I SA/Po 614/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 09 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2014 r., Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2008r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnianych postanawia: 1. udzielić skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę[...],- zł ([...]złotych); 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. X.A, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] maja 2014 r. wskazaną w sentencji. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu[...]sierpnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 04 września 2014r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącą we wniosku oświadczenia wynikało, że aktualnie jej dochody wynoszą [...] zł miesięcznie i nie jest w stanie utrzymać się bez pomocy rodziny. Wydatki przewyższają uzyskiwane przez nią dochody. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomość o pow. 3.990 m², zabudowaną budynkiem warsztatowym, nieruchomość obciążona jest hipoteką. Skarżąca podała, że uzyskuje dochody z tytułu najmu nieruchomości w [...] w wysokości [...],- zł miesięcznie. Wnioskodawczyni ponosi następujące koszty: [...]zł podatek od nieruchomości w[...], [...] zł na lekarstwa, [...] zł na wyżywienie, [...] zł na telewizję i ok. [...] zł na odzież i środki higieny. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie z dnia[...]maja 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że nie pozostaje z mężem w separacji sądowej, ale jest bardzo skonfliktowana z małżonkiem. Nie ma dostępu do zeznań rocznych podatkowych męża, nie ma wiedzy na temat jego majątku oraz dochodów . Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie dokonano podziału majątku wspólnego z małżonkiem. Ponadto wskazała, że ma tylko jeden rachunek bankowy w[...]. Nie posiada pojazdów mechanicznych. Poza dochodami z tytułu najmu nieruchomości nie uzyskuje innych dochodów. Nieruchomość w [....] do[...]grudnia 2013r. należała do jej męża X.B . Budynek był dzierżawiony Spółce z o.o. "A", ale skarżąca z tego tytułu nie uzyskiwała dochodów. Skarżąca podała, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł miesięcznie, nie podała kosztów utrzymania małżonka z uwagi na okoliczność, że mąż z nią nie mieszka. Skarżąca oświadczyła, że posiada 87 udziałów w "A" Sp. z o.o. o wartości [....]zł. Wartość wynikała z umowy spółki zawiązanej w 2008 r. Aktualnie spółka oprócz starego sprzętu biurowego i samochodu [...] odnotowuje straty i wnioskodawczyni nigdy nie miała z tytułu posiadanych udziałów i pełnienia funkcji wypłacanych dywidend lub wynagrodzeń. Skarżąca posiada [...] udziałów w "B" Sp. z o.o. o wartości nominalnej [...] zł, która pokryta jest wkładem niepieniężnym w postaci udziału wynoszącego 8/18 części we współwłasności nieruchomości położonej w[...]. Spółka jest w organizacji, z tytułu pełnienia funkcji prezesa spółki wnioskodawczyni nie otrzymuje żadnych wynagrodzeń. Skarżąca podała, że nie posiada udziałów w spółce "C" Sp. z o.o. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie otrzymuje od rodziny gotówki, otrzymuje pomoc rzeczową, która polega na zakupie żywności, darowaniu odzieży czy środków czystości. Skarżąca nie wie w jakiej wysokości członkowie rodziny, od których otrzymuje pomoc, uzyskują miesięczne dochody. Do pisma załączyła kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] października 2006 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, zeznań o wysokości uzyskanego przychodu z tytułu najmu za 2012 i 2013 r., z których wynika, że w 2012 r. przychód skarżącej z tego tytułu wyniósł[...],- zł, w 2013 r. [...]zł, historię z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od 01 stycznia 2014 r. do dnia 25 sierpnia 2014 r., z której wynika, że na rachunek ten skarżąca w dniu 09.01.2014 r. wpłaciła [...],- zł, w dniu 02.06.2014 r. [...],- zł, w dniu 08.07.2014 r. [...],- zł. Z załączonego wydruku z serwisu internetowego [...] wynika, że w dniu 20 listopada 2012 r. zajęto rachunek bankowy na kwotę [...]zł, zrealizowana kwota zajęcia [...]zł, kwota wolna od zajęcia [...] zł, wykorzystana kwota wolna od zajęcia [...] zł, saldo księgowe wynosi [...] zł. W ustawowym terminie strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącej będąca wręcz dramatyczną - wprost wskazuje na zasadność jej wniosku o zwolnienie jej od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu strona podkreśliła, że stan separacji faktycznej między małżonkami ma realny wpływ na zasadność ewentualnego roszczenia alimentacyjnego między małżonkami. