I SA/Po 621/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku S. z siedzibą w R. (dalej zwanej S. lub skarżącą) o wyłącznie spod egzekucji ruchomości zajętych w postępowaniu egzekucyjnym – Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. W uzasadnieniu swojego postanowienia organ I instancji wyjaśnił, że w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec H. G. (dalej zwanego również zobowiązanym) zwrócono się do Sądu Rejonowego w O. o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku stosownie do postanowień Kodeksu postępowania cywilnego. W złożonym przez zobowiązanego wykazie majątku umieszczono prawo własności pompy głębinowej i kompaktowej stacji uzdatniania wody plejstoceńskiej. Następnie w dniu [...] października 2010 r. dokonano zajęcia ruchomości w postaci pompy głębinowej, kompresora i [...] sztuk zbiorników wodnych. Po oszacowaniu wartości kompresora i zbiorników wodnych wyznaczono na dzień [...] marca 2011 r. licytację zajętych ruchomości. Licytacja ta została jednak odwołana, w związku z tym, że skarżąca pismem z dnia [...] marca 2011 r. wniosła o wyłączenie spod egzekucji "urządzeń znajdujących się w hydroforni na terenie S. w R. W omawianym piśmie skarżąca wyjaśniła, że H. G. był tylko dzierżawcą hydroforni do dnia [...] listopada 2010 r. W celu potwierdzenia powyższego przedstawiono protokół zdawczo – odbiorczy stacji wydobycia i uzdatniania wody, na podstawie którego zobowiązany w dniu [...] grudnia 2010 r. przekazał hydrofornię na rzecz skarżącej. Organ I instancji stwierdził, że z protokołu tego nie wynikało, że to skarżąca jest właścicielem zajętych ruchomości. Organ I instancji wezwał wobec tego skarżącą do przedstawienia dokumentów potwierdzających prawo własność zajętych ruchomości. W oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2011 r. skarżąca ponownie stwierdziła, że zobowiązany był jedynie dzierżawcą hydroforni i znajdujących się tam urządzeń, które pozostają przy tym własnością S. zakupioną z jej środków finansowych. Organ I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 nr [...] odmówiono wyłączenia wskazanych powyżej ruchomości spod egzekucji. Na skutek zażalenia skarżącej omawiane postanowienie organu I instancji zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2011 r. o nr [...]. Następnie postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] doszło do wznowienia postępowania. Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. nr [...] odmówił uchylenia swojego postanowienia z dnia [...] czerwca 2011 r. o wskazanym powyżej numerze. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] września 2011 r. zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Finansów z dnia [...] października 2011 r., na które następnie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z dnia 05 października 2012 r. o sygn. akt III SA/Wa 3565/11 oddalił skargę na wskazane powyżej postanowienie Ministra Finansów. W oparciu o powyższe organ I instancji stwierdził, że postępowanie w zakresie wyłączenia spod egzekucji ruchomości zajętych w dniu [...] października 2010 r. w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec H. G. zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Pomimo to skarżąca pismem z dnia [...] października 2014 r. powtórnie wniosła o wyłączenie spod egzekucji ruchomości w postaci [...] zbiorników wodnych, kompresora i pompy głębinowej. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wskazał, że stosownie do postanowień art. 61a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie organu I instancji nie ulega wątpliwości, że powołany przepis stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. Zaznaczono przy tym również, że kolejne orzeczenie rozstrzygające sprawę już wcześniej rozstrzygniętą innym orzeczeniem byłoby dotknięte wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Organ I instancji wyjaśnił również, że jedyna zmiana w stosunku do pierwotnego postępowania polega na przedstawieniu protokołu z dnia [...] września 2006 r., co nie uzasadnia przyjęcia, że doszło w ten sposób do powstania nowej sprawy administracyjnej. Nie zgadzając się z wymienionym na wstępie rozstrzygnięciem organu I instancji skarżąca wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P., w którym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji oraz o wszczęcie postępowania w sprawie i uwzględnienie wniosku z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie wyłączenia wskazanych w nim ruchomości spod egzekucji. Zaskarżonemu postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. zarzucono naruszenie: – art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez jego niezastosowanie; – art. 61a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez niego niewłaściwe zastosowanie; – art. 154 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu zażalenia S. powołując się na regulacje art. 38 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazała, że organ I instancji powinien rozpoznać jej żądanie zawarte w piśmie z dnia [...] października 2014 r. w terminie 14 dni. W ocenie skarżącej w sprawie nie znajdują zastosowania postanowienia art. 61a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, na które powołał się Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. Podniesiono, że wbrew stanowisku organu I instancji wcześniejsze rozpoznanie wniosku o wyłączenie spod egzekucji nie uniemożliwia ponownego rozpoznania sprawy po uprzednim wszczęciu postępowania. Wyjaśniono, że stosownie do postanowień art. 154 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W zażaleniu wskazano również na fakt ujawnienia się w sprawie nowych okoliczności i pojawienia się nowych dowodów w postaci dokumentów. Skarżąca wyjaśniła, że urządzenia, które stanowiły przedmiot licytacji zostały przekazane spółce X. z siedzibą w R. do użytkowania – na podstawie protokołu przejęcie hydroforni przez ww. spółkę z dnia [...] września 2006 r., który został podpisany przez dłużnika – H. G. