I SA/Po 599/09

Dnia 17 września 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak na posiedzeniu niejawnym wniosku B. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005r. postanawia: oddalić wniosek. /-/S. Widłak Skarżąca B. T. pismem z dnia 20 kwietnia 2009r. złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005r. Następnie w dniu 6 lipca 2009r. złożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała m.in., że nie ma środków pieniężnych na zapłacenie wysokich kosztów sądowych. Wskazała, że zatrudnia obecnie 5 pracowników, zatem firma jest źródłem utrzymania dla ponad 15 osób. Nie dysponuje zasobami finansowymi pozwalającymi na zapłatę kosztów wpisu, może dokonać tej zapłaty jedynie z bieżącego zysku lub z wyprzedaży majątku firmy, przy czym musiałaby zredukować zatrudnienie, a to z kolei spowodowałoby spadek obrotów i wobec tego również podatków płaconych przez firmę. W skrajnym przypadku uiszczenie kosztów sądowych mogłoby spowodować bankructwo firmy skarżącej i utratę podstaw bytu biologicznego. Nadto zwolnieni pracownicy zamiast opłacać podatki i składki ZUS przeszliby na utrzymanie budżetu jako osoby bezrobotne. Obecnie firma skarżącej przynosi straty. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z synami i z synową. Skarżąca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Posiada natomiast samochód osobowy marki M., na który zaciągnęła kredyt. Skarżąca z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, mąż z tytułu umowy o pracę na 14 etatu w wysokości [...],- zł, starszy syn z tytułu umowy o pracę na 14 etatu w wysokości [...],-zł. Pomiędzy skarżącą i jej mężem istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Dom, w którym mieszka nie jest jej własnością. Na wezwanie z dnia 13 lipca 2009r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy B. T. w piśmie z dnia 24 lipca 2009r. oświadczyła, że posiada konto bankowe w PKO BP SA w K. i jest to konto firmowe, na którym nie posiada żadnych środków finansowych. Konto zostało zajęte przez Komornika. Wnioskodawczyni nie wie czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe. Skarżąca posiada samochód osobowy M., rok produkcji 2000, wartość rynkowa [...], który jest w 51 % własnością banku. Skarżąca, pomimo wezwania, nie wskazała kiedy kredyt zaciągnęła, w jakiej wysokości zaciągnęła kredyt, jaka jest rata kredytu i jaki jest harmonogram spłat rat. Oświadczyła, że nie wie czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe. Skarżąca nie uzyskuje dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Co do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada wiedzy, czy osoby te uzyskują dodatkowe dochody oraz czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Oświadczyła, że ponosi następujące koszty utrzymania: woda co dwa miesiące ok. [...],- zł, energia elektryczna co dwa miesiące ok.[...]- zł, gaz [...],-zł, wyżywienie razem mężem i z synem [...],-zł, telefon [...],- zł, leki [...],- zł, środki czystości [...],- zł. Skarżąca nie opłaca czynszu najmu, gdyż mieszka u córki, która jest właścicielem domu. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych gruntów ani działek. Nie wie, czy starszy syn i synowa posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty. Natomiast mąż i młodszy syn skarżącej nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Wskazała, że synowa nie pracuje i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2007 i 2008r., z których wynika, że w 2007r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, natomiast w 2008r. odpowiednio [...] zł, [...] zł, [...] zł. Na kolejne wezwanie z dnia 31 lipca 2009r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia 19 sierpnia 2009r. podała, że w grudniu 1994r. podarowała córce dom. Córka mieszka w tym domu od lipca bieżącego roku, przy czym nie prowadzi ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego. Córka pozostaje natomiast we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Skarżąca podała, że nie posiada odpisów lub kserokopii zeznań rocznych podatkowych za 2007 i 2008r. złożonych przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż osoby te w chwili obecnej przebywają poza miejscem zamieszkania. Do pisma załączyła kserokopię aktu notarialnego, w formie którego została sporządzona umowa majątkowa małżeńska i zniesienia współwłasności oraz kserokopię aktu notarialnego, w formie którego została sporządzona umowa darowizny. Z § 3 w.w umowy wynika, że B. T. w dniu 13 grudnia 1994r. podarowała swoim małoletnim dzieciom K. T. i K. T. - po 1/2 części nieruchomości rolnej zabudowanej o powierzchni [...] ha, położonej we wsi M., gmina S. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009r.. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. oddalił powyższy wniosek. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu do tut. Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmian.). W sprzeciwie skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w swym wniosku, nadto podniosła, iż musi spłacać zadłużenie z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup samochodu M., albowiem w przeciwnym razie samochód zostanie zabrany, co utrudniłoby prowadzenie działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedstawionych przez skarżącego oświadczeń oraz sprzeciwu, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Należy przy tym zauważyć, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia, a każdy ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny zanim zwróci się o pomoc państwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 roku, II CZ 104/84). Przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania ze strony budżetu państwa i stanowi wyjątek od tego obowiązku. Tym samym przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których obiektywnie niemożliwe jest uzyskanie przez stronę środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym. Jednocześnie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o prawo pomocy, o czym świadczy użycie w art. 246 §1 pkt. 2 cytowanej ustawy zwrotu "gdy wykaże". Podkreślić bowiem trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że argumentacja skarżącej odnosząca się co do braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie nie jest przekonująca. Skarżąca osiąga bowiem dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...],-zł, również jej mąż i syn z tytułu zatrudnienia na 1/4 etatu uzyskują dochód w wysokości po [...],- zł miesięcznie. Skarżąca posiada samochód osobowy marki M., rok prod. 2000, o wartości [...],-zł, przy czym współwłaścicielem samochodu jest bank. Wnioskodawczyni w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też następnie w sprzeciwie oświadczyła, że nie wie czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe oraz jakie osiągają dochody, co jest równoznaczne z uchyleniem się przez skarżącą od odpowiedzi w tej kwestii. Wnioskodawczyni nie określiła także, czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają oszczędności, wartościowe przedmioty, czy uzyskują dodatkowe dochody i czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Nadto z przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, że posiadała nieruchomość o powierzchni [...] ha, rolną, zabudowaną, którą aktem notarialnym z dnia [...]. darowała swoim dzieciom i w tej sytuacji obecnie nie posiada żadnego majątku nieruchomego, który mógłby być źródłem finansowania wpisu od skargi. Jednakże rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy szczególną uwagę zwrócono na fakt, że skarżąca zarówno w 2007 jak i w 2008r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała dochód (odpowiednio: [...] i [...] zł), z którego mogła choć w części zaoszczędzić środki na ewentualne koszty sądowe. Zauważyć bowiem należy, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania (np. spłata kredytu zaciągniętego na kupno samochodu) - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005r., str. 632). Nie można także podzielić argumentacji skarżącej dotyczącej braku możliwości sprzedaży posiadanego przez nią auta i negatywnego skutku dla prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa. Skarżąca nie wykazała bowiem, iż samochód który posiada jest pojazdem specjalistycznym, w sposób immanentny związany z charakterem prowadzonej przez nią działalności. Tym samym nie wykazała, iż nie jest możliwe zastąpienie go innym, tańszym pojazdem. Z tego względu na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/S. Widłak