I SA/Po 623/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 8 października 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku VD o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. postanawia: oddalić wniosek. /-/V.Mielcarek Wpis od skargi kasacyjnej wynosi [...]. Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucił skargę V D na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Wobec tego skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego S S pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną od w.w postanowienia oraz złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Utrzymuje się razem z rodziną z uzyskiwanych przez męża dochodów w wysokości około [...] miesięcznie oraz z dochodów syna Ł D w kwocie ok. [...] miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, ze nie posiada majątku jak i oszczędności. W tych okolicznościach nie jest w stanie uiścić choćby w części kosztów sądowych. Wnioskodawczyni podała, że jej małżonek prowadzi gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W skład gospodarstwa wchodzi dom mieszkalny o pow. [...] m2. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem B oraz z synami Ł, M i P. Wskazała, że mąż posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha oraz dom o powierzchni [...] m2. Skarżąca nie posiada natomiast nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Podała, że jej mąż jest właścicielem gospodarstwa rolnego, syn Ł właścicielem przedsiębiorstwa transportowego, synowie M i P uczą się i nie posiadają żadnego majątku. Skarżąca oświadczyła, że małżonek z tytułu gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w wysokości [...], syn Ł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...], młodsi synowie nie uzyskują żadnych dochodów, również skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez: - złożenie odpisów zeznań podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, - złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, - podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, - podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody oraz czy korzystają z pomocy opieki społecznej. W odpowiedzi na wezwanie VD pismem z dnia [...] oświadczyła, że syn Ł D prowadzi działalność gospodarczą od [...] oraz, że mieszka z żoną i dzieckiem w L i wobec tego nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Podała, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...], przy czym [...] zł woda, [...] zł opał, [...] zł energia elektryczna, [...] zł jedzenie, [...] zł lekarstwa i leczenie. Wskazała, że kredytów nie spłacają, samochodów osobowych nie posiadają, poza dotacjami z Unii Europejskiej w wysokości [...] zł innych dodatkowych dochodów nie uzyskują, z pomocy opieki społecznej nie korzystają, małżonek zadłużony jest na kwotę około [...]. Do pisma załączyła wyciąg z rachunku bankowego z dnia [...], z którego wynika, że na rachunku bankowym skarżącej w okresie od [...] do [...] nie odnotowano żadnych obrotów, oraz wyciąg z rachunku bankowego męża z dnia [...] za okres od [...] do [...], z którego wynika, że saldo na rachunku bankowym wynosi [...]. Na kolejne wezwanie z dnia [...] skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła odpisy zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z których wynika, że w [...] przychód skarżącej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], zaś w [...] przychód skarżącej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Kolejnym pismem z dnia [...] skarżąca wyjaśniła, że nie przesłała zeznań podatkowych małżonka za [...], ponieważ osiągnął dochody poniżej [...]. Nie przedłożyła również zeznań podatkowych złożonych przez syna Ł D, ponieważ nie pozostaje on z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wniosek o udzielenie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. post. SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Nadto należy zauważyć, że mający zastosowanie w sprawie wyżej cyt. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006r., sygn. akt II FZ 240/06). Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, w istocie odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 w.w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie kosztów postępowania, nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony, która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. orz. NSA z dnia 17 maja 2006r., sygn. akt I OZ 657/06). Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że argumentacja skarżącej odnosząca się co do braku jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą w dniu [...] na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym m.in. z synem Ł D – rubryka 6 wniosku. W rubryce 8 wniosku – stan majątkowy osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym podała, że syn Ł D jest właścicielem przedsiębiorstwa transportowego, w rubryce 10 dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała, że Ł D uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochody w wysokości [...] miesięcznie. Również w uzasadnieniu wniosku – rubryka 5 wskazała, że utrzymuje się wraz z rodziną m.in. z dochodów uzyskiwanych przez syna ŁD. Pismem z dnia [...] skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez złożenie zeznań podatkowych złożonych przez syna, odpisów z kont bankowych należących do syna, udzielenia informacji czy syn posiada samochody osobowe, jeżeli tak to jakie i jaka jest ich wartość rynkowa oraz czy posiada jakieś inne dodatkowe dochody, ewentualnie czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżąca, jak już wyżej wskazano, w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła natomiast, że syn ŁD mieszka wraz z żoną i dzieckiem w L i wobec tego nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, co uprzednio mylnie podała. Trudno zgodzić się z tym, że wpierw skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem Ł D oraz wskazała, że syn posiada przedsiębiorstwo transportowe, uzyskuje dochody, które stanowią składnik finansowy przeznaczony na miesięczne utrzymanie skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie, że syn nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W konsekwencji tego stwierdzenia skarżąca nie przedłożyła zeznań rocznych podatkowych złożonych przez ŁD, wyciągu z rachunków bankowych należących do niego, nie podała, czy posiada samochody osobowe oraz czy uzyskuje inne dodatkowe dochody, ewentualnie czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Zatem oświadczenia skarżącej złożone w niniejszej sprawie należało uznać za niespójne, nielogiczne i niekonsekwentne. Nadto z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że wielkości osiąganych w latach [...] przychodów z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej były znaczne (w [...][...], w [...][...]) i wobec tego nie ulega wątpliwości, iż dysponowała w tym czasie środkami finansowymi. Ponadto na uwagę zasługuje fakt, że skarżąca w swoim wniosku całkowicie pominęła okoliczność, która to pozwoliła jej na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – radcy prawnego S S, domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należy wpis od skargi kasacyjnej. Godzi się bowiem zauważyć, że do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie radcy prawnego, któremu pismem z dnia [...] udzieliła pełnomocnictwa. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżąca powinna była w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek