I SA/Po 573/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku TZ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi TZ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty, maj, czerwiec i grudzień 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę TZ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, luty, maj, czerwiec i grudzień 2009r. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...]. Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi kasacyjnej, co wynika z treści pisma procesowego z dnia [...] [karta nr [...] akt sądowych]. Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż zawiesił działalność gospodarczą w dniu [...]. Wyjaśnił, że jedyne dochody jakie posiadają, to dochody z działalności ogrodniczej, którą prowadzą jego rodzice. Wobec tego nie jest w stanie zapłacić wpisu w wysokości [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi: z [...]-letnim synem i z [...]-letnią córką. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2 i działkę o pow. [...] m2, nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych. Małżonka nie posiada majątku. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód w wysokości [...], jego żona w wysokości [...]. Wskazał, że ponoszą następujące koszty: [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, koszty zakupu paliwa, ubezpieczenie OC i AC, koszty eksploatacji samochodów, itp.), 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, 6. podanie czy skarżący posiada środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w [...], jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli ich nie posiada to dlaczego, 7. podanie czy przeciwko skarżącemu są prowadzone postępowania egzekucyjne (odpis dokumentów), 8. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez żonę skarżącego za ostatnie trzy miesiące, 9. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie trzy miesiące, 10. złożenie odpisu dokumentów o zawieszeniu przez skarżącego działalności gospodarczej. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dziećmi. Posiada dom o pow. [...] m2 i działkę gruntu o pow. [...] m2. Skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą – jak oświadczył - zawiesił w dniu [...]. Obecnie skarżący uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...], jego żona natomiast w wysokości [...]. Z oświadczenia skarżącego wynika, że na miesięczne utrzymanie przeznaczają około [...], przy czym na opłaty za gaz, wodę, śmieci i energię elektryczną ok. [...], na lekarstwa, jedzenie i utrzymanie samochodu ok. [...]. Z oświadczenia skarżącego nie wynika jednak czy poza w.w kosztami ponoszą inne koszty, np. opłaty za telefon stacjonarny i komórkowy, abonament RTV, kablówkę, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości, wnioskodawca nie podał również dokładnej kwoty jaką przeznaczają na koszty utrzymania samochodu, t.j. koszty zakupu paliwa, ubezpieczenia, koszty naprawy. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet, czy zeznania roczne podatkowe za [...] on i jego żona sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył także wyciągów z kont, rachunków i lokat bankowych, nie wyjaśnił nawet czy jakiekolwiek rachunki bankowe posiadają. Wnioskodawca nie podał również czy on i jego żona posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący nie podał, czy poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami, on i małżonka uzyskują jakieś inne dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Nie wiadomo również czy skarżący posiada środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w [...], czy prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne. Skarżący nie przedłożył również zaświadczeń o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia oraz dokumentów , z których wynikałoby, że zawiesił działalność gospodarczą. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja dochodowa wnioskującego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącego odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, o które został wezwany, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący bowiem, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...] odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji finansowej. Nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu Państwa. Nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień i nie przedłożył odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.