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy wymienione na wstępie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O.. W uzasadnieniu swojego postanowienia organ odwoławczy uznał za bezzasadne podniesione w zażaleniu zarzuty naruszenia prawa. Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał, że zgodnie z postanowieniami art. 61a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W kontekście przytoczonego przepisu wyjaśniono, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się – iż sytuację uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, o których w mowa w przytoczonym przepisie – stanowi sytuacja, w której w tej samej sprawie administracyjnej zapadło już rozstrzygnięcie. Wyjaśniono, że w niniejszej sprawie skarżąca skorzystała z uprawnienia do złożenia żądania o wyłączenie zajętych ruchomości spod egzekucji, a sprawa zainicjowana jej wnioskiem została w sposób prawomocny załatwiona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 05 października 2012 r. o sygn. akt III SA/Wa 3565/11 – oddalającym skargę S. W kontekście powyższego stwierdzono, że ponowne złożenie przez skarżącą wniosku w sprawie wyłączenia spod egzekucji tych samych ruchomości obligowało organ I instancji do zastosowania dyspozycji przepisu art. 61 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy podzielił argumentację Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., zgodnie z którą kolejne orzeczenie rozstrzygające sprawę uprzednio rozstrzygniętą innym orzeczeniem, dotknięte byłoby wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 154 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego wskazano, że przepis ten nie ma zastosowania do postanowień wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej wynika to z postanowień art. 126 kodeksu postępowania administracyjnego, który przewiduje odpowiednie stosowanie do postanowień przepisów dotyczących między innymi wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji nie odsyłając przy tym do postanowień art. 154 § 1 kodeksu. Wyżej wymienione ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] stycznia 2015 r. stanowi przedmiot skargi S. kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca się naruszenie: – art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez jego niezastosowanie; – art. 61a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez jego niewłaściwe zastosowanie; – art. 154 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentację zawartą w uprzednio złożonym zażaleniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z kolei z postanowieniami art. 3 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie – kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: – postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2); – postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (pkt 3). Przedmiotem skargi rozpoznawanej w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] października 2014 r. o wyłącznie wskazanych w nim ruchomości spod egzekucji. Mając na uwadze tak przedstawiony przedmiot skargi należy w ślad za organami administracji publicznej wskazać, że wyłączenie spod egzekucji wskazanych w piśmie skarżącej z dnia [...] października 2014 r. ruchomości stanowiło przedmiot postępowania wywołanego wnioskiem skarżącej z dnia [...] marca 2011 r. Co istotne w niniejszej sprawie - wywołane wnioskiem S. z dnia [...] marca 2011 r. postępowanie w przedmiocie wyłączenia ruchomości spod egzekucji zostało zakończone w sposób ostateczny na skutek wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. postanowienia z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] odmawiające wyłączenia spod egzekucji wskazanych przez skarżącą ruchomości. W aktach sprawy znajduje się również postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2011 r. nr [...], którym utrzymano w mocy wydane w wyniku wznowienia postępowania postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] września 2011 r. nr [...], odmawiające uchylenia wyżej wymienionego ostatecznego postanowienia tego organu z dnia [...] czerwca 2011 r. Skarga na wskazane postanowienie Ministra Finansów została prawomocnie oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 05 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3565/11 [dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W kontekście tak przedstawionego stanu faktycznego sprawy, należy wskazać, że podstawę dla wydania objętego skargą postanowienia, utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania stanowił przepis art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a."). Zgodnie z przywołanym przepisem – gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W art. 61 § 1 k.p.a. stanowi się z kolei, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Dla porządku należy wyjaśnić, że stosownie do postanowień art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst. jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.e.a.") jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyżej przytoczony przepis art. 61a § 1 k.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest żądanie wszczęcia postępowania wniesione przez osobę niebędącą stroną. Drugą natomiast stanowi sytuacja, w której z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Doktryna do tego rodzaju przesłanek zalicza między innymi sytuację, w której żądanie strony dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją oraz gdy żądanie jednostki dotyczy sprawy, w której prowadzone jest postępowanie [tak: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 13, Warszawa 2013, komentarz do art. 61a k.p.a. – dostępny w bazie danych Legalis]. Powyższe rozumienie omawianego przepisu znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie, gdzie stwierdza się, że żądanie wszczęcia postępowania dotyczącego sprawy, w której prowadzone jest już postępowanie bądź też wydanie w tej sprawie rozstrzygnięcia stanowi o zaistnieniu uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a. [por. wyrok NSA z dnia 07 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2159/12; wyrok NSA z dnia 06 listopada 2015 r. – orzeczenia dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W kontekście przytoczonego przepisu należy stwierdzić, że trafnie organy administracji publicznej przyjęły, że wyłączenie wskazanych przez skarżącą w piśmie z dnia [...] października 2014 r. ruchomości stanowiło przedmiot wcześniej już zakończonego postępowania. Z uwagi na tożsamość zachodzącą pomiędzy sprawą zakończoną ostatecznie postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] a wnioskiem skarżącej S. z dnia [...] października 2014 r. należy stwierdzić, że powtórne wszczęcie postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącej o wyłączenie wskazanych przez nią ruchomości spod egzekucji było niedopuszczalne. Zakończenie postępowania w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji określonych ruchomości stanowi przeszkodę dla ponownego rozpoznawania wniosków w tym przedmiocie. Stosownie do postanowień art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Przytoczony przepis stosuje się na mocy art. 126 k.p.a. odpowiednio do postanowień, w stosunku do których przysługuje zażalenie. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że ponowne wszczęcie postępowania z wniosku skarżącej o wyłączenie wskazanych składników majątkowych spod egzekucji i wydanie w toku tego postępowania postanowienia w przedmiocie zwolnienia bądź też odmowy zwolnienia tych składników spod egzekucji, skutkowałoby nieważnością tego postanowienia zgodnie ze stosowanym odpowiednio art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Powyższa okoliczność w sposób dobitny potwierdza konieczność odmowy wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje wydany uprzednio akt administracyjny rozstrzygający określoną sprawę w ostateczny sposób. W realiach niniejszej sprawy rozpoznanie wniosku skarżącej o wyłączenie wskazanych w nim ruchomości byłoby możliwe dopiero po uprzednim wyeliminowaniu z obrotu prawnego ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...]. Jak wynika z akt sprawy - taka sytuacja nie miała miejsca, w świetle czego organy administracji publicznej obu instancji zasadnie orzekły o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji ruchomości wskazanych we wniosku skarżącej z dnia [...] października 2014 r. Za bezzasadny należy uznać podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 154 § 1 k.p.a. Zgodnie z przywołanym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 154 § 2 k.p.a., w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji. Wykładnia powyższych przepisów w oparciu o reguły wykładni językowej prowadzi do wniosku, że przewidziana przez ustawodawcę instytucja zmiany bądź uchylenie ostatecznych decyzji administracyjnych, na podstawie których żadna ze stron nie nabyła prawa odnosi się jedynie do indywidualnych aktów administracyjnych przybierających formę decyzji administracyjnych. Stosownie do art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Wśród przepisów stosowanych odpowiednio w stosunku do postanowień ustawodawca nie zawarł odesłania do art. 154 § 1 k.p.a. Oznacza to, że w oparciu o ostatni ze wskazanych przepisów nie jest możliwe uchylenie postanowienia w przedmiocie wyłączenia określonego składnika mienia spod egzekucji. Za bezzasadny należy uznać także zarzut naruszenia art. 38 u.p.e.a. Zgodnie z tym uregulowaniem kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Zgodnie zaś z § 2 powołanego artykułu - organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe. Organy administracji publicznej obu instancji nie dopuściły się naruszenia wskazanego przepisu, skoro jak wynika z powyższych rozważań nie mogło dojść do wszczęcia postępowania w przedmiocie wyłączenia wskazanych przez skarżącą ruchomości, z uwagi na fakt, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2011 r. o nr [...] odmawiające ich wyłączenia spod egzekucji. Z uwagi na powyższe stosownie do postanowień art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną należało oddalić.