I SA/Po 621/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września 2005 r. do maja 2006 r. oraz od października 2006 r. do grudnia 2006 r. postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] maja 2013 r. W. R. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września 2005 r. do maja 2006 r. oraz od października 2006 r. do grudnia 2006 r. W dniu [...] lipca 2013 r. skarżący wniósł sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie A. A. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie pracuje, nie ma żadnego majątku, utrzymuje się z prac dorywczych, jest skłócony z żoną i nie mieszka z nią. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem B. R. Wnioskodawca podał, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, utrzymuje się z prac dorywczych i z tego tytułu uzyskuje ok. [...] zł miesięcznie. Wskazał, że jego brat z tytułu pracy dorywczej i stałej uzyskuje natomiast dochody w wysokości [...] funtów miesięcznie, ma zasądzone alimenty na dziecko w kwocie [...] zł. Wnioskodawca podał, że zajmuje się domem brata. Brat zostawia jemu środki pieniężne na utrzymanie domu i na życie w wysokości ok. [...] – [...] zł miesięcznie, na swoje utrzymanie przeznacza od [...] do [...] funtów. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza z dnia [...] sierpnia 2013 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wyjaśnił, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej od [...] 2006 r. i dlatego żona nie chce udzielić jemu żadnej informacji dotyczącej jej warunków życiowych. Ponadto małżonkowie od początku 2008 r. pozostają w separacji faktycznej, żona mieszka pod adresem A., natomiast skarżący pod adresem A1. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego brat nie składa zeznań rocznych podatkowych, gdyż pracuje i przebywa za granicą od 2009 r. Również skarżący nie składa zeznań rocznych podatkowych, w dniu [...] 2007 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, a następnie w dniu [...] 2008 r. utracił pracę. Podał, że jego brat nie posiada konta bankowego, on natomiast posiada konto bankowe w [...], na którym jest zadłużenie w wysokości [...] zł. Brat posiada samochód osobowy marki X., rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...] zł. Skarżący podał, że brat ponosi następujące koszty: [...] alimenty na córkę, [...] zł wywóz śmieci, [...] zł ogrzewanie, [...] zł energia elektryczna, [...] zł TV, internet i telefon stacjonarny, brat nie zaciągał kredytów. Skarżący posiada natomiast niespłacony kredyt w Banku [...], na dzień [...] 2013 r. zadłużenie wynosi [...] zł. Na jedzenie i ubranie strona przeznacza ok. [...] zł miesięcznie, a dochody uzyskuje z pracy dorywczej w wysokości ok. [...] zł. Wnioskodawca od [...] 2011 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dom, w którym mieszka należy do jego brata. Powierzchnia domu wynosi [...] m², działka gruntu, na której ten dom się znajduje [...] ha. Skarżący oświadczył, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, zostały wystawione tytuły wykonawcze i dokonane zajęcia, jednakże do chwili obecnej żadna kwota nie została wyegzekwowana. Skarżący wskazał, że ma syna w wieku [...] lat i nie ma zasądzonych alimentów na dziecko, więc nie ponosi kosztów utrzymania syna. Do wniosku załączył kserokopie: ostatecznego wezwania Banku [...] z dnia [...] 2013 r., wezwania do zapłaty z [...] z dnia [...] 2013 r., tytułów wykonawczych, decyzji Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] 2011 r. o nabyciu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, świadectwa pracy z dnia [...] 2008 r., decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] 2013 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, aktu notarialnego z dnia [...] 2008 r., z którego wynika, że brat skarżącego nabył nieruchomość w drodze darowizny od rodziców oraz aktu notarialnego z dnia [...] 2006 r., z którego wynika, że skarżący i jego żona ustanowili rozdzielność majątkową i dokonali podziału majątku, który był objęty wspólnością ustawową w następujący sposób: skarżący na wyłączną własność nabył samochód ciężarowy marki A., żona skarżącego na wyłączną własność nabyła prawo własności zabudowanego gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości A., gmina [...] o pow. [...] hektarów i [...] m² oraz samochód osobowy marki A. