telefon komórkowy [...] zł, RTV [...] zł, na wyżywienie [...] zł, na paliwo [...] zł, na raty do Urzędu Skarbowego [...] zł. Na roczne ubezpieczenie samochodów przeznaczaj [...] zł (za samochód skarżącej [...] zł, za "[...]" [...] zł, za "[...]" [...] zł i za "[...]" [...] zł). Ojciec skarżącej ponosi koszty ubezpieczenia samochodu w wysokości [...] zł, kredyty [...] zł, leasing [...] zł. Skarżąca posiada samochód "[...]" [...], rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] zł, małżonek posiada samochód marki "[...]" [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, "[...]"[...], rok prod. [...], wartość [...] zł oraz w leasingu samochód "[...]". Pomimo wezwania skarżąca nie podała jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa tego samochodu. Ojciec wnioskodawczyni posiada samochód osobowy marki "[...]" [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł Ojciec skarżącej poza samochodem nie posiada nieruchomości i majątku. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie posiada rachunków bankowych oraz że nie znajdują się w jej firmie żadne środki pieniężne, posiada natomiast środek trwały samochód marki "[...]" [...]. Skarżąca podała, że od [...] lutego 2013 r. jest na zwolnieniu lekarskim. Wskazała, że na jej nieruchomości na rzecz Urzędu Skarbowego wpisano hipotekę. Z przedstawionej przy wskazanym wyżej piśmie kserokopii umowy o kredyt gotówkowy zawartej w dniu [...] czerwca 2013 r. z "[...] Bank" S.A. wynika, że skarżącej został udzielony kredyt w wysokości [...] zł (całkowita kwota kredytu), środki do dyspozycji kredytobiorcy [...] zł , którego spłata została rozłożona na [...] raty, począwszy od miesiąca lipca 2013 r., wysokość miesięcznej raty [...] zł. Przedłożyła także wyciąg z firmowego rachunku bankowego męża za okres od [...] stycznia 2013 r. do [...] czerwca 2013 r., z którego wynika, że posiada on limit kredytowy w koncie, nie wiadomo jednak na jaką kwotę został przyznany, na rachunek ten wpływają środki pieniężne od kontrahentów, ponadto mąż skarżącej wpłaca pieniądze na ten rachunek, z rachunku tego są realizowane przelewy do [...] i do [...], na koniec każdego miesiąca potrącane są odsetki od salda ujemnego, z rachunku tego wypłacana jest gotówka w bankomacie. Natomiast z załączonych deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia 2013 r. do czerwca 2013 r. wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu styczniu 2013 r. wyniosła [...] zł, w lutym 2013 r. [...] zł, w marcu 2013 r. [...] zł, w kwietniu 2013 r. [...] zł, w maju 2013 r. [...] zł, w czerwcu 2013 r. [...] zł. Z odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres od [...] stycznia 2013 r. do czerwca 2013 r. wynika, że przychód męża skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, wydatki na zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu [...] zł, wydatki na wynagrodzenia i pozostałe wydatki [...] zł. Na wezwanie z dnia [...] lipca 2013 r. skarżąca w odpowiedzi z dnia 30 lipca 2013 r. wyjaśniła, że ojciec nie pozostaje z nią w typowym wspólnym gospodarstwie domowym, nie utrzymuje on bowiem ani jej, ani jej męża i dzieci, żyje na własny rachunek. Dokłada natomiast swoje pieniądze do rachunków za energię elektryczną (rachunek na kwotę ok. [...] zł, posiada swój podlicznik, co dwa miesiące płaci [...] zł) oraz za wodę (ok. [...] zł co dwa miesiące), dokłada również do zakupu węgla w kwocie [...] zł rocznie, w pozostałych wydatkach skarżącej nie uczestniczy. Ojciec przeznacza [...] zł na wyżywienie, od [...] do [...] zł na lekarstwa, [...] zł na telefon komórkowy, od [...] do [...] zł na paliwo, [...] zł na pozostałe wydatki związane z utrzymaniem auta, [...] zł rocznie na ubezpieczenie samochodu, ma zaciągnięte dwa kredyty, pierwszy na zakup samochodu, rata [...] zł, drugi na naprawę auta, rata ok. [...] zł. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że jej mąż w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą zużywa energię elektryczną za kwotę ok. [...] zł na dwa miesiące. Postanowieniem z dnia 07 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2, przez błędne uznanie, ze jest w stanie ponieść koszt opłaty od skargi. Wskazała, że aktualnie stan majątkowy rodziny skarżącej jest niski i nie posiadają już żadnych oszczędności. Wskazała, że zaciągnięty kredyt był związany z firmą męża i służył osiąganiu dochodów, bez jego uzyskania firma mogłaby zostać doprowadzona do bankructwa lub na jego skraj. Podobnie mogłoby się stać według skarżącej w przypadku sprzedaży samochodów podatniczki i jej męża. Odnosząc się do posiadanych nieruchomości podatniczka podkreśliła, że są na nich wpisane hipoteki przymusowe na zabezpieczenie roszczeń i w związku z tym ich sprzedaż nie jest możliwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Strony w myśl zasady (wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie . Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zakres ten określa strona we wniosku o udzielenie prawa pomocy, niemniej ostateczna decyzja w tej kwestii należy do sądu, który powinien kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego świetle rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 ( orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. W okolicznościach niniejszej sprawy sąd ustalił, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, dziećmi i z ojcem, przy czym ojciec ponosi we własnym zakresie koszty miesięcznego utrzymania, dokłada się natomiast do opłat za energię elektryczną i wodę. Skarżąca podała, że uzyskuje dochody z tytułu świadczenia chorobowego w wysokości [...] zł, jej mąż w wysokości ok. [...] zł. Z uzyskiwanych dochodów skarżąca ponosi koszty utrzymania rodziny, spłaca układ ratalny w wysokości [...] zł miesięcznie oraz raty kredytu, który zaciągnęła w dniu [...] czerwca 2013 r., t.j. już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w wysokości [...] zł. Zdaniem sądu spłata kredytu zaciągniętego w takich okolicznościach nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o jego zaciągnięciu skarżąca musiała liczyć się z koniecznością jego spłaty. Powinna była więc ocenić, biorąc pod uwagę potencjalny dochód oraz ewentualne wydatki na utrzymanie siebie czy przyszłe postępowania sądowe, realne możliwości jego spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może też mieć priorytetu (pierwszeństwa) zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych. Ponadto sąd zauważa, że skarżąca posiada dom o pow. [...] m2 i mieszkanie o pow. [...] m2, samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] zł, który jest wpisany do ewidencji środków trwałych jej firmy, mąż skarżącej posiada samochody [...] , rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, które również są wpisane do ewidencji środków trwałych prowadzonej przez niego firmy oraz w leasingu samochód marki [...], którego roku produkcji i wartości rynkowej mimo wezwania nie podała. Biorąc pod uwagę majątek skarżącej w postaci wskazanych wyżej nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego , które skład obecnie orzekający podziela, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 – niepubl.). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 – dostępne w CBOSA). Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomościach strony hipotek przymusowych, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżąca z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki. Jak już wskazywano prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, co stanowi, że powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżącej zaś do takich osób nie można zaliczyć. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej jest fakt reprezentowania jej w postępowaniu sądowym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść opłat sądowych, gdyż albo już na ustanowienie adwokata wygospodarowała pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczyła się z taką potrzebą w przyszłości. W opinii sądu skarżąca nie wykazała, by konieczność uiszczenia przez nią wpisu sądowego przekraczała jej możliwości finansowe. Dlatego Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji postanowienia.