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego strona wskazał, że separacja faktyczna może uzasadniać oddalenie powództwa o świadczenie alimentów z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.), a także obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny ustaje w wyniku faktycznej separacji faktycznej bezdzietnych małżonków, bądź małżonków, których dzieci wskutek usamodzielnienia się nie pozostają z nimi we wspólnym pożyciu. (wyrok z dnia 28 stycznia 1998r. II CKN 585/97 oraz wyrok z dnia 26 maja 1999r. III CKN 153/99). Powyższe zdaniem strony ma przełożenie wprost na niniejszy stan faktyczny. Ponadto podkreślono, że skarżąca chcąc dochodzić roszczeń alimentacyjnych od swojego męża nie zdążyłaby uzyskać orzeczenia w takiej sprawie do momentu konieczności wnoszenia skargi do tut. Sądu, co wynika z doświadczenia życiowego oraz czasu trwania postępowań sądowych w zakresie alimentów. Dodatkowo pełnomocnik strony wskazał, że przed Sądem Okręgowym w [...] w sprawie o sygn.[...] , skarżąca - na podstawie tych samych danych dotyczących jej sytuacji majątkowej - dnia [...] sierpnia 2014r. uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. przepisu). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Dlatego też przyznanie prawa pomocy musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Sąd po rozpoznaniu wniosku skarżącej w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych, mając na uwadze wartość przedmiotu sporu, uznał, iż istnieją podstawy do jego uwzględnienia w części, dlatego zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczania kosztów sądowych ponad kwotę[...],-zł, działając w oparciu o zasadę, że nie można ograniczać prawa do sądu podmiotom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych w części było wykazanie przez skarżącą, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania w wysokości [...]zł. Skarżąca podała, że aktualnie jej dochody wynoszą [...]zł miesięcznie i nie jest w stanie utrzymać się bez pomocy rodziny. Wydatki w kwocie [...]zł przewyższają uzyskiwane przez nią dochody. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomość o pow. 3.990 m2, zabudowaną budynkiem warsztatowym, która jest obciążona hipoteką. Oświadczyła, że posiada 87 udziałów w "A" Sp. z o.o. o wartości [...]zł. Aktualnie spółka oprócz starego sprzętu biurowego i samochodu [...]odnotowuje straty i nigdy nie miała z tytułu posiadanych udziałów i pełnienia funkcji wypłacanych dywidend lub wynagrodzeń. Skarżąca posiada 18.267 udziałów w "B" Sp. z o.o. o wartości nominalnej [...]zł, która pokryta jest wkładem niepieniężnym w postaci udziału wynoszącego 8/18 części we współwłasności nieruchomości położonej w[...]. Spółka jest w organizacji, z tytułu pełnienia funkcji prezesa spółki wnioskodawczyni nie otrzymuje żadnych wynagrodzeń. Skarżąca załączyła kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]października 2006 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, jednocześnie podkreśliła, że z mężem jest bardzo skonfliktowana i utrzymuje się między nimi stan separacji faktycznej. Małżonkowie nie mieszkają razem i skarżąca nie jest w stanie przedstawić sytuacji majątkowej męża. Z załączonego wydruku z serwisu internetowego [...]wynika, że w dniu 20 listopada 2012 r. zajęto rachunek bankowy skarżącej na kwotę [...] zł. Jednak w oświadczeniu skarżąca wskazała, że uzyskuje miesięczne dochody z tytułu najmu nieruchomości w [...] w wysokości[...],- zł, nadto otrzymuje od rodziny pomoc rzeczową, która polega na zakupie żywności, darowaniu odzieży czy środków czystości. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, uiszczenie przez skarżącą kosztów sądowych w pełnej wysokości stanowiłoby dla niej zbyt duże obciążenie. Jednocześnie Sąd uznał, że skarżąca nie jest pozbawiona źródeł utrzymania. Uzyskuje pomoc od rodziny, a ponadto uzyskuje miesięczne dochody z tytułu najmu nieruchomości, w związku z czym może ponieść część kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.