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że brat skarżącego jest w stanie wspomóc skarżącego w opłaceniu kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie. Wskazano także, że rozdzielność majątkowa między małżonkami nie zwalnia żony skarżącego z obowiązku wsparcia finansowego męża. Na powyższe postanowienie skarżący, pismem z dnia [...] września 2013 r., złożył sprzeciw, w którym zarzucił, że referendarz nie rozpatrzył istoty sprawy, lub popełnił błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zobowiązanie jego rodziny (brata), by ten dodatkowo pomógł skarżącemu w pokryciu kilkutysięcznego wydatku na uiszczenie wpisu sądowego oraz wynagrodzenia adwokata, należy potraktować jako oderwaną od realiów rzeczywistego życia próbę przerzucenia obowiązków państwa – Skarbu Państwa, w zakresie możliwości udzielenie pomocy obywatelowi, na pozornie mogącą udźwignąć dany ciężar rodzinę. Jako jeszcze bardziej oderwaną od rzeczywistości sytuację skarżący uznał "odesłanie" go przez Sąd do żony, aby ta udzieliła skarżącemu pomocy. Zarządzeniem z dnia [...] października 2013 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał, poprzez wyjaśnienie następujących okoliczności: - czy brat skarżącego – B. R. - od wyjazdu do Anglii w 2009 r., w ogóle przebywał w swoim domu w A1, a jeśli tak to w jakich okresach, - czy wynikające z par. 6 aktu notarialnego z dnia [...] 2008 r., Rep. A nr [...], nieodpłatne dożywotnie prawo służebności osobistej ustanowione przez B. R. na rzecz jego rodziców E. i M. małżonków R. jest nadal realizowane (dot. nieruchomości położonej w A1), - wskazanie jakie konkretnie prace dorywcze wykonuje skarżący i przedłożenie dokumentów potwierdzających wykonywane prace i uzyskiwane z tego tytułu wynagrodzenie (umowa o dzieło, zlecenia), - wobec choroby skarżącego (potwierdzonej zwolnieniami lekarskimi od [...] kwietnia do [...] sierpnia 2013 r.), podać koszty leczenia i zakupionych leków (faktury, paragony), oraz podać, czy skarżący korzysta z pomocy lub opieki innych osób, np. brata, syna, żony, - czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji). Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącemu w dniu [...] października 2013 r. Pomimo zawartego w nim pouczenia i zakreślonego terminu skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W założeniu zatem strona winna wykazać się aktywnością w dostarczaniu sądowi stosownych informacji i dokumentów na ich poparcie. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, treść złożonego przez skarżącego oświadczenia na urzędowym formularzu w dniu [...] lipca 2013 r., a także przedłożone w trakcie postępowania wyjaśniającego informacje i dokumenty, są niewystarczające do obiektywnej oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia [...] października 2013 r. do uzupełnienia wniosku, zmierzało więc do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy i rozwianie wszelkich wątpliwości Sądu co do aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Zaznaczyć należy, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności złożonego wniosku. Mając na względzie, że skarżący zignorował skierowane do niego wezwanie poprzez nie udzielenie żadnej odpowiedzi na pytania dotyczące jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie przedłożył dokumentów, o które został wezwany, i nie wyjaśnił, podając przyczynę, że takimi dokumentami nie dysponuje, stwierdzić należy, że Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz innych dokumentów wynika, że pozostaje on w związku małżeńskim, przy czym pomiędzy małżonkami panuje rozdzielność majątkowa małżeńska, ponadto małżonkowie pozostają w separacji faktycznej i nie mieszkają razem. Skarżący ma [...]-letniego syna, na którego utrzymanie nie ma zasądzonych alimentów i nie łoży żadnych środków pieniężnych. Wnioskodawca mieszka w domu swojego brata – B. R., z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, z których uzyskuje ok. [...] zł miesięcznie, uzyskane środki przeznacza na swoje jedzenie i ubranie. Brat skarżącego posiada dom o pow. [...] m² na działce o pow. [...] ha i samochód osobowy o wartości ok. [...] zł, a od 2009 r. pracuje w Anglii i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] funtów. Z uzyskiwanych dochodów przeznacza [...] zł na utrzymanie córki, od [...] do [...] zł przekazuje skarżącemu na jego utrzymanie i około [...] zł na utrzymanie domu w Polsce (opłaty za wywóz śmieci, ogrzewanie, energię elektryczną, TV, internet i telefon stacjonarny), na swoje utrzymanie przeznacza od [...] do [...] funtów miesięcznie. Skarżący oświadczył także, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, zostały wystawione tytuły wykonawcze i dokonane zajęcia, jednakże do chwili obecnej żadna kwota nie została wyegzekwowana. Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się m.in. akt notarialny z dnia [...] 2008 r. (Rep. nr [...]), z którego wynika, że brat skarżącego B. R. nabył w drodze darowizny od rodziców prawo własności zabudowanej działki gruntu położonej w A. o powierzchni [...] ha. Jednocześnie dokument ten w par. 6 stanowi, że B. R. na polecenie darczyńców ustanawia nieodpłatnie na nabywanej tym aktem zabudowanej działce gruntu w A. na rzecz swoich rodziców E. i M. R. dożywotnie prawo służebności osobistej polegające na wyłącznym korzystaniu przez nich z pokoju, łazienki i kuchni oraz na wspólnym korzystaniu z korytarza, piwnicy oraz strychu, przy czym koszty ogrzania, oświetlenia i innych mediów będzie ponosił obdarowany, a nadto gwarantuje on rodzicom swobodne poruszanie się po całym obejściu powyższej nieruchomości oraz zapewnia rodzicom opiekę i pielęgnowanie w czasie choroby czy ułomności. Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika natomiast, czy ustanowione aktem notarialnym z dnia [...] 2008 r. (Rep. nr [...]) prawo służebności osobistej jest nadal realizowane. Skarżący mimo wezwania nie udzielił informacji, czy jego brat wywiązuje się z nałożonego na niego opisanym powyżej dokumentem obowiązku, ani nie wyjaśnił, czy jego rodzice nadal mieszkają w nieruchomości darowanej B. R., bądź czy skarżący prowadzi wraz z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że dom, który aktualnie zamieszkuje skarżący został nabyty przez jego brata na mocy aktu notarialnego z dnia [...] 2008 r. (Rep. nr [...]). Zdaniem Sądu nie sposób uznać, że skarżący wraz z bratem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w sytuacji, gdy jego brat od 4 lat przebywa w Anglii. Brak jest także informacji, czy skarżący zamieszkuje w powyższej nieruchomości wraz z rodzicami i czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Wątpliwości Sądu w tym zakresie miały zostać wyjaśnione przez skarżącego, jednakże brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] października 2013 r., de facto uniemożliwił Sądowi dokonanie rzetelnych ustaleń. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie wskazał również, jakie konkretnie prace dorywcze wykonuje i nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wykonywane prace i uzyskiwane z tego tytułu wynagrodzenie (umowa o dzieło, zlecenia), nie podał czy i jakie ponosi koszty leczenia i zakupu leków (faktury, paragony), nie wyjaśnił, czy korzystał z pomocy lub opieki innych osób, np. brata, syna, żony, a także nie wskazał, czy korzystał z pomocy opieki społecznej, a jeśli tak to w jakiej formie (odpis decyzji). W świetle przedstawionych wyżej okoliczności stwierdzić zatem należy, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera istotne braki, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego i finansowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania jemu prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że fakt uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na niepełnym podawaniu informacji i nie przedkładaniu dokumentów, które mogły mieć istotny wpływ na przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy, w wyniku wyżej wskazanych uchybień, skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że to sam wnioskodawca, swoją bierną postawą, uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej oceny swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Odnosząc się natomiast do podniesionych w sprzeciwie zarzutów Sąd zauważa, że, wbrew wywodom skarżącego, Sąd nie próbował "przerzucić" obowiązku państwa w zakresie możliwości udzielenia pomocy obywatelowi na rodzinę skarżącego, lecz dokonując rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy doszedł do przekonania, że brat skarżącego może poczynić oszczędności w wysokości od [...] do [...] zł miesięcznie i wspomóc skarżącego w opłaceniu kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie, a także wskazał, że w świetle przepisów prawa rodzinnego (przede wszystkim art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, a tym samym fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej, czy też pozostawanie małżonków w separacji faktycznej, nie zwalnia ich z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Reasumując Sąd z jednej strony nie kwestionuje, że sytuacja materialna wnioskodawcy może być trudna, jednak z drugiej strony nie podał on wyczerpujących informacji i nie przedłożył dokumentów potwierdzających, że owa sytuacja uniemożliwia mu poniesienie